'Iemand probeert mij een kunstje te flikken'

De Rus Aleksej Gubarev wordt genoemd in het explosieve rapport over Donald Trump. Met medewerkers van Trump zou hij tegen Hillary Clinton hebben samengespannen. We spreken hem op Cyprus. 'Dit is bullshit.'

Aleksej Gubarev

Het is de 36-jarige Aleksej Gubarev twintig minuten gelukt om rustig te blijven. Achterover leunend in zijn bureaustoel pratend over zijn internationale internetbedrijf - 'Top-20 in de wereld' -, terwijl zijn armen rusten op de beginnende buik onder zijn witte overhemd.

Maar nu schiet de Rus ineens overeind en slaat hij met zijn linkervuist op de zes meter lange vergadertafel. 'Ik heb nul komma nul contact met Russische inlichtingendiensten. Ik praat met niemand. Nooit.' Hij kijkt nog even boos en zakt dan weer terug in zijn stoel.

Aleksej Gubarev was vorige week ineens wereldnieuws. Hij zou een spion zijn, gerekruteerd door de Russische veiligheidsdienst FSB. Zijn naam en die van zijn Nederlandse bedrijf Webzilla stonden op pagina 35 van het explosieve rapport over de aankomende Amerikaanse president Donald Trump. Gubarev en een andere 'hackexpert' zouden belangrijke spelers zijn geweest bij de Russische hacks tijdens de Amerikaanse verkiezingen. Ze zouden, met campagnemedewerkers van Trump, hebben samengespannen tegen de Democraten. En zijn bedrijf Webzilla zou daarbij 'gefaciliteerd' hebben.

Een Nederlandse link in een internationaal schandaal. Spectaculair nieuws, maar tot op heden zonder bewijs, zoals ook geldt voor andere beweringen in het rapport.

En daarom is Gubarev kwaad. 'Mijn reputatie wordt op deze manier geruïneerd. En nu moet ik allemaal tijd besteden aan deze 'bullshit'.' Af en toe lacht hij tijdens het gesprek, maar zijn donkere ogen doen nooit mee. Hij heeft wel een vermoeden waarom zijn naam ineens opdook in het rapport. 'Iemand probeert me te naaien. Een kunstje te flikken.' Maar dat zal hij dadelijk uitleggen.

Raadselen

Op het eerste gezicht lijkt het niet logisch om de directeur van een hostingbedrijf, dat webruimte aanbiedt, in te schakelen voor digitale aanvallen. Hackers werken juist tegenovergesteld: ze huren servers bij vage bedrijfjes, betalen met de digitale munt bitcoin en verdwijnen daarna weer. Dat maakt het noemen van daders, laat staan opdrachtgevers, in dit soort zaken verschrikkelijk lastig: hackers laten geen handtekening achter. Alleen de gekozen route, het tijdstip van de hack en de methode kunnen iets verraden over hun afkomst. Dus waarom zou de Russische geheime dienst Webzilla inzetten om de Democraten te hacken? Het lijkt onwaarschijnlijk.

Toch is er ook een aantal eigenaardigheden. Want waarom stond Webzilla jarenlang geregistreerd op Nederlandse adressen van nietsvermoedende mensen in Amersfoort?

Hoe kan het dat het bedrijf van Gubarev in korte tijd een gigantische groei doormaakte en de jonge Rus razendsnel miljonair werd? Het bedrijf doet namelijk niets anders dan wat andere zogeheten hostingproviders wereldwijd doen: webruimte aanbieden waar klanten hun data opslaan of doorheen laten gaan.

Waarom ging Gubarev op 22-jarige leeftijd naar Cyprus, terwijl hij zijn opleiding aan de technische universiteit in Siberië nog niet had afgemaakt? En waarom koos hij Cyprus als locatie voor het hoofdkantoor van moederbedrijf XBT, een eiland voor de kust van Turkije met uitstekende mogelijkheden voor inventieve belastingconstructies?

Draken

Voor Gubarev op deze vragen wil ingaan, laat hij trots zijn kantoor zien, gelegen aan een rommelige, drukke weg in de Cypriotische kustplaats Limassol. Voor het kantoor staat een meterslange, houten draak. 'Het logo van Webzilla is een draak. Deze heb ik zelf in Indonesië uitgezocht en hierheen laten verschepen.' Gubarev heeft een blauw linnen pak aan, met daaronder blauwe suède instappers. In rap tempo loopt hij door het gebouw, een hand in zijn zak.

Op de begane grond van het kantoor is een kleurrijke recreatieruimte met spelcomputers en een voetbalspel. Her en der liggen zitzakken. In een hoek staat een tafeltennistafel, met eromheen een soort tribune, in de vorm van een amfitheater. 'Ik wilde een beetje aansluiten bij de cultuur. Ik denk dat wij het enige kantoor zijn met een amfitheater.'

Draken komen overal terug. In zijn werkkamer heeft hij een ingelijste gouden draak hangen. Cadeautje van een zakenrelatie. Midden in de kamer staat een fitnessbank, met wat gewichten. Daarnaast staat een platenspeler, met aan de zijkant een stapel lp's van Michael Jackson. 'Ik heb alles van hem.'

Gubarev gaat in de vergaderkamer zitten. Hij heeft de Nederlander Jochem Steman gevraagd bij het gesprek aanwezig te zijn. Steman is verantwoordelijk voor de bouw van een nieuw datacentrum van Webzilla in Amsterdam Zuidoost. Steman heeft voorafgaand geprobeerd verregaande eisen aan het interview te stellen. Zo wilde Gubarev een veto over de gehele tekst en mocht er over niets anders worden geschreven dan over zijn bedrijf. Uiteindelijk liet hij die eis varen.

Gubarev - verre neef van de gelijknamige, in 2015 overleden Russische astronaut en volksheld - werd geboren in de Siberische stad Oest-Ilimsk. Daar dreef zijn vader, ingenieur, een zaak in houtexport. Een serieuze onderneming, zegt Gubarev. 'Hij kapte zo'n vijfduizend meter per maand. Een behoorlijk volume.' De opbrengst verkocht hij vooral aan China en Japan.

Na zijn middelbare school begon Gubarev aan de beroemde universiteit van Novosibirsk, waar hij wiskunde studeerde. De studie maakte hij niet af, omdat z'n vrouw zwanger raakte en hij op z'n 20ste vader werd.

Om zijn gezin te onderhouden, werd hij consultant in de 'internet business'. 'Zo verdiende ik mijn eerste geld.' Twee jaar later begon hij zijn eigen bedrijf, op Cyprus. Waarom daar? 'Omdat ik het in Moskou niet kon betalen.' Toen hij er eenmaal was, bedacht hij dat het eiland helemaal geen slechte plaats was om te leven. 'Ik kreeg hier een lening tegen maar 6 procent, kocht een huis en verhuisde mijn gezin hierheen.' Zo simpel was het.

Aleksej Gubarev

Net zo eenvoudig is volgens hem de manier waarop hij vervolgens zijn bedrijf in razend tempo opbouwde, uitbouwde en rijk werd. Zijn groei kan hij simpel verklaren: hij biedt betere service dan z'n concurrenten en tegen lagere tarieven. 'Ik begon met het huren van tien servers in Nederland, van Leaseweb.' En daarna vloog hij de wereld over en zat hij dag in dag uit aan de telefoon om de ruimte op de servers te verhuren. Vorig jaar had hij een omzet van 50 miljoen dollar.

Als hostingprovider verhuurt hij via zijn servers ruimte voor internetverkeer. Daarbij gaat technisch weleens iets mis en Gubarev belooft dat direct op te lossen, 24 uur per dag. In de analogie van een snelweg: Webzilla biedt niet alleen perfect asfalt aan, maar ook een snelle wegenwacht. Doordat het bedrijf eigen technici laat werken bij grote datacentra, garandeert het elke klant dat storingen binnen 15 minuten verholpen zijn. 'Klanten hoeven daar niet extra voor te betalen, zoals bij andere bedrijven.' Hij kan goedkoper werken omdat hij relatief goedkope arbeidskrachten inhuurt voor technische ondersteuning, bijvoorbeeld vanuit Oekraïne.

Bejaarde dame

Nederland is voor mijn bedrijf erg belangrijk, zegt Gubarev, als een knooppunt in het wereldwijde web. Er komen talloze belangrijke internetkabels samen en ook bedrijven als Google en Microsoft hebben in Nederland grote datacentra.

Maar de postadressen die Webzilla de afgelopen jaren in Nederland had, passen niet echt bij de statuur van een miljoenenbedrijf. Zoals een afgeleefd huisje op recreatiepark Country Club Midland Parc in het Amersfoortse bos, waarvan de eigenaresse een bejaarde mevrouw uit Emmen is. En op een inmiddels dichtgetimmerde woning nabij een achterstandswijk in Amersfoort. Of op het adres van een medewerker van een verpakkingsbedrijf voor de tuinbouw, die nog nooit van Webzilla heeft gehoord.

Daar weet ik niets van, zegt Gubarev kortaf. 'Webzilla maakte eerst gebruik van een trustbedrijf, daardoor had ik hier zelf geen controle over. In 2012 is de relatie met dat bedrijf stopgezet.' Daarnaast laat hij zijn boeken elk jaar controleren door accountantskantoor KPMG. 'Ik ben volkomen transparant. Ik kan alles uitleggen.'

Hij vindt het absurd dat mensen nu aan hem twijfelen. Een jonge Rus die in tien jaar tijd een miljoenenbedrijf heeft opgebouwd, dat een relatief eenvoudig product levert? Wat is daar opmerkelijk aan?, vraagt Gubarev kwaad. 'Ik heb dit bedrijf zelf van de grond af opgebouwd. Mijn concurrenten zijn gewoon niet goed genoeg. Ik ken veel mensen. Ze vertrouwen me, maar nu ben ik beschadigd.' Nee, er zit geen ander Russisch geld achter, zegt hij. 'We zijn met z'n drieën dit bedrijf begonnen: Konstantin Bezruchenko, ik en Alexander Borodin, een vriend van me. Ik ben de grootste aandeelhouder.'

Maar waarom staat hij dan ineens in het explosieve rapport over Trump?

Gubarev zucht. Dat vraagt hij zich al dagen af. Hij kan maar één ding bedenken. Eén keer in zijn leven heeft hij zich bemoeid met politiek, in november vorig jaar. Toen werd hij door het persbureau Bloomberg als hostingexpert gevraagd om zijn mening over een technische kwestie met politieke implicaties. Er was een verhaal dat de organisatie rondom Trump met servers van de Russische Alfa Bank zou communiceren. Bestanden van deze servers zouden bewijzen dat Trump banden met de Russen had.

Gubarev zei vervolgens tegen Bloomberg dat die bestanden over het dataverkeer nooit op 'legale wijze' verkregen konden zijn. Met andere woorden: er waren servers van bijvoorbeeld Alfa Bank gehackt om bestanden in te zien.

Die opmerking heeft hem in de problemen gebracht, denkt Gubarev. Daarmee mengde hij zich in het politieke krachtenveld van Hillary Clinton, Donald Trump en Vladimir Poetin. En nu probeert iemand hem stuk te maken door zijn naam in een rapport te stoppen.

Praag

De gevolgen zijn er al. Dinsdagavond 10 januari stond het rapport op de Amerikaanse website Buzzfeed, de volgende ochtend zag Gubarev het en werd hij overspoeld door telefoontjes van bezorgde relaties. Hij wilde juist deze week bekendmaken dat Webzilla nóg eens twee locaties zou openen, maar dat is 'on hold' gezet.

Maar was Gubarev vorig jaar in Praag, zoals het rapport suggereert? 'Ik ben normaal elk jaar in Praag, omdat er vrienden wonen. Maar vorig jaar ben ik er maar één uur geweest, met mijn vrouw en dochter. Op 21 juli. We moesten overstappen voor een vlucht naar Riga.'

Was zijn partner Bezruchenko dan misschien in Praag? Hij zou ook betrokken zijn geweest bij geheime deals. 'Bezruchenko was in oktober vier dagen in Praag voor een congres, niet in augustus of september zoals het rapport stelt.'

Klopt het dat hij ál het contact met zijn klanten, een imposant aantal, zelf onderhoudt? 'Mensen vertrouwen mij.'

Zouden de hacks via zijn servers kunnen hebben plaatsgevonden, zonder dat hij het weet? Onzin, zegt Gubarev. 'Bij ons betaal je met creditcard of een bankoverschrijving. Wij accepteren geen bitcoins. Nooit. Daardoor staat elke transactie met elke klant op papier.'

Maar heeft hij recentelijk gekeken of er misschien toch vreemd dataverkeer via zijn servers is gegaan? Nee, zegt hij. 'Het mag niet eens. Ik heb 37 duizend servers wereldwijd. Wij mogen daar van de wet niet bij.'

En dus zou het kunnen dat hacks via zijn servers in Nederland zijn gelopen?

In de lijst met bijna negenhonderd ip-adressen die Russische hackers gebruikten bij aanvallen op de Democratische Partij, bleken zeventig adressen in Nederland te zijn. Dat zegt op zich niets. Zoals Rijkswaterstaat niet exact weet wie er op welk moment over hun wegen rijdt, zo weten hostingproviders niet welke data er over hun servers gaan. Gubarev: 'Er zaten geen ip-adressen van mij bij.'

Gubarev wil gewoon z'n zaken doen, geld verdienen en tijd aan z'n hobby's besteden. Hij heeft een flinke verzameling auto's, waaronder een witte Rolls Royce Ghost. En 's ochtends in het weekend, als de zee rustig is, mag hij graag even wakeboarden achter z'n 25-meter lange jacht Just4Us. Even flink gas geven met het jacht uit 1997 en dan krijgt-ie prachtige golven. 'Wel drie meter hoog. Dan kun je wel springen.' Over politiek zal Gubarev zich niet meer uitlaten. 'Ze hoeven mij nooit meer te bellen voor commentaar.'

Russische hack en de FBI

Hoe lastig het is om te achterhalen wie betrokken zijn bij een hack, blijkt uit een voorbeeld van afgelopen zomer. Van juni tot augustus 2016 werden de stemcomputers in de Amerikaanse staten Arizona en Illinois aangevallen door hackers. De FBI stelde in een rapport dat de Russische overheid achter de hacks zat en publiceerde de acht ip-adressen die hiervoor werden gebruikt. Een Amerikaans beveiligingsbedrijf analyseerde dat zes van die acht adressen van een internetbedrijf van een 26-jarige Rus waren. Die had vanuit zijn appartement in Rusland een hostingbedrijf opgezet in Nederland: King Servers in Dronten. Naar eigen zeggen met duizend klanten, van wie tussen de 20 en 30 procent porno aanbiedt. Nederlandse autoriteiten, zei hij tegen The New York Times, hadden hem al meermaals gewaarschuwd dat via zijn servers malware en kinderporno werden aangeboden. In alle gevallen had hij de overeenkomst met die huurders opgezegd. Als de FBI naar Rusland zou komen, zou hij alle gegevens over zijn klanten overhandigen zodat ze op zoek konden naar de daders van de hacks. Was hier sprake van opzet, bluf of van een vriendelijk aanbod? Was de 26-jarige eigenaar betrokken bij de hacks of werden zijn servers ongewild misbruikt? Er zal waarschijnlijk nooit antwoord op komen. De FBI is niet naar Rusland gegaan om de gegevens op te halen. Wat de exacte rol van King Servers bij de hacks op de stembureaus is, blijft dus ongewis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden