'Iemand in Toulon moest nee zeggen tegen Front National'

Op veel foto's in de krant kijkt Gérard Paquet over de fotograaf heen, naar een einder die alleen voor hem bestemd lijkt....

Van onze correspondent

Martin Sommer

TOULON

Tot twee jaar geleden was Paquet bekend in beperkte kring. Om het theater dat hij vanaf 1964 vrijwel met zijn blote handen had gebouwd, om zijn jazzprogramma in de jaren zestig en zeventig, zijn theaterprogramma in de jaren tachtig, en sindsdien om zijn zomerse festival van de moderne dans, dat met Lyon, Montpellier en Aix-en-Provence de grote vier vormt. Sinds 1995 is de ziener ook een nationaal symbool.

Toulon viel bij de gemeenteraadsverkiezingen in juni van dat jaar in handen van het Front National. De dag na de uitslag zei Gérard Paquet aan wie het horen wilde dat hij geen subsidie van de stad meer wilde hebben.

'Iemand moest nee zeggen. Als ik het idee had gehad dat het Front National een voorbijgaande zaak was geweest, had ik het niet gedaan. Maar dat is niet zo. We leven in een tijd van grote onzekerheid en verwarring. Ik had het gevoel dat iemand een helder geluid moest laten horen. Er is behoefte aan een publieke moraal als tegenwicht tegen het cynisme van de hele politieke klasse. Ik wilde laten zien dat er nog een orde bestaat. Niet de orde van Le Pen, dat is de orde van het kerkhof. Maar een morele orde, waarin racisme niet ongemerkt kan veranderen in wat ze noemen nationale voorkeur.'

De stap van de directeur scheelde niet alleen jaarlijks 4,5 miljoen franc, bijna een derde op de begroting van Châteauvallon. Een keiharde cultuurstrijd met burgemeester Le Chevallier van Toulon ontbrandde. Tussenstand na twee jaar: een voorstelling die niet doorging, drie pogingen tot opheffing van het theater, een ontslagen directeur, een opgelegde administrateur en twee arrestaties.

Het begon zo mooi, in 1964. De twintigjarige Gérard Paquet kwam, op reis in de Verenigde Staten, een Griek tegen die zijn leven veranderde. Henri Komatis was architect, beeldhouwer, liefhebber van het oude Egypte. Samen vestigden ze zich op de heuvel Châteauvallon zetten ze zich aan de bouw van een fantastisch project, een 'levende ontmoetingsplaats, open, humanistisch, voor kunst en wetenschap.'

Met de eigen blote handen en die van vele vrijwilligers legden ze het fundament voor Châteauvallon. Henri Komatis overleed in 1986. Hij liet zijn makker achter met een openluchttheater met plaats voor twaalfhonderd mensen, een overdekt theater met vijfhonderd plaatsen, een kleine filmzaal, twee balletstudio's.

Gérard Paquet, in zijn huis dat uitkijkt over de bloeiende brem, in de verte de flats van Toulon en uiteindelijk de Middellandse Zee: 'Het is een openlijke krachtmeting geworden. Liever had het Front National samengewerkt. Bij wijze van culturele dekking, met in het achterhoofd: kijk eens wat we toelaten. Reken maar dat ze in Toulon voorzichtig zijn. Hun eerste grote stad, met 450 duizend inwoners. Ze zitten in de etalage. Er is een verschil tussen het bestuur van een stad en de betogen van Le Pen. Daarom heeft het ze extra kwaad gemaakt. Nu kan de burgemeester zich niet veroorloven te verliezen.'

Het jongste paasnummer van het gratis krantje van Toulon was gewijd aan het cultuurbeleid van de gemeente. Burgemeester Le Chevallier, die eerder niet mee wilde werken aan een eerbetoon aan de joodse schrijver Marek Halter wegens diens 'te kosmopolitische instelling', laat er in een interview geen gras over groeien. Wat Châteauvallon doet 'interesseert alleen een kleine groep van de Parijse linker oever'. Gérard Paquet heeft van Châteauvallon 'het symbool gemaakt van een bepaalde cultuur, of eerder van een tegencultuur, die van het absurde, van het doen-alsof, van de lelijkheid, afgesneden van het publiek van Toulon.' Kop boven een ander stukje in het blad: 'Châteauvallon, binnenkort weer beschikbaar voor de cultuur?'

Begin 1996 begon de burgemeester van Toulon, uit hoofde van zijn positie in het bestuur van de Vereniging Châteauvallon, zich druk te maken over de boeken van het theater. Hij kreeg steun van de nieuwe prefect van het departement, Jean-Charles Marchiani van de regeringspartij RPR. De prefect is afkomstig uit de stal van oud-minister Pasqua. Al snel eiste de burgemeester niet alleen dat er een administrateur zou worden geplaatst, maar ook het hoofd van Paquet, omdat de financiën niet zouden kloppen. De prefect adviseerde hem naar de rechter te stappen.

Paquet: 'Eigenlijk is het feit dat de prefect zich erin heeft gemengd veel gevaarlijker dan het hele Front National. Marchiani is een troebele, complexe persoonlijkheid. Hij heeft me zijn strategie wel eens uitgelegd. Net als Mitterrand in 1981 met de communisten deed, wil hij het Front National erbij halen, en dan dooddrukken. Het verschil is dat de communisten in 1981 al op de terugweg waren, en het Front National bij de komende verkiezingen overal meer stemmen zal halen dan twee jaar terug. De prefect heeft veel meer dan met het Front National, de strijd met Châteauvallon aangebonden.'

Eind mei vorig jaar weigerde de burgemeester het contract van Paquet te verlengen. Wegens zijn weigering van de subsidie van Toulon, en wegens een 'culturele fout': de programmering van de rapgroep 'Nique ta mère' (neuk je moeder). Wederom stelde de prefect zich op achter de burgemeester, 'als vertegenwoordiger van de staat, als christen en als mens, kan ik een dergelijke aanslag op de waardigheid van de vrouw en moeder niet verdragen.'

Paquet: 'NTM heb ik zelf van het programma gehaald. Ik was bang voor geweld, het was een provocatie. Maar stel je eens voor, een prefect van een staat die zich grondwettelijk buiten levensbeschouwelijkheid houdt, en die prefect zegt dat een rapgroep aanstootgevend is voor zijn christelijke waarden - dat is in Frankrijk een unicum.'

Terwijl de burgemeester en de prefect zaagden aan de poten van de directeursstoel, kreeg Paquet openlijke steun van de regering - de partijgenoten van prefect Marchiani. De minister van Cultuur, Douste-Blazy, bezocht verschillende discussie-bijeenkomsten in het theater onder de noemer 'l'Urgence de comprendre' (de noodzaak van het begrijpen) - de prefect had eerder gepoogd diezelfde debatten te laten staken. 'Maar ook Parijs is ambivalent. Want de prefect zit er nog en hij gaat gewoon door'.

Begin februari van dit jaar kreeg Paquet zijn ontslagbrief. Een paar weken later deed de gemeente zijn tweede poging om Châteauvallon door de rechter te laten sluiten. Vanuit Parijs reed een zeer Franse 'trein van de vrijheid' naar Toulon. Zo'n drieduizend vakbondsleden en kunstenaars kwamen naar Toulon om Paquet en Châteauvallon hun steun te betuigen.

Twee maanden later werden Gérard Paquet en zijn zuster gearresteerd, wegens vermeende malversaties. 'Ze hebben niets gevonden. Maar Marchiani heeft een verleden in de geheime dienst. Hij weet, als je verhalen verspreidt, blijft er ook altijd wat van hangen. Waar rook is, is vuur. Ik weet niet wat het is met die prefect. Hij is heel rechts, hij is een cynicus en hij komt uit Corsica. Ik ben het tegendeel van cynisch. Ik ben tegen een cynische politiek.

Wat ik gemeen heb met Marchiani is dat ik ook uit de Méditerranée kom. Een persoonlijke aanval kan niet onbeantwoord blijven: dit is een echte Mediterrane strijd.'

Gérard Paquet kijkt er opgewekt bij. Het komt niet in zijn hoofd op dat hij dit conflict ook zou kunnen verliezen, terwijl hij nu toch niet meer dan een uitkering heeft. Als ik het grindpad van het theater afloop, geeft een medewerker zijn visie. 'Paquet heeft dertig jaar gebouwd aan zijn levenswerk. Wat is dan twee of drie jaar om een conflict te winnen? Niets.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden