Bellen met correspondent Tom Vennink in Moskou

‘Iedereen wordt opgepakt, de kosmonauten lopen de menigte in en pakken er telkens iemand uit’

In Moskou zijn duizenden mensen de straat op gegaan om te demonstreren tegen het uitsluiten van oppositiekandidaten tijdens de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen. We bellen met correspondent Tom Vennink die ter plekke is en ziet hoe honderden mensen worden opgepakt. ‘Lokale verkiezingen waren de aanleiding, maar inmiddels gaat het over veel meer. Dit is een protest tegen de autoriteiten van president Poetin.’

Russische oproerpolitie arresteren een demonstrant in Moskou. Beeld AFP

Tom, waar ben je en wat zie je? 

‘Het protest is anders dan vorige protesten. De oppositie heeft besloten om een wandeling te houden rond het Kremlin. Dat begon vanmiddag heel rustig, tot de wandelroute helemaal vol was met mensen. Na ongeveer drie kwartier begon de Russische politie mensen aan te houden. En dat gaat nog steeds door. Al anderhalf uur worden arrestaties uitgevoerd. Ik weet niet precies hoeveel, het internet werkt niet, dat is afgesloten. Ik heb enkele honderden arrestaties gezien. 

‘Er wordt niet geslagen met knuppels, er wordt geen traangas gebruikt. Maar de arrestaties zijn wel heel fel. Mensen worden met veel mankracht aangehouden. Wat ik nu voor me zie zijn groepjes van zes politieagenten, heel veel groepjes, ze worden de kosmonauten genoemd omdat ze een helm ophebben die lijkt op die van een astronaut. Ze lopen de menigte in en pakken er telkens willekeurig iemand uit. Jonge mensen worden opgepakt, maar ook ouderen, alle leeftijden.

‘Nu wordt een jongen flink op zijn nek geslagen en meegenomen. En zo gaat het maar door. Het lijkt erop dat ze doorgaan tot het plein waar ik nu ben helemaal leeg is.  De politie is in veel grotere getale gekomen dan de demonstranten. Je hebt geen enkele kans als zes van die mannen op je afkomen, met helmen, beenbeschermers, knuppels, wapens.’

Nog even in het kort, waarom protesteren de mensen in Moskou?

‘De eerste demonstraties, een paar weken geleden, werden gehouden omdat onafhankelijke kandidaten niet mee mogen doen aan de gemeenteraadsverkiezingen op 8 september. Ongeveer dertig kandidaten zijn niet toegelaten. Alle overgebleven kandidaten zijn pro-Poetin, voor de autoriteiten. Daar begon het mee, maar inmiddels vertellen mensen mij dat deze demonstraties om veel meer gaan. Dit is niet alleen een protest tegen de burgemeester van Moskou en de kiescommissie, maar tegen de autoriteiten van president Poetin.

‘Poetin is nog nooit zo impopulair geweest, dat geldt ook voor zijn regering. De economie staat er slecht voor. Poetin belooft beterschap maar kan die belofte niet waarmaken. Inkomens gaan al zes jaar achteruit, ondertussen gaat de pensioenleeftijd omhoog. Het geld raakt op bij de regering en de bevolking moet daarvoor betalen. Oppositieleider Navalny zegt vaak: dit is een rijk land, maar de mensen zijn arm. Het geld zit bij een kleine groep mensen die dichtbij de president staan. Dat sentiment leeft op dit moment onder veel mensen.

‘Maar door het harde ingrijpen van de autoriteiten komt ook ander activisme los, tegen het repressieve regime. Ik sprak net twee studenten die vandaag zijn gekomen omdat hun vrienden vorig week zijn gearresteerd. In zo’n land willen ze niet leven, daarom zijn ze de straat opgegaan.’

De politie blokkeert een straat in Moskou. Beeld AP

Hoe groot is de demonstratie?

‘Ik vind het moeilijk te zeggen omdat de wandelroute heel lang is, een kilometer of vijf. Ik heb misschien twee kilometer gelopen. Daar was het wel helemaal vol, dus ik schat dat zeker duizenden mensen meeliepen. En al die mensen nemen grote risico’s, ze kunnen voor lange tijd in de gevangenis belanden. 

‘De politie heeft met megafoons omgeroepen dat de actie illegaal is en dat mensen moeten vertrekken. Maar daar trekken demonstranten zich weinig van aan. Ze blijven staan totdat ze worden meegenomen, totdat iedereen wordt meegenomen, daar lijkt het wel mee te eindigen. Mensen zijn niet bang.

Vandaag is anders dan eerdere protesten, omdat mensen nu weten dat ze vijftien jaar gevangenisstraf kunnen krijgen. Bij vorige protesten ging het slechts om een nachtje op het politiebureau. Maar na de demonstratie van vorige week is het Onderzoekscomité een strafzaak begonnen tegen opgepakte demonstranten, met mogelijk lange gevangenisstraffen tot gevolg. 

‘Toch gaan mensen niet naar huis. De meeste mensen die worden opgepakt zullen wel snel weer vrij komen, verwacht ik, maar het kan je gebeuren dat je een van de ongelukkigen bent die als voorbeeld worden gesteld door de autoriteiten.’

Kun je omschrijven waar je precies bent?

‘Ik sta bij metrohalte Troebnaja, een van de pleinen aan de boulevardring rond het centrum waar de wandeling plaatsvond. Hier zijn heel veel mensen opgepakt. Op het Poesjkinplein, een kilometer verderop, zijn ook veel mensen gearresteerd.

‘Je ziet hier ook gewone mensen wandelen. Dit is eigenlijk de leukste plek voor een wandeling in Moskou, er lopen gezinnen met kinderen en ouderen. Iedereen in Moskou weet nu wat hier aan de hand is, dat je niet je mening mag uiten. Dat valt niet meer te ontkennen, want het aantal mensen is zo groot en de plek is zo centraal. Dit optreden van de politie gebeurt midden in de hoofdstad. Het laat zien dat het de autoriteiten ernst is.

‘Direct aan het begin van de wandeling is oppositieleider Ljoebov Sobol opgepakt. Zij was de enige oppositieleider die nog op vrije voeten was. Nu is de oppositie eigenlijk helemaal onthoofd, alle demonstratieleiders zitten nu in de gevangenis.

‘Ik denk dat de regering mensen ook gewoon hadden kunnen laten wandelen, dan was er weinig aan de hand geweest. Er werden geen leuzen geroepen. Mensen waren aan het wandelen en af en toe aan het klappen. Maar zelfs dat gaat te ver voor de autoriteiten. Dat laat zien dat ze het heel hoog opnemen. Er hangt echt iets in de lucht. Ik heb niet eerder meegemaakt dat om zoiets kleins, gemeenteraadsverkiezingen in Moskou, zulke grote protesten uitbreken met zulke grote consequenties voor mensen die gearresteerd worden.’

Je collega Joost Bosman van het AD plaatste op Twitter een foto vanuit een politiebusje, hij is ook opgepakt. Kan jij je werk nog doen?

‘Ze hebben mij ook opgepakt, maar ook weer vrijgelaten. Ik zei dat ik een Nederlandse journalist was en mocht mijn persaccreditatie laten zien. Vervolgens lieten ze me weer gaan. Maar het laat zien dat ze echt iedereen meenemen. Ik sta hier met kladblok in de hand, dat gold ook voor mijn collega Joost Bosman. Het maakt ze niet uit, iedereen wordt gearresteerd.

‘Volgens mij kan ik hier ook niet uit op dit moment. Het lijkt erop dat het plein is afgesloten en de mensen eigenlijk geen kant op kunnen. Er wordt nu weer iemand aan z’n benen een busje in gesleept. Niemand schreeuwt, het is stil, er worden geen leuzen gescandeerd. Toch wordt iedereen meegenomen.

‘Ik ben hier onder andere om portretjes te maken van demonstranten, korte interviews. Die hoop ik later vandaag op te sturen naar de krant. Maar het is afwachten hoe het verdergaat, voorlopig kan ik hier niet weg.’

Update 18.00 uur: journalist Joost Bosman is inmiddels weer vrijgelaten, meldt het AD. 

Een demonstrant in Moskou wordt door de politie opgepakt. Beeld AP

De grootste protestgolf in jaren

Nu alleen Poetin-gezinde kandidaten welkom zijn bij de gemeenteraadsverkiezingen, beleeft Moskou de grootste protestgolf in jaren. De autoriteiten treden steeds strenger op. Wat hangt de demonstranten boven het hoofd? 

De Bolotnaja-zaak
In juli 2012 werd op de deur geklopt bij Natalja Kavkazkaja. Vier agenten vielen binnen, deden huiszoeking en arresteerden haar enige zoon, de 26-jarige Nikolaj. Russische demonstranten werden ruim een jaar vastgehouden zonder proces. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden