Iedereen wint behalve Syrische burger

Akkoord Syrië

Het akkoord dat de Verenigde Staten en Rusland dit weekend hebben gesloten over Syrië kent veel winnaars. Maar boven het internationale vredesjargon doemt de vraag op: in hoeverre zullen de gewone burgers van Syrië hiervan echt profiteren?

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov en zijn Amerikaanse ambtgenoot John Kerry. Beeld afp

Op het eerste gezicht lijkt de afspraak die de Russische minister Sergej Lavrov zaterdag tekende met zijn Amerikaanse tegenspeler John Kerry een onverwachte doorbraak. Maandag bij zonsondergang gaat in Syrië een staakt-het-vuren in voor zeven dagen. Daarmee komt een einde aan een maandenlange periode van gevechten na het mislukken van de vorige wapenstilstand in juni.

Tijdens het nieuwe bestand mag de Syrische president Bashar al-Assad niet langer oppositiedoelen bestoken. Wel mag hij aanvallen doen op Islamitische Staat (IS) en het met Al Qaida geassocieerde Jabhat Fatah al-Sham, tot voor kort bekend als Al Nusra. Zowel het Kremlin als het Pentagon ziet het uitroeien van deze twee jihadistische bewegingen als cruciaal voor de veiligheid in het Midden-Oosten.

Opsteker voor Poetin

Zoals politicoloog Ko Colijn zegt: 'Dit is een akkoord dat Rusland en de Verenigde Staten minimaal nodig hebben om hun eigen belangen in Syrië te behartigen, waarbij ze niet in de eerste plaats oog hadden voor de oplossing van het Syrische conflict.'

Dit akkoord is vooral een opsteker voor de Russische president Poetin. Nog geen jaar nadat Rusland gevechtsvliegtuigen naar Syrië stuurde en daarmee internationale kritiek trotseerde, is hij nu plotseling gepromoveerd tot vredesapostel in dit conflict. Rusland is namelijk - in de woorden van de Amerikaanse minister Kerry - als enige in staat om 'Assad naar de onderhandelingstafel te krijgen en vrede te brengen'.

Voor het Kremlin zit er nog meer winst in het akkoord. Vanaf volgende week is het de bedoeling dat de VS en Rusland militair gaan samenwerken in Syrië. Concreet houdt dit ook in dat Rusland informatie krijgt over Amerikaanse acties op Syrisch grondgebied. Die informatie zal 'beperkt' zijn, waarschuwde Kerry. Aangezien Rusland een bondgenoot is van het regime in Damascus, zal deze gevoelige informatie immers ook terechtkomen bij Assad. Zo bezien is het niet meer dan logisch dat het akkoord meteen bijval kreeg van Iran en de Libanese strijdersgroep Hezbollah, loopjongens van Assad op het slagveld.

Staakt-het-vuren

Waar de internationale gemeenschap jarenlang zinspeelde op het aanstaande vertrek van Assad - Kerry was daar eerder deze zomer nog fel over, zelfs Lavrov zinspeelde er slechts een paar maanden geleden nog op - ziet de Syrische president met dit akkoord zijn rol als alleenheerser vooralsnog gegarandeerd.

Bovendien legt deze wapenstilstand Asssad niets in de weg om Aleppo, de tweede stad van het land, vooralsnog in gijzeling te houden. Ook tijdens het staakt-het-vuren is het toegestaan om Jabhat Fatah al-Sham aan te vallen. Rondom deze terreurgroep klontert een waaier samen aan gematigde oppositiegroepen, soms gesteund door de VS.

Kerry heeft opgeroepen dat deze organisaties zich nadrukkelijk van het voormalige Nusra-front moeten afscheiden. Maar juist in de oppositiewijken van Aleppo, waar nu nog om het hardst gevochten wordt, lijkt dit onmogelijk. 'Voor hen betekent dit in feite dat ze hun grond prijsgeven aan het regime,' schrijft de invloedrijke Amerikaanse analist Charles Lister.

Syrische mannen lopen met baby's in hun armen door de ravage in Aleppo. Beeld afp

Oorlogsweekend

Daarmee is het twijfelachtig hoe lang het bestand standhoudt. De opmaat is ongunstig: met het staakt-het-vuren in zicht bleek dit een oorlogsweekend als alle andere. Bij door het Syrische regeringsleger uitgevoerde bombardementen in Aleppo en Idlib vielen ruim negentig doden.

Dat past in een macabere traditie die zich al aftekende bij eerdere, mislukte bestanden. Vlak voor een staakt-het-vuren wordt aan beide zijden een tandje bijgezet. De verliezers van dit akkoord zijn daarmee op korte termijn de burgers in Syrië.

Maar aangezien in deze uitzichtloze oorlog elke verandering welkom is, wordt het bestand toch omarmd. 'Zeer welkom,' aldus Federica Mogherini, de hoogste diplomaat van de Europese Unie. Nu is van belang dat alle betrokken partijen meewerken aan de 'feitelijke uitvoering', zodat gesproken kan worden over 'politieke verandering' in Syrië - lees: het vertrek van Assad.

Tegen beter weten in blijft zo de hoop bestaan dat dit akkoord uiteindelijk niet alleen de belangen dient van de betrokken geopolitieke spelers, maar in dit zesde oorlogsjaar - na honderdduizenden doden en miljoenen vluchtelingen - ook leidt tot uitzicht op vrede in Syrië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.