Iedereen schuldig aan hbo-debacle

Financiering van het hoger onderwijs is pervers.

Het is augustus en de hele onderwijswereld is op vakantie.

De hele onderwijswereld? Nee, bij InHolland brandt een klein lichtje. Op een kamertje zweet Gerd Leers op zijn onderzoek naar diplomafraude bij de InHolland-Media Entertainment Management-opleiding. Over ruim een week moet hij de eerste conclusies presenteren.

Dat is een helse taak. Leers zal, met zijn onderzoekers, veel mensen moeten spreken. Studenten, docenten en managers. Die zijn allemaal met vakantie. Dat wordt dus moeilijk. Wanneer het onderzoek af is, zou ik de lijst met genodigden wel willen zien. Het zullen toch niet alleen InHolland-managers zijn met wie Leers van gedachten wisselt?

Daarnaast moet Leers natuurlijk de dossiers lichten van alle studenten bij InHolland die via de zogenoemde Theo-route zijn afgestudeerd. Dat zouden er minstens 245 moeten zijn in de afgelopen twee jaar.

Leers zou hiernaast natuurlijk de reguliere afstudeerders moeten leggen om de verschillen te zoeken. Hij zal hiervoor de hulp nodig hebben van de InHolland-administratie en die zou ook wel eens met vakantie kunnen zijn.

Aangezien Leers zo wordt geplaagd door de vakantie wil ik hem wel een suggestie doen voor een conclusie die hij zou kunnen trekken.

Allereerst deugt de financiering niet. De hbo-financiering is zo opgezet dat de instelling zichzelf te kort doet wanneer studenten geen diploma’s krijgen. Dit systeem is vragen om problemen.

Opmerkelijk is dat de financiering voor hbo en universiteit vlak voor de zomervakantie is gewijzigd. Een week voordat de Volkskrant de fraude met hbo-diploma’s meldde, stuurde staatssecretaris Marja van Bijsterveldt een briefje naar de Tweede Kamer.

Hierin stond dat de Raad van State geen bezwaren had tegen een wetswijziging in de financiering voor het hbo en de universiteit. Ze zijn vanaf volgend jaar allebei even afhankelijk van hoeveel studenten er staan ingeschreven en hoeveel er een diploma krijgen.

Het perverse systeem blijft bestaan en wordt zelfs uitgebreid. Een beetje onderwijsmanager doorziet snel dat er hier wat te halen valt.

Het probleem met financiële prikkels is meestal niet dat ze niet werken, maar juist dat ze erg goed werken. We hebben aan bonussen en andere prikkels de ergste financiële crisis sinds de jaren dertig te danken.

De problemen ontstaan wanneer de prikkel wordt gehangen aan een te manipuleren doel. In de crisis verkochten Amerikaanse tussenpersonen hun hypotheken aan gezinnen die deze leningen nooit terug konden betalen. Dat was geen probleem voor de verkoper want die had tegen de tijd dat de problemen ontstonden, zijn bonus al lang binnen.

Zo ook in het hbo. De manager die puike afstudeercijfers kan laten zien, doet goede zaken voor zijn instelling. Het geld stroomt binnen, de instelling kan veel mensen aannemen, veel nieuwe opleidingen kunnen gestart en, last but not least, de manager is natuurlijk een goede manager met zulke cijfers. Promotie lonkt. Het nadeel is voor de samenleving die met hbo’ers opgescheept zit die niets waard zijn.

Extern toetsen
De eerste conclusie voor Leers moet zijn dat het financieringssysteem voor het hbo niet deugt. Het is niet in de haak dat hbo’s worden afgerekend op diploma’s die ze zelf verstrekken.

Wanneer het dan per se nodig is om hbo’s te belonen voor diploma’s, dan moeten deze diploma’s extern verstrekt worden. Vergelijkbaar met de middelbare school zou het CITO de eindexamens af kunnen nemen.

Extern toetsen dus, want de hbo’s hebben nu al herhaaldelijk aangetoond dat ze met elk financiële systeem aan te haal gaan. Spookstudenten, gratis diploma’s en ga zo maar door.

Wat betreft InHolland is natuurlijk ook een conclusie te trekken. Wanneer het gerommel met diploma’s wordt aangetoond, dan is het natuurlijk goed mis. Geert Dales, de bestuursvoorzitter van InHolland, heeft aangekondigd dat er dan harde maatregelen zullen volgen.

Maar waarom heeft het InHolland-management niet voorzien dat de individuele scholen wel een heel sterke prikkel hebben om te stoeien met diploma’s. De vermoedde fraude in Haarlem zou een ‘pilot’ betreffen, een test.

Een test waarin twee jaar lang diploma’s worden weggegeven, kan natuurlijk niet. Wie in de InHolland-directie heeft daar toestemming voor gegeven? Zouden de harde maatregelen die Dales aankondigde, zijn eigen positie betreffen?

Dit is voor InHolland natuurlijk het pijnlijkste en het moeilijkste deel. Daarom zal Leers onder tijds- en vakantiedruk waarschijnlijk vooral teruggrijpen op de eerste conclusie.

Het ministerie van Onderwijs moet zo spoedig mogelijk de financieringswet voor het hoger onderwijs aanpassen. De les is: bindt de onderwijsmanager niet op het spek. Zonder externe toetsing mogen hbo’s niet afgerekend worden op diploma’s. Dit kunnen de grote instellingen niet aan. In het hbo is iedereen schuldig en dus zal niemand de klos zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.