'Iedereen ontloopt vraagstuk van sociale zekerheid'

Tien jaar lang belichaamde Flip Buurmeijer de sociale zekerheid. Terugblikkend verbijt hij zich over de angst voor fundamentele discussies. 'Het ging om dagnoteringen, om de doem van de miljoenste arbeidsongeschikte.'..

'Het is de grote gemiste kans van de jaren negentig, en van Paars geweest. Dat we niet tijdens de jaren van voorspoed de sociale zekerheid opnieuw hebben doordacht en op moderne leest geschoeid. Die omissie is echter geen excuus voor de aanslag die het kabinet nu wil plegen', zegt Flip Buurmeijer.

Bijna tien jaar lang was hij de centrale figuur in de sociale zekerheid. Als PvdA'er leidde hij in 1993 de parlementaire enquête naar de uitvoering van de sociale zekerheid . 'We hebben Aart-Jan de Geus, nu minister van Sociale Zaken, nog gehoord als CNV-bestuurder.'

Na de enquête kreeg Buurmeijer opdracht de uitvoering van de werknemersverzekeringen WW en WAO te reorganiseren. Toen de uitvoering op 1 januari 2002 werd ondergebracht in het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen, stapte Buurmeijer (63) op. Nu doet hij free-lance opdrachten voor ministeries en vervult hij enkele commissariaten.

- Na tien jaar reorganiseren is de uitvoering van WW en WAO nog niet op orde. Hoe kijkt u terug?

'Er zijn begin jaren negentig forse stappen gezet. De uitvoering is losgekoppeld van beïnvloeding van de sociale partners. Daarnaast is gestart met inrichting van één loket voor een uitkering én bemiddeling naar werk. Onderschat dat niet.

'Bijzonder storend waren politieke keuzes. Paars I had in 1994 in het regeerakkoord marktwerking in de uitvoering van de sociale zekerheid afgesproken én een fundamentele discussie over de sociale zekerheid. Ad Melkert, toen minister van Sociale Zaken, zei tegen het eind van zijn ministerschap letterlijk: ''Ik wil me nu niet niet meer branden aan zo'n discussie. De werkgelegenheid groeit, de werkloosheid daalt, en financieel gaat het met de WAO ook wel goed.''

'Zijn VVD-staatssecretaris Frank de Grave eiste wel dat de afgesproken marktwerking van de grond kwam. Op de valreep van Paars I is daar een plan voor gemaakt. Daardoor werd het spanningsveld waarin ik werkte, totaal anders. De WAO-uitvoerders gingen ieder hun eigen weg. Zij moesten gaan concurreren. De samenwerking om tot één loket voor uitkeringen en werkbemiddeling te komen werd totaal gefrustreerd. Dat heeft tot 2001 geduurd. Toen besloot Paars II de uitvoering te nationaliseren.'

- Wat was uw eigen rol hierin?

'Bij herhaling heb ik gepoogd in het Lisv-bestuur tussen vakbeweging, werkgevers en kroonleden een fundamentele discussie te ontketenen over de hele sociale zekerheid. Maar het ging om dagnoteringen in de WAO, de doem van de miljoenste arbeidsongeschikte. Terwijl de praktijk de noodzaak tot fundamentele veranderingen toonde. Neem de eemansbedrijfjes. Ondernemende mensen die risico lopen, maar ook sociale zekerheid willen. Maak bijvoorbeeld een spaarfonds voor periodes waarin zij zonder werk zitten.

'Dat is niet opgepakt. Zodra de discussie op gang dreigde te komen, zeiden de sociale partners dat ze liever in de Sociaal-Economische Raad overlegden.

'Willem Vermeend heeft als minister van Sociale Zaken in 2000 de Commissie Donner ingesteld om een WAO-plan op te stellen. Hij was daar zelf erg tevreden over omdat het uitstel opleverde.

'Bezwaarlijker nog vond ik dat de WAO weer geïsoleerd werd gezien. Als de WAO verandert, heeft dat onvermijdelijk gevolgen voor de WW en voor de Bijstand.

'Er is geen lering getrokken uit de privatisering van de Ziektewet in 1996. De gevolgen daarvan voor de zorg, voor wachtlijsten en tweedeling in de zorg, kwamen totaal onverwacht.

'Er is een grote angst voor een fundamentele discussie. Louw de Graaf, ooit CNV'er, heeft als staatssecretaris van Sociale Zaken in 1983 concepten voor een nieuwe opzet neergelegd. Hij heeft het vreselijk om de oren gehad. Dat trauma werkt door.'

-De Graaf versoberde daarna de regelingen. Dat is zo gebleven.

'Het lijkt erop dat men participatie nastreeft door eerst een Verelendung te effectueren. Er is een reeks maatregelen bij elkaar gezocht met een fictieve opbrengst die nooit gehaald wordt.'

- Als de ingrepen worden uitgevoerd, wordt het een ministelsel.

'Als we dat willen, kies dan een goed vertrekpunt. Geef aan wat collectief geregeld wordt en wat mensen eventueel kunnen kiezen. Kondig dat tijdig aan. Dat vergt een discussie waarin de burger moet participeren. Maar die wordt stelselmatig ontlopen.'

- De aangekondigde ingrepen hebben grote gevolgen voor de uitvoering van de sociale zekerheid. Welke reorganisatie voorziet u?

'Als de ingrepen in WAO en WW doorgaan, verliest het UWV veel werk. Breng dan de WAO'ers onder bij de Sociale Verzekeringsbank. Het WW-deel kan gekoppeld aan de Centra voor Werk en Inkomen. Die kunnen ook de vervolguitkering voor deze werkzoekenden organiseren, inclusief de eventuele bijstand voor deze bemiddelbare groep. Laat de uitvoering van de Bijstand voor anderen bij de gemeenten. Dat zijn mensen met specifieke problemen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden