Iédereen krijgt te maken met maatregelen van kabinet

Nooit nam een kabinet zo veel maatregelen die zo sterk ingrijpen in het leven van zo veel Nederlanders. Jong, oud, werkend of niet, hulpbehoevend of gezond: vanaf morgen krijgt iedereen hiermee te maken.

Mark Rutte. Beeld anp

Vanaf morgen verandert Nederland onherkenbaar. En voor bijna iedereen. Het stempel dat het kabinet-Rutte II op 1 januari op het land drukt is groot. Sinds mensenheugenis kwam geen kabinet met meer maatregelen die zo sterk ingrijpen in het leven van zo veel Nederlanders - en daar heeft de VVD-PvdA-coalitie slechts twee jaar voor nodig gehad. Het Jaar van de Invoering begint.

Dat gaat nog veel onrust geven. Het proces waarmee twee ouderen in Friesland hun thuiszorg moesten veiligstellen, is slechts een voorbode. Ook de onrust over het voortbestaan van werk in instellingen van jeugd- tot ouderenzorg zal nog voortduren. Over het nieuwe ontslagrecht zal de rechter zich nog vaak moeten uitspreken. Veel maatregelen moeten nog worden ingebed in de maatschappelijke verhoudingen.

Voelbaar

De contouren van de maatregelen staan in het regeerakkoord dat VVD-leider Mark Rutte en PvdA-voorman Diederik Samsom op 29 oktober 2012 presenteerden. De plannen legden de route 'In voorbereiding, Raad van State, Tweede Kamer, Eerste Kamer, Uitvoering' niet ongeschonden af. Vooral door de akkoorden die het kabinet sloot. Eerst met de vakbeweging en de werkgevers, later met de gedoogpartijen D66, ChristenUnie en SGP. Telkens veranderden de plannen iets.

Nu gaan ze allemaal zichtbaar en voelbaar worden. Voor iedereen - van jong tot oud, werkend, met een uitkering of pensioen, gezond of hulpbehoevend. Per saldo is het effect licht positief: de koopkracht stijgt gemiddeld grofweg met driekwart procent.

Zorg

De grote hervorming van de zorg raakt alle hulpbehoevenden en hun naasten - ouders, kinderen, buren, vrienden. De Wmo 2015, de nieuwe Wet maatschappelijke ondersteuning, maakt gemeenten op 1 januari verantwoordelijk voor alle zorg aan thuiswonende hulpbehoevenden, behalve de 'lijfgebonden zorg' zoals thuisverpleging. Die gaan verzekeraars met wijkverpleging regelen.

Als het goed is gaan gemeenten langs bij elke hulpbehoevende die in 2014 zorg van rijkswege kreeg of deze na 1 januari vraagt, om de persoonlijke situatie te beoordelen. Daarbij staat zelfredzaamheid voorop. Wat kan iemand zelf doen of zelf aan zorg regelen en zelf betalen? Wat kunnen familie, buren of vrienden betekenen? Pas daarna komt de gemeentezorg in beeld. Dat moet steeds een individuele afweging zijn: maatwerk.

Het gaat dit kabinet in de eerste plaats om mensen met werk. Die hebben hun lasten in de voorbije crisisjaren sterk zien stijgen en het is tijd om dat iets te compenseren. Werkenden met een inkomen tot circa twee keer modaal betalen tot 2017 minder belasting, door de verhoging van de arbeidskorting.

Vanaf morgen wordt ook - na ruim twintig jaar soebatten - de arbeidsmarkt op de schop genomen, met achtereenvolgens de normalisering van flexwerk, de vereenvoudiging van het ontslagrecht en de geleidelijke versobering van de WW.

En dan krijgen alle werkenden ook nog te maken met versobering van het pensioensparen, waardoor ze minder pensioen opbouwen. Hoe jonger de werkende, des te groter dat effect. Doordat minder gespaard mag worden zouden de premies omlaag kunnen. Daardoor krijgen werknemers netto meer uitbetaald, is de idee.

Er gaat veel veranderen in de zorg. Beeld anp

Sámen

Óf de premies omlaag gaan, is de vraag. Want tegelijk gelden nieuwe spelregels voor de pensioenfondsen. Als vuistregel geldt dat een fonds veel reserves in kas moet hebben voordat de pensioenen omhoog mogen. De meeste pensioenen zullen de komende jaren niet verhoogd worden, tot de reserves op peil zijn. Dat is lastig te combineren met premieverlaging.

Ouders - met of zonder werk - krijgen te maken met de versobering van de zogenoemde kindregelingen. Van de elf vormen van inkomensondersteuning aan gezinnen met kinderen blijven er vier over: de kinderbijslag, het kindgebonden budget, de combinatiekorting en de kinderopvangtoeslag.

Hoe meer verschillende kindregelingen een gezin gebruikte, des te groter de tegenvaller zal zijn in 2015. Gescheiden ouders zullen sámen moeten uitvogelen hoeveel dat is.

Omdat iedereen moet wonen, wordt ook iedereen geraakt door de al ingezette hervorming van de woningmarkt. De huren gaan omhoog, de eisen voor hypotheken zijn aangescherpt en de belastingaftrek van hypotheken wordt heel geleidelijk minder.

Jong en oud, iedereen krijgt te maken met de maatregelingen van het kabinet. Beeld anp

Chronisch zieke

Chronisch zieken en gehandicapten zijn ook 'aan de beurt'. Ze krijgen minder compensatie voor hun hoge ziektekosten. Gemeenten krijgen budget om hen bij te staan, maar dat geld komt niet automatisch bij hen terecht. Sommige gemeenten gebruiken het bijvoorbeeld voor het verbeteren van de collectieve ziektekostenverzekering die zij voor bijstandsgerechtigden en minima afsluiten. Een chronisch zieke met een redelijk inkomen heeft daar niets aan.

Gemeenten worden morgen bovendien verantwoordelijk voor de jeugdzorg. Het is de bedoeling dat gemeenten die zorg laagdrempelig aanbieden, probleemkinderen in een vroeg stadium herkennen en met één regisseur per gezin hulp aanbieden in plaats van met een handvol hulpverleners.

De derde taak die gemeenten erbij krijgen gaat over de 'onderkant van de arbeidsmarkt'. Ze waren al verantwoordelijk voor de bijstand en de sociale werkplaatsen, daar komen nu de jonggehandicapten bij - mensen die op jonge leeftijd gehandicapt zijn geraakt.

Een Feyenoord-fan in een rolstoel. Beeld anp

Zelfredzaamheid

Met werkgevers en vakbeweging gaan gemeenten jonggehandicapten aan werk helpen buiten de sociale werkplaatsen, want die gaan grotendeels dicht. De komende jaren moeten er 100 duizend 'participatiebanen' in het bedrijfsleven komen en 25 duizend bij de overheid.

'Het meest hervormende kabinet van na de oorlog', zegt de premier over zijn Rutte II. Hij zegt het vaak, alsof hij twijfelt aan de onomkeerbaarheid van zijn hervormingen. Maar nu het Jaar van de Invoering begint, weet Rutte dat de maatregelen die vanaf morgen op Nederland neerdalen, niet meer zijn terug te draaien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden