Iedereen is dol op grote broer

Er wordt geschamperd over het betuttelkabinet, maar Nederland wil niets liever dan betutteld worden. Er zijn problemen en de staat moet die oplossen....

Martin Sommer

Elke morgen moet ik met de fiets de drukke Herenweg oversteken, op weg naar het station. Om de overkant levend te kunnen halen, is de middenberm bij de oversteekplaats verbreed, zodat je even op adem kunt komen. De laatste tijd werd het dringen op die middenberm. Steeds meer vaders en moeders op weg naar school hebben een bakfiets aangeschaft, en daarvan pasten er niet meer dan twee of drie op de oversteekplaats. Leuk voor de kids, maar het leverde wel af en toe bloedstollende taferelen op, vooral als je je te laat realiseerde dat je er niet meer bij paste en het verkeer eraan kwam zieden.

Twee weken geleden lag het hele kruispunt ondersteboven. Er werd gewerkt aan de middenberm. Nu is de oversteekplaats uitgebreid tot een soort geasfalteerde fietssluis, met hekken langs de rijbaan. Je steekt de eerste weghelft over, tot in de sluis. Dan linksaf langs het hek en een meter of tien later weer rechtsaf, over de andere weghelft van de Herenweg. Probleem verholpen, aangezien er wel twintig bakfietsen in die sluis passen.

Wel een omslachtige en dure geschiedenis. Het zal wel beroepsvernauwing zijn, maar ik dacht intussen aan de ‘fundamentele heroverweging’ van de rijksfinanciën die de regering in de Miljoenennota bekend maakte. We moeten 20 procent zuiniger. Moet de gezamenlijkheid opdraaien voor de risico’s van de bakfietsmode?

Het antwoord is ja, dit spreekt eigenlijk vanzelf. Die bakfietssluis is niet alleen een dure grap, het is ook een geasfalteerde staatsopvatting. Uw overheid lost uw zelfgemaakte probleem wel op. Het wegverkeer is altijd een mooie metafoor voor het maatschappelijk verkeer. Geen land waar de stoplichten zozeer zijn afgesteld op de verlangens van alle afzonderlijke gezindten – linksaf, rechtdoor, fietsers eerst, dan voetgangers. Geen land ook waar de regering zich het aantal verkeersdoden zozeer aantrekt. Wij mogen er minister Eurlings persoonlijk op afrekenen.

Zoiets geldt op hun terrein ook voor de ministers van opvoeding, jeugdwezen, gezondheid, criminaliteit, klimaat, omgangsvormen. Kinderen zijn überhaupt een risico geworden, las ik afgelopen vrijdag op deze pagina. ‘We moeten ze continu in de gaten houden, zodat de overheid op tijd kan ingrijpen.’ Er wordt wel geschamperd over het zogeheten betuttelkabinet, maar Nederland wil niets liever dan betutteld worden. Grote broer is welkom, sterker, vrijwel iedereen is dol op grote broer.

Nu wil de regering dus van alles fundamenteel gaan heroverwegen. Daarom mogen liefst twintig ambtelijke werkgroepen ‘out of the box’ gaan nadenken over een ‘redesign’ van Nederland. Zonder taboes. Er gaat gepraat worden over hypotheekrenteaftrek – dat staat al gelijk aan revolutie. Zouden ze ook durven denken over de staat als verzekeringsagent voor al uw risico’s? Het ziet er niet direct naar uit. In de stukken kun je lezen waaraan men wel denkt. Zes bestuurslagen, waar is dat eigenlijk voor nodig? Waarom zijn er eigenlijk zes regelingen voor kindsubsidie of -aftrek? En van die krepeergezinnen waar 26 hulpverleners omheen zwermen zonder dat het helpt – kan dat niet anders?

Allemaal goede vragen, maar wel precies de vragen die al zo vaak zijn gesteld. Waarom doeken we de provincies en de waterschappen niet op, dat is een ouwe plaat. Net als de kwestie of er niet één loket kan komen voor probleemgezinnen. Alexander Pechtold had gelijk met zijn stapel rapporten tijdens de Algemene Beschouwingen. Steeds opnieuw is aanbevolen dat we er nu ‘keihard’ aan gaan werken. Zelden vraagt iemand waarom dat oplossen zo weinig lukt.

Omdat er een hele taaie staatsopvatting onder zit, waarover een grote meerderheid het eens is. Er zijn problemen en de staat moet ze oplossen. Ook wat dat betreft waren de Beschouwingen instructief – de PvdA, medebedenker van de fundamentele heroverweging, vroeg in één moeite door of er een solidariteitsbelasting kon komen, en of het Nederlandse onderwijs richting kopgroep van de OESO kon worden gedirigeerd, en nu we toch bezig zijn, kan 5 procent van de vacatures niet worden gereserveerd voor langdurig werklozen?

Nieuw is die staatsopvatting niet. En dus des te taaier. Lees het volgende fragment: ‘Boven de mensen verheft zich een immense en beschermende macht, die in haar eentje is belast met het veilig stellen van hun genietingen en het waken over hun lot. Zij is absoluut, minutieus, ordelijk, vooruitziend en zacht. Ze werkt vrijwillig aan hun geluk; maar ze wil de enige bewerker daarvan zijn en de enige arbiter; ze voorziet in hun veiligheid, zorgt voor en waarborgt hun behoeften, vergemakkelijkt hun genoegens, hoedt hun belangrijkste aangelegenheden, dirigeert hun inspanningen, regelt hun nalatenschappen, verdeelt hun erfenissen; kan ze niet de moeite van het denken en de pijn van het leven van hen wegnemen?’

Zo beschreef de grote politiek filosoof Alexis de Tocqueville de rol van de staat in een ‘uit de hand gelopen’ democratie. Maar dit was wel al in 1840. In het kader van het out of the box-denken beveel ik alle twintig ambtelijke werkgroepen het boek Over de democratie in Amerika aan, en wens ze veel succes met de operatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden