InterviewVerzorger Dierenpark Amersfoort

‘Iedereen in het park kende chimpansee Mike, hij had een cultstatus’

Als ervaren medewerker van Dierenpark Amersfoort hoopt teamleider dierverzorging Willem Verdonck een kalmerende uitwerking te hebben als hij oog in oog staat met de ontsnapte chimpansee Mike. Maar het loopt anders. ‘Dit is de grootste nachtmerrie uit ons bestaan.’ 

Willem Verdonck, teamleider dierverzorging van Dierenpark Amersfoort, wordt begroet door een chimpansee bij het apenverblijf. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Willem Verdonck, teamleider dierverzorging van Dierenpark Amersfoort, wordt begroet door een chimpansee bij het apenverblijf.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Willem Verdonck (42) zit dinsdagochtend in alle rust achter zijn bureau te werken als zijn portofoon begint te piepen. Het is een van de apenverzorgers. ‘Er is een ontsnapping bij de chimpansees’, hoort Verdonck, die bijna vijf jaar als teamleider dierverzorging werkt, maar al zeker 22 jaar actief is binnen het park. Het verblijf is niet goed afgesloten. Verdonck springt meteen op en haast zich naar buiten.

‘Toen ik de hoek om rende, kwam ik Mike tegen’, zegt Verdonck twee dagen na het veelbesproken incident over de telefoon. ‘Hij bleef een paar meter voor mijn neus staan.’

Verdonck, die tijdens zijn lange loopbaan in het dierenpark een vertrouwensband heeft opgebouwd met Mike, hoopt dat het dier steun bij hem zoekt. In dat geval zouden ze misschien samen terug kunnen lopen naar het apenverblijf.

Maar Mike toont imponerend gedrag. Hij staat overeind, zwaait met zijn armen en slaat tegen de muur. ‘Vervolgens kwam hij op me af.’

Met zijn ervaring weet Verdonck meteen: dit is niet goed. Langzaam loopt hij achteruit. Hij kan Mike afleiden en snelt terug naar zijn kantoor.

Intussen is het protocol ‘Dier Ontsnapt’ in werking gesteld. Een crisisteam, dat onder meer bestaat uit dierverzorgers en schutters, rukt in zo’n geval direct uit om alle aanwezigen in het park in veiligheid te brengen. En, stap twee: om de dieren op te sporen. 

Terwijl bezoekers en medewerkers zich in het olifantenverblijf, het restaurant of op andere locaties in het park achter vergrendelde deuren verschansen, probeert het crisisteam – onder wie Verdonck – de dieren in te sluiten.

Ze kijken aan tegen twee mannetjes die elkaar steeds verder opjutten. ‘Ik kan me voorstellen dat dit een vergelijkbare situatie is als bij politieagenten die in een noodsituatie hun dienstwapen moeten trekken', zegt Verdonck. ‘We hadden geen andere keuze dan ze dood te schieten.’

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Op sociale media was de meest gestelde vraag: waarom is er geen verdoving gebruikt? 

‘Mensen hebben het beeld uit films en documentaires voor zich, waarbij een verdoving na een minuut al gaat werken. Maar in werkelijkheid duurt dat zeker een kwartier. In die tijd hadden de chimps nog bozer kunnen worden, ze hadden het park uit kunnen vluchten. 

‘Chimpansees zijn twee tot drie keer zo sterk als een volwassen man. Ze kunnen deuren openen, ramen inslaan. In theorie kunnen ze een mens doden. Dat was niet alleen bedreigend voor het interventieteam, maar ook voor de andere collega’s in het dierenpark.’

Hoe zou u de doodgeschoten chimpansees omschrijven?

‘Mike is hier meer dan vijftig jaar geleden als 2-jarige letterlijk bij de poort afgeleverd door een circusdirecteur. Hij was niet geschikt om kunstjes te doen. In die tijd was er nog een heel andere omgang met dieren. Hij heeft in 1969 ook nog optredens gedaan met zangeres Conny Vink. Dat heeft bijgedragen aan zijn cultstatus. Iedereen in het park kende Mike, hij was een icoon.

‘De laatste jaren was Mike met pensioen. Hij had geen echte functie meer in de groep, maar was een baken van rust. Dieren hadden nog altijd veel respect voor hem. Hij was een van de stichters van de chimpanseegroep in het park: over de hele wereld heeft hij nakomelingen. Eén daarvan was Karibuna, zijn 19-jarige kleinzoon.

‘Ik zeg altijd: chimpansees zijn net puberende hooligans. Die zitten nogal hoog in hun testosteron. Karibuna was er zo eentje. Als hem iets niet zinde, dan dacht hij niet na, maar liet dat direct merken. Vervolgens had hij de hele groep achter zich aan.’

Was Mike ook een puberende hooligan?

‘Mike was veel meer een diplomatieke leider. Die sloot echt coalities. Maar ook Mike liet zich wel eens opfokken. Bijvoorbeeld als we hem verrijkt voedsel gaven, waarbij hij zijn best moest doen om bij het eten te komen. Hij was slim genoeg om dat te snappen, maar had echt zoiets van: kun je dat eten niet gewoon geven? 

‘Toen ik werd ingewerkt in het park, heeft hij mij geregeld bekogeld met zand en poep. Later zijn we maatjes geworden. Ik kreeg meer een kantoorfunctie, maar liep wel meerdere keren per dag langs het chimpanseeverblijf. Dan knikten we even naar elkaar.’

Wat gebeurde er nadat de chimpansees waren doodgeschoten?

‘We zijn met het team naar de betreffende individuen gegaan en hebben ze daar weggehaald. Dat was een heel emotioneel moment. Mike lag in de buurt van het chimpanseeverblijf, Karibuna iets verderop. De andere chimps hebben het ook gezien, die kennen net als mensen een rouwproces. Ze zochten kort na zijn overlijden contact met Mike.

‘Ik heb daarna de apen nog verzorgd. Het andere mannetje in de groep, Kumi, was van slag. Hij was druk en onrustig. De vrouwtjes waren opvallend timide. 

‘Chimpansees herpakken zich gelukkig snel. Ik was er die dag tot een uur of 8. De dieren maakten ’s avonds hun bedjes weer op en zochten hun vriendjes en vriendinnetjes op. De komende tijd zullen functies en routines in de groep worden hersteld.’

Hoe vergaat het de medewerkers van het dierenpark?

Het is voor ons allemaal een verschrikkelijke situatie. Misschien zelfs wel de grootste nachtmerrie uit ons bestaan. Maar we gaan door, we doen dit samen.’ 

Protest
Het incident in Dierenpark Amersfoort heeft de discussie over het bestaansrecht van dierentuinen opnieuw aangezwengeld. Dierenactivisten demonstreerden woensdag voor de ingang voor het park. Ze pleiten voor sluiting van alle dierentuinen in Nederland, omdat het niet meer van deze tijd zou zijn. De Partij voor de Dieren, die oproept tot een verbod op het ‘tentoonstellen’ van chimpansees in dierentuinen, heeft Kamervragen gesteld over het incident in Amersfoort.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden