Cultuurnatie

Iedereen houdt van Duitsland

Van een enge, autoritaire staat vol foute muziek en slecht eten is Duitsland veranderd in een heerlijk land. Zelfs de Fransen noemen Berlijn een 'Disneyland voor bohémiens'.

Beeld BrunoPress/Sipa Press

ritse tabloids moeten het niet hebben van hun discretie. Als het om Duitsland ging waren koppen als 'Achtung, surrender!', 'Over and Kraut!' en 'Alles in Hun-der-land' decennialang schering en inslag. De Duitse hereniging werd in 1990 becommentarieerd met de woorden 'Herr we go again'. Vele malen werd Churchills beeltenis erbij gehaald om het herrenvolk vanaf de voorpagina te waarschuwen.

In februari liet Churchills eigen kleinzoon zich in superlatieven uit over Angela Merkel, die het Lagerhuis 'heel elegant en knap' had toegesproken: 'het vervulde me met hoop'. Die complimenten waren psychologisch misschien nog belangrijker dan lofprijzingen. 'Angela', zei Hillary Clinton, 'is de grootste leider in Europa, een grote leider wereldwijd, ik denk dat ze Europa op de schouders droeg en dat was niet eenvoudig'.

Noem Merkel een zeemeermin die als boegbeeld fungeert van een schip. In 2013 legde de BBC World Service 26 duizend mensen wereldwijd een lijst van landen voor die ze positief of negatief mochten beoordelen. Van geen ander land bleken respondenten zo'n positief beeld te hebben als van Duitsland. Canada werd tweede, Iran en Pakistan samen laatste. Interessant was dat de mooie rapportcijfers voor Duitsland ook kwamen uit landen waar ze daar om historische redenen nooit aan deden. Van de Franse ondervraagden was 81 procent positief, van de Britse 78 procent. Alleen Griekse geënquêteerden - die Merkel nooit zien zonder snorretje - lieten het afweten.

In dit veranderde Europa maakten de Britse tabloids met tegenzin een draai van 180 graden. The Sun probeerde het met 'Ten reasons why we should love Germany'. De bondskanselier bleef buiten de top-10, Heidi Klum, Jägermeister, Kraftwerk, het Oktoberfest, Karl Lagerfeld, Audi en Aldi haalden die wel. Helemaal smaakvol vonden Duitsers deze Wiedergutmachung nog niet, al was het maar omdat Britse lezers werden gerustgesteld dat Duitsland niet alleen vrouwen voortbrengt als Angela Merkel maar ook als Claudia Schiffer, die het stuk gedecolleteerd op een Oktoberfest mocht illustreren (Onderschrift: 'Wunderbar').

Beeld ANP

Bierfestijnen

Elk jaar neemt het aantal buitenlandse bezoekers aan het bierfeest flink toe. In Nederland worden in de herfst tegenwoordig Schlagers-und-Bierfestijnen georganiseerd om degenen die niet naar München kunnen afreizen toch een portie Beiers plezier te verschaffen. Duizenden doorgaans jonge Nederlanders geven op zulke feesten acte de présence met jagershoeden, lederhosen en dirndls. Er zijn ruimhartige hoeveelheden bier, de muziek wordt verzorgd door ensembles die luisteren naar namen als Die AlpenGeier en Die Lustige Schlagerfreunde.

Opvallend zijn de feestgangers die zich hullen in Duitse vlaggen of daar pontificaal mee zwaaien. In een recent verleden waren zulke taferelen in Nederland niet vanzelfsprekend. Voetbaltrauma's waren één ding, maar het is pas 35 jaar geleden dat Helmut Kohl op tv door een naoorlogs Nederlands publiek ter verantwoording werd geroepen voor de periode 1940-1945. Schlagerartiesten werden in dit klimaat stevig gewantrouwd. Toen zonnebrilschlager Heino - ja ja so blau blau blau blüht der Enzian - het ook door de SS gebruikte Wenn alle untreu werden op de plaat zette, wist menigeen in Nederland weer dat achter blauwe alpenbloemen altijd bruine hemden schuilgaan. Nog in 1993 gaven Nederlandse jongeren in een onderzoek naar de perceptie van Europese landen het laagste cijfer aan Duitsland: een 3,3. Ze associeerden het land met te vet eten, hard rijden en autoritair gedrag.

Ruim twintig jaar later trekken Nederlandse jongeren in groten getale naar Berlijn, 'de coolste hoofdstad van Europa', en niet alleen zij: Berlijn trekt een bovengemiddeld aantal buitenlanders van onder de dertig. Het ligt voor de hand dat hier generatiewisseling een rol speelt. De twintigers van nu zijn de eersten met grootouders die werden geboren na 1945. Wellicht belangrijker is dat de onheilsprofetieën van Margaret Thatcher en andere fervente tegenstanders van de Duitse hereniging na de val van de Muur zo duidelijk niet zijn uitgekomen. 'Herr we go again' sloeg, in retrospectief, bovenal terug op de Britten zelf.

In Frankrijk werd in de eerste maanden na de val van de Muur geopperd dat Berlijn het beste een gedeelde stad kon blijven. Tegenwoordig is er onder Franse jongeren sprake van een Berlijn-cultus. In Berlin, je t'aime portretteert de Franse correspondente Pascale Hugues landgenoten die in de hoofdstad van Duitsland een 'Disneyland voor bohémiens' hebben ontdekt. Zij roemen de informele sfeer, de afwezigheid van sociale druk, het vrije artistieke klimaat en de 'zenmeditatieve' kwaliteiten van het openbaar vervoer. In Berlijn kun je met de fiets naar de opera en op blote voeten in een voortreffelijk en toch betaalbaar restaurant gaan eten.

Culinaire lof uit Frankrijk, wie had dat ooit gedacht. Dat is het land waar Duitse braadworsten lange tijd haast nog meer werden gevreesd dan Duitse tanks. Tijdens de Eerste Wereldoorlog vonden de Fransen zelfs wetenschappelijk bewijs voor het gevaar van de Duits keuken. In La polychrésie de la race allemande (1915) viel te lezen dat braadworst etende Duitsers meer en viezere fecaliën produceren dan kikkerbillen etende Fransen. Leven als god in Duitsland gold als een contradictio in terminis, maar dat was vóór Pascale Hugues in haar boek Le Bonheur allemand haar landgenoten inwijdde in het werkelijk bestaan van Duits geluk, onder meer bij een heerlijke Frauenfrühstück.

Beeld EPA

Mooie, schone parken

Een Brits equivalent van Hugues is Simon Winder, auteur van onder meer Germania (A personal history of Germans ancient en modern). Afgelopen zomer was hij met zijn gezin in het land dat zijn hart gestolen heeft. Hij zag op tv hoe de Mannschaft in een toonbeeld van fairplay en voetbalbeschaving af zag van het maken van een achtste goal tegen Brazilië, hoewel daar alle gelegenheid voor was. Terwijl Winder daarna weer opging in zijn studie van Frederik de Grote, raakte zijn zoon niet uitgepraat over mooie schone parken, fietspaden en onberispelijk openbaar vervoer. Papa, waarom is in Engeland alles vies, vertraagd, slecht werkend of opgekocht door criminele Russische miljonairs?

Wie een adhesiebetuiging zoekt die ook psychologisch de diepte in gaat, kan terecht bij de Amerikaan Eric T. Hansen, auteur van Planet Germany. Op deze planeet gedijen zowel Thüringer braadworsten (al sinds 1613) als 6.177 musea: dit is Europa's enige echte cultuurnatie. Hansens persoonlijke favoriet is het Houtwormenmuseum in Quedlinburg, samengesteld uit de eigendommen van een ongediertebestrijdingsfirma. Wat Hansen ook zo fijn vindt: dat Duitsers van nu zich zelden op Duitse kwaliteiten beroepen, 'behalve dan dat zij de enigen zijn die werkelijk lering hebben getrokken uit hun Hitler'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden