Nieuws 40 jaar glasbak

Iedereen herkent het geklingel onderin de container: de glasbak bestaat 40 jaar

Precies veertig jaar geleden verscheen de eerste glasbak in het Nederlandse straatbeeld. In Den Bosch kwam een groot geel gevaarte bij een winkelcentrum. De Bosschenaren vieren dat nu met een gouden glasbak. Want Nederland is inmiddels wereldkampioen glasbakgooien.

Foto Fred Boer

Slijtersvrouw Castelijn-Dammers was volgens het Brabants Dagblad ‘vertrouwd met lege en volle flessen’. Dus mocht ze op 17 mei 1978 de eerste fles in de smalle opening van de eerste glasbak gooien. Toenmalige Milieuminister Ginjaar (VVD) keek toe. Na Den Bosch volgden in ruim zeventig andere gemeenten al snel 500 glasbakken. In 1998 waren dat er 15 duizend en nu zijn er 25 duizend glasbakken in Nederland.

Veertig jaar na die eerste fles viert Den Bosch de verjaardag van de glasbak met de plaatsing van een gouden exemplaar. Rotterdam doet hetzelfde. Den Haag hergebruikt een oude glascontainer als geitenstalletje op de stadsboerderij. Bekende Nederlanders hullen zich in een trui met glasbaklogo. En De Jeugd van Tegenwoordig komt met een nieuw nummer en video: Glasbak. Spraakmaker Willy Wartaal: ‘Ik herinnerde me opeens dat ik als kind altijd de binnenkant van de glasbak wilde zien omdat er zulk tof geluid uitkwam. Een goede reden dus om het mooiste glasgerinkel in een liedje te verwerken.’

‘Het oorspronkelijk idee voor de glasbak was een burgerinitiatief’, vertelt bedrijfshistoricus Willem van t Geloof. De dames Riemens en Kuiper van Milieuzorg Zeist lieten in 1972 een bak plaatsen in het centrum en riepen de bevolking op hun glas niet meer bij het restafval aan de straat te zetten, aldus de historicus. ‘Ze hadden zelf de afzet naar glasrecycler Maltha geregeld.’

In 1976 bestond 12,7 procent van het restafval nog uit glas, in 1988 was dat gehalveerd tot 6,3 procent. En in 1990 werd 66 procent van het glas dat over de toonbank ging gerecycled. Vanaf die tijd is Nederland wereldkampioen glasbakgooien, schreef de milieujournalist Piet van Seeters in 1991 in de Volkskrant. Nu leveren we 20 kilogram glas per persoon per jaar in. Opsparen van glas voor de glasbak is voor de meeste consumenten routine geworden, constateerde Van Seeters. ‘Maar vooral kleine flesjes en potjes, zoals die van babyvoeding, belanden nog vaak bij het restafval.’

Vader en zoon brengen glas naar de glasbak. Foto Hollandse Hoogte / David Rozing

'Prachtig circulair product'

Volgens Nedvang, de organisatie die namens het bedrijfsleven de inzameling en recycling van de verpakking in de gaten houdt, werd in 2016 zeker 85 procent van het op de markt gebrachte verpakkingsglas hergebruikt. ‘De glasinzameling stijgt steeds verder en ligt ver boven het Europese doel van 60 procent recycling, maar onder de Nederlandse wettelijke doelstelling van 90 procent’, zegt Renate van Roosmalen van Nedvang.

Volgens haar is glas een prachtig circulair product. ‘Een wijnfles of een groentepotje kan voor 100 procent terugkeren in een nieuw exemplaar. Het kost minder energie om van oud glas nieuw glas te maken dan nieuwe grondstoffen als zand en soda te gebruiken. Reden waarom tweedehandsglas geld waard is.’

De glasindustrie zit daarom te springen om meer glas, constateert ook Bianca Lambrechts van Maltha in Heijningen, West-Brabant, waar sinds jaar en dag de inhoud van vrijwel alle Nederlandse glasbakken aankomt – vaak per boot. Op het bedrijfsterrein liggen enorme bergen glas, gesorteerd in wit, groen en bruin glas. ‘Wit glas is anderhalf keer zoveel waard als bontglas, want je kunt van groen en bruin glas geen wit glas maken. Reden waarom veel gemeenten intussen glascontainers hebben met drie openingen’, legt Lambrechts uit.

Maltha breekt het glas en verwijdert metalen doppen met magneten. Keramiek van kruiken, kopjes en borden, en steentjes worden met infraroodcameratechniek en perslucht uit het glas geschoten. ‘Steentjes smelten namelijk niet bij de temperatuur die de glasindustrie gebruikt’, zegt Lambrechts, ‘dus dat worden insluitsels in de nieuwe flessen. Die kunnen daardoor breken en worden dus afgekeurd.’

Motiverend

Het publiek is op de een of andere manier gemotiveerd om al dat glas gescheiden in te zamelen. Dat komt door het gemak van de alom aanwezige glasbak, denkt Puk van Meegeren van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal. ‘De glasbak staat in het loopje naar de supermarkt.’ Daarnaast denkt de voorlichtingskundige dat mensen erop vertrouwen dat van hun glas weer nieuw glas wordt gemaakt en dat ze hun zware vuilniszak, die door glas niet zelden scheurt, lichter maken. ‘Dat geldt zeker in gemeenten waar inwoners moeten betalen voor de hoeveelheid restafval die ze aan straat zetten.’

Renate van Roosmalen van Nedvang vindt de glasbak een icoon in het straatbeeld’, ja zelfs cultureel erfgoed’. ‘Dat sommige mensen de bakken lelijk vinden, of dat veel gemeenten uit ruimtegebrek voor ondergrondse containers kiezen, doet daar niets aan af.’

Evolutie van de glasbak

In de glasbak van de pionierende dames uit Zeist kieperden mensen soms hun tas met flessen in de bak en konden daarbij hun sleutels of portemonnee kwijtraken. De dames lieten de lokale smid een robuuster prototype met een smallere inwerpopening maken. En er kwam een deugdelijk slot op, zodat de jeugd geen rotzooi kon trappen.

Was de eerste gemeentelijke bak in 1978 in Den Bosch nog een groot geel vierkant gevaarte, allengs werden ze slanker, ronder en boller. Bekleding met rubber maakte ze ook stiller – zeker de ondergrondse exemplaren produceren nog amper herrie. De kleur van de container is groen, oranje of bruin, maar de meeste zijn geel.

In de vorige eeuw mochten deksels, doppen en kurken niet mee de glasbak in. Nu worden die bij de sortering uit het glas geschoten, gezeefd of getrokken. Glas brandschoon in de glasbak gooien is zonde van de moeite en energie; ‘schraapschoon’ volstaat.

En de innovaties gaan door. Rotterdamse ondergrondse containers zijn voorzien van sensoren die de inzameldienst een seintje geven als de bakken vol raken. Den Helder krikte de glasinzameling op door met infraroodkaarten de belangrijkste route in de stad te scannen en daar meer glascontainers te plaatsen. Via Nedvang kunnen gemeenten hun score vergelijken met andere gemeenten en op grond van stedelijkheidsklasse, inkomensverdeling en culturele achtergronden in wijken concrete tips voor verbetering opdoen.