'Iedereen heeft zichzelf overschat, vreselijk'

E.P. Wellenstein (83) was directeur-generaal bij de Europese Gemeenschap. Hij heeft vooral te doen met Blair, die met een concreet voorstel gekomen is, maar veel te laat, en nu zo goed als alleen staat....

- Wat bevalt u niet aan de discussie over de oorlog in Irak?

'Het debat gaat niet over de vraag of men verstandig bezig is. Alleen maar over de rechtmatigheid van die oorlog, en dan doel ik vooral op dat zeven uur durende overleg van Bos en Balkenende. Ook als iets rechtmatig is, betekent het nog niet dat het vanzelf een goede zaak is. Zo is in Nederland nauwelijks die tweede resolutie in de Veiligheidsraad besproken. Blair, met wie ik vreselijk te doen heb, wilde daarin antwoord op vijf concrete vragen. Waar is de antrax, waar is het zenuwgas. Heel nuttige vragen.'

- Is er wel kans dat deze oorlog nog iets goeds oplevert?

'Ik vrees nauwelijks meer. Ze zijn begonnen met: we willen Saddam uitschakelen met zijn kliek en zijn verboden wapens. Nu is het uitgedraaid op een oorlog tegen een land en niet meer tegen een schurk. Precies het omgekeerde van wat we wilden. Zeker in het imago is dat zo, en het imago is tegenwoordig allesbeslissend.'

- Hoe schat u de politieke schade in?

'Het is te vroeg voor een definitieve inschatting. Maar je ziet overal demonstraties, van Indonesië tot Spanje. Je ziet wat er gebeurt, dat heeft niets meer met Saddam te maken. Bush valt een Arabisch land aan. Saddam glorieert nu, zelfs als hij bij wijze van spreken al dood is. Iedereen heeft zich misrekend. Amerika heel duidelijk. Rumsfeld liet zich gisteren tijdens een persconferentie ontvallen dat alleen onvoorwaardelijke overgave acceptabel is. Dat soort termen hoort bij een wereldoorlog, Churchill en Roosevelt hebben daarover destijds lang nagedacht en overlegd. Nu is het hoogst ondoordacht. Powell dacht: ik heb het proces in de hand. Rumsfeld hetzelfde. Nu krijgt hij heel veel kritiek vanuit het Pentagon. Chirac dacht: ik heb invloed. Maar hij is helemaal op de flank verzeild geraakt. Schröder staat helemaal buitenspel. Blair is met een concreet voorstel gekomen over wat er moet gebeuren, maar veel te laat zodat het nooit is besproken. Hij dreigt helemaal alleen te komen staan. Iedereen heeft zichzelf overschat. Ik vind het vreselijk.'

- U vindt dat de Amerikanen terug moeten naar de VN. Is dat realistisch?

'Jawel, ze zijn wel heel erg geschrokken. In het Pentagon woedt een geweldige discussie: waar zijn we aan begonnen. Grote bitterheid. Mijn grote schrikbeeld is het plan van onderminister Wolfowitz. Irak zou worden bestuurd door een Amerikaanse gouverneur met Iraakse ballingen als medewerkers. Ze zouden moeten doen wat ze in Afghanistan heel verstandig hebben gedaan: aan Kofi Annan vragen een oplossing te zoeken voor het tijdelijke beheer van dat land.'

- Wat zijn de risico's als er géén gezamenlijke lijn komt?

'Dan is het heel erg mis. Laten we eerst kijken wat er nog geprobeerd kan worden. De EU is de enige plaats waar nog wordt gepraat. Bush en Chirac praten niet meer, Bush en Schröder ook al niet. Powell probeert tenminste nog wat. Die is naar Turkije gegaan, en is vandaag bij de NAVO, wat daar ook uit mag komen. De Europese integratie gaat wel door, in de Conventie wordt op ambtelijk niveau doorgewerkt. Ook over het onderwerp defensie. Ik ben zeer somber, maar het ligt niet helemaal zwartwit. We gaan door een verschrikkelijke periode. Bagdad moet eerst veroverd worden. Dan zullen Engeland, Frankrijk en Duitsland zich beraden en zeggen: zo moet het nooit meer. En dan moeten ze hun gezamenlijke invloed bij de VS aanwenden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden