Iedereen gebaat bij thuistherapie

Zorgverzekeraars willen vanaf volgend jaar geen nieuwe bedden meer in de psychiatrie. Behandelen aan huis is beter en goedkoper. De patiënten zijn tevreden.

© thinkstock

Twintig jaar lang werd hij om de haverklap opgenomen, omdat hij stemmen in zijn hoofd hoorde. Nu is Gerard Peetoom al anderhalf jaar thuis. En hij voelt zich geweldig.

'Dit is echt een ommekeer in mijn leven', vertelt Peetoom (60). 'Ik ben zo blij. Ik krijg nu thuis alle hulp die ik maar nodig heb. Drie keer per week komen hulpverleners met me praten - de psychiater, de psycholoog of de verpleegkundige. Voorheen ging ik gewoon depressief in bed liggen en slikte mijn medicijnen niet meer. Totdat het dan misging en ik weer werd opgenomen.'

Peetoom is een van de honderden patiënten bij GGZ Noord-Holland-Noord die sinds kort thuis verzorgd worden. Daarvoor zijn speciale multidisciplinare teams opgericht - zogeheten FACT-teams. De naam komt voort uit Assertive Community Treatment (ACT), een Amerikaanse behandelingsmethode die zich oorspronkelijk richtte op de allerzwaarste psychiatrische patiënten, die zorg mijden. De nieuwe aanpak werkt, vertelt psychiater/ directeur Marijke van Putten.

De ambulante teams geven behalve psychiatrische zorg ook maatschappelijke hulp zoals werk zoeken. Inmiddels hebben 150 van de 2.000 zware patiënten bij GGZ Noord-Holland-Noord al betaald werk gevonden. 'Je kunt behoorlijk psychotisch zijn, maar als je werkt, functioneer je beter', zegt Van Putten.

Ondanks het streven van de geestelijke gezondheidszorg het aantal bedden terug te brengen - Nederland is in Europa beddenkampioen - lukt dit maar niet. Eerder dit jaar bleek dat het aantal bedden in 2009 zelfs nog fors is toegenomen, vooral bij instellingen voor begeleid wonen. Vanaf volgend jaar moet serieus werk worden gemaakt van beddenreductie, vindt koepelorganisatie Zorgverzekeraars Nederland (ZN).

ZN heeft steun van veertien zorginstellingen die zich verenigd hebben in de groep Raden van Bestuur voor Reductie van Bedden (RvB2). Voorzitter Remmers van Veldhuizen, gepensioneerd psychiater, is heilig overtuigd van de meerwaarde van ambulante zorg. 'Patiënten voelen zich veel beter wanneer ze in hun eigen omgeving kunnen blijven functioneren. We moeten af van de reflex om mensen op te bergen en af te zonderen. Opname in een psychiatrische kliniek is echt heel ingrijpend.'

De instellingen die zo'n tien jaar geleden begonnen met het verlenen van ambulante zorg aan ernstig psychiatrische patiënten, merkten gaandeweg dat hierdoor steeds minder bedden werden gebruikt. Bij kortdurende zorg 50 procent minder dan het landelijk gemiddelde, bij mensen die landurig worden behandeld 60 procent minder. 'Die ontdekking was eigenlijk bijvangst', zegt Van Veldhuizen. 'De zorg is dus beter voor de patiënt, maar ook nog goedkoper. Een win-winsituatie.'

Van Veldhuizen juicht de bemoeienis van zorgverzekeraars daarom toe. Al waarschuwt hij wel dat zorgverzekeraars eerst moeten investeren in ambulante teams alvorens te streven naar minder bedden.

Groot obstakel bij de vermindering van het aantal bedden blijkt echter de financieringssystematiek. Instellingen krijgen betaald per bed, niet naar geleverde zorg. Deze zogenoemde perverse prikkel verdwijnt pas wanneer ggz-instellingen net als ziekenhuizen overschakelen naar prestatiebekostiging.

Daarnaast wordt de zorg voor psychiatrisch patiënten zowel betaald uit de Zorgverzekeringswet als uit de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). Dat maakt de onderhandelingen tussen instellingen en zorgverzekeraars niet eenvoudiger op.

Toch mag de financieringssystematiek de ontwikkelingen niet in de weg staan, vindt ZN-directeur Pieter Hasekamp. 'Er moet nu echt een draai worden gemaakt. We weten nu dat de kwaliteit van de zorg hoger wordt als die aan huis wordt geleverd, en dat het ook goedkoper kan. Dan moeten we een trendbreuk forceren.'

Hasekamp erkent dat het voor veel ggz-instellingen die nog niet zo ver zijn met ambulante zorg, lastig kan worden. 'Maar over het tempo van de invoering valt te praten. Ook de overheid zal haast moeten maken met de invoering van prestatiebekostiging, zodat het lonend wordt om het aantal bedden af te bouwen.'

Perverse prikkels fnuiken beddenreductie

Zorgverzekeraars Nederland wil dat er geen bedden meer bijkomen voor psychiatrische patiënten. Het aantal bedden ligt met ruim 180 per 100 duizend inwoners ver boven het Europese gemiddelde. Instellingen worden betaald aan de hand van het aantal bezette bedden, hetgeen de prikkel ontneemt patiënten minder op te nemen en ambulant te behandelen.

Sinds kort valt kortdurende psychiatrische zorg bovendien onder de Zorgverzekeringswet. Dit maakt het nog complexer. Instellingen die erin slagen mensen minder lang op te nemen, krijgen dan minder budget uit de AWBZ, waarvoor ze niet gecompenseerd worden in de Zorgverzekeringswet. Deze perverse prikkels staan beddenreductie in de weg. (Tekst Carlijne Vos, foto thinkstock)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.