Iedereen filmt iedereen: vluchten kan niet meer, ook de politie niet

Een politieagente in Rotterdam raakte in opspraak door internetbeelden waarop ze een dronken verdachte hardhandig uitschakelde. Het Platform Bezorgde Dienders wil dat agenten vaker worden uitgerust met een bodycam op hun helm of pak. De politie filmt terug.


Zo ontstaat een samenleving waarin iedereen elkaar lijkt te filmen. Camera's houden toezicht in winkelstraten, woonbuurten en uitgaanscentra, scholieren filmen hun leraren, patiënten nemen videocamera of smartphone mee naar het ziekenhuis, in crèches kunnen ouders hun kinderen volgen via de webcam.


De filosoof Jeremy Bentham ontwierp in de 18de eeuw zijn beroemde panopticum, een koepelgevangenis waarin één bewaker alle gevangenen in de gaten kon houden. Alleen al de wetenschap dat ze bespied konden worden, was voldoende om de gevangenen in het gareel te houden. De netwerksamenleving kent niet één alziend oog, maar honderdduizenden, zo niet miljoenen kleine oogjes die ons de hele dag volgen.


Voorstanders hebben een groot vertrouwen in de disciplinerende werking van cameratoezicht. Toch valt het preventieve effect vaak tegen, zegt Sander Flight van bureau DSP, die al jaren onderzoek doet naar veiligheid en cameratoezicht. 'Camera's zijn een vorm van straatmeubilair geworden. Niemand ziet ze meer', zegt hij. Bovendien zijn daders vaak zo dronken of stoned dat ze zich überhaupt nergens iets van aantrekken.


Met camerabeelden worden soms opvallende successen geboekt. Zo werden de daders van de moord op een Haagse juwelier herkend. Maar vaak laat de opsporing te wensen over, zegt Flight, ook omdat de kwaliteit van de beelden zo slecht is. 'Ik zie ruimte voor spectaculaire verbetering, als je betere beelden maakt en actiever opspoort. Dan gaat het rondzingen in het milieu.'


Camera's geven politie en justitie, maar ook burgers nieuwe mogelijkheden. Met een kleine camera betrapte psycholoog René Diekstra een hulp in een verzorgingstehuis die een bejaard familielid bestal.


Er zijn ook twijfels. Elkaar filmen is ook elkaar controleren. Is het prettig werken in een crèche waar ouders je via de webcam op de vingers kijken? In het Nederlands Dagblad reageerde een bestuurder van een politievakbond ook nogal zuinig op het voorstel agenten vaker een bodycam mee te geven. De beelden kunnen immers ook worden gebruikt om de agent te controleren. Voor Flight is dat overigens een groot voordeel: 'Het komt de gelijkwaardigheid tussen burgers en politie ten goede. Als je een klacht hebt over de politie, zijn er altijd beelden.'


Toch stemt het panopticum van veiligheidscamera's, webcams en smartphones veel mensen ook onbehaaglijk. Beelden kunnen zonder context op internet worden geplaatst, zoals in het geval van de Rotterdamse agente. Op het net werd ze al veroordeeld, zonder nader onderzoek. Leraren die geen orde kunnen houden, vinden zichzelf terug op YouTube, evenals kinderen die gepest of geslagen worden.


Wie ook maar enigszins over de schreef gaat, loopt het risico slachtoffer te worden van vernederamusement. Op weblogs verschenen foto's van een medewerkster van een Hilversumse school, die zich in een steegje achter een café oraal liet bevredigen door een jongen. Sander Flight: 'Er komen steeds meer beelden. Je komt nergens meer mee weg.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden