Iedereen acteur!

'Tegenwoordig heb je niet per se een toneelschool nodig om acteur te 'worden. Hoewel ik een groot voorstander ben van een goede opleiding, zijn er ook andere wegen die tot dat vak leiden....

Castingdirector Job Gosschalk is er duidelijk over: meer en meer films, tv-series en theaterproducties zullen worden bevolkt door acteurs die niet officieel acteur zijn. Birgit Schuurman (popmuzikante) in de film Floris en in het muzikale toneelstuk De Jantjes, Jamai (Idols-winnaar 2003) in de musical Hello Dolly, Wendy van Dijk (tv-presentatrice) in de film In Oranje. En zo zijn er nog minstens twintig voorbeelden te noemen.

Acteur worden kan tegenwoordig iedereen, zij het dat bekendheid van televisie een absolute voorwaarde is. De tendens dat jonge acteurs die bekend zijn geworden in soaps als Goede Tijden Slechte Tijden en populaire dramaseries als Westenwind steeds vaker belangrijke rollen krijgen, is al enige tijd waarneembaar. Angela Schijf, Katja Schuurman en Antonie Kamerling zijn de meest tot de verbeelding sprekende voorbeelden.

In acteurskringen wordt deze ontwikkeling met argusogen bekeken. Broodroof, jaloezie, oneerlijke concurrentie - dat soort termen drijft boven. Iedereen kent tegenwoordig Johnny de Mol als donge acteur van Nederland, maar wie kent Jochum ten Haaf? Chantal Janzen en Angela Schijf worden zo ongeveer voor alles gevraagd, maar wat heeft Halina Reijn dan nog op al die audities te zoeken?

Reijn: 'Als ik bij een auditie ben en daar komen ook Chantal Janzen en Georgina Verbaan binnen, denk ik meteen: shit! Want dan moet ik zeker zes keer beter mijn best doen. Eigenlijk kan ik daar niet tegen op, hoe sexy ik mij ook kleed. Dan gaan namelijk ineens andere criteria gelden.'

Dat Reijn dit jaar in vier films speelt, doet daaraan niets af. Ze deed destijds auditie voor de film Oesters van Nam Kee en dacht eigenlijk dat ze de rol zou krijgen. Maar het werd Katja Schuurman. 'Daar schrok ik wel van en ik ben er lang verdrietig over geweest, maar ik dacht: ach, die trend gaat wel voorbij. Maar dat is niet zo, het sijpelt overal door. In Polleke mocht ik meedoen maar mDaan Schuurmans, want dan hadden ze tenminste een Naam.'

Een Naam ben je tegenwoordig ook als je een tv-programma presenteert. Eerder dit jaar kwam de film Feestje! uit, met Antonie Kamerling, Beau van Erven Dorens en Daphne Bunskoek in de hoofdrollen. Een acteur afkomstig uit een soap, en twee niet-acteurs die een tvprogramma presenteren.

'Ja, we leven in een gemakzuchtige tijd', verzucht Jochum ten Haaf, in Londen en New York gelauwerd vanwege zijn rol in Vincent in Brixton en nu in Nederland op zoek naar interessant werk. 'In Nederland is het heel simpel om acteur te worden. Je bent beroemd van de televisie en je zegt gewoon: ach, acteren lijkt me ook wel leuk en dan zit je in een film. Omdat de producent denkt dat de zaal dan vanzelf vol stroomt.'

Reijn: 'Ik geloof zeker dat er natuurtalenten zijn en dat niet iedereen de toneelschool nodig heeft. Maar tegen iemand van achttien die actrice wil worden zou ik nu zeggen: meid, ga in een soap spelen en niet naar de toneelschool. Dat is toch erg, want het vakmanschap neemt af.'

Ten Haaf: 'Op school leer je wat gedrevenheid is, je leert je talent te kanaliseren, je leert wat nederigheid is. Jongens als Egbert-Jan Weber en Teun Kuilboer zijn echte talenten maar ze gaan niet naar de toneelschool. Ze krijgen allerlei aanbiedingen, alles komt ze aanwaaien en ze denken: zo kan het dus ook. Terwijl die school juist zo belangrijk is. Als acteur ben je een instrument dat je almaar moet stemmen om beter en beter te worden. Het schijnt de grote droom van Beau van Erven Dorens te zijn om acteur te worden. Nou, doe het dan! Laat alles achter je, vergeet die televisie, en wordt acteur.'

Beau van Erven Dorens was een van de vele kandidaten voor een rol in de nieuwe film van Paul Verhoeven, Zwartboek. Hans Kemna, de allereerste castingdirector in Nederland en op verzoek nog steeds actief, ziet in het casten van tv-en soapsterren geen principieel bezwaar, maar in serieuze films ziet hij ze liever niet.

'Soapies kunnen best een zin goed uit hun mond krijgen en ze hebben vaak leuke koppies, maar in het algemeen kunnen ze niet nuanceren, of een diepere laag in een rol aanbrengen. Als je echt acteur wilt worden, zul je naar de toneelschool moeten. Die opleiding van vier jaar is een must.'

De opmars van de soapie in de Nederlandse

Langzaam lijken de 'soapies'

acteurs met een diploma te verdringen. Een 'Naam' trekt publiek. 'Het is heel simpel om acteur te worden. Je bent beroemd van de tv en je zegt:

ach, acteren lijkt me ook wel leuk en dan zit je in een film.' amusementsindustrie hangt behalve met de populariteit van de dagelijkse tv-series ook samen met de opkomst van de grote commerci films, die zich vooral richten op een jong publiek. De Johan Nijenhuis-trilogie Costa, Volle Maan en Liever Verliefd heeft heel wat jonge sterren en sterretjes verder beroemd gemaakt.

Volgens John Durie, de Canadees-Engelse marketingdeskundige die door het Nederlands Filmfonds is ingehuurd om producenten van advies te dienen, is de versoaping van de Nederlandse film al drie, vier jaar aan de gang. En hij is er blij mee, want het kweken van eigen, autonome sterren hoort bij een gezond, veelkleurig filmklimaat dat in Nederland de laatste jaren lijkt te ontstaan.

'Misschien zijn de acteurs in Costa of Feestje! niet de allerbesten, maar zij hebben wel het juiste appeal en zijn uitermate geschikt voor de doelgroep. Er worden ook films gemaakt als Grimm en Het Zuiden, en daarvoor wordt terecht een ander soort acteurs gezocht. Dat publiek gaat voor een verhaal of regisseur, niet zo zeer voor Monic Hendrickx in de hoofdrol. Horses for courses noemen wij dat in ons vak.'

Voor dat ene specifieke product die ene specifieke acteur zoeken - daar komt het Durieadagium op neer. Of diegene ook de beste is, doet er dan even niet toe. Overigens kan hij zich de ongerustheid van een aantal 'gediplomeerde' acteurs die niet dagelijks met hun gezicht op televisie komen wel voorstellen.

Durie: 'Het competitie-element is sterk toegenomen met al die nieuwe namen, maar er is ook meer werk. In Nederland is er nu een gezonde filmindustrie met zo'n veertien tot zestien films per jaar. Naamsbekendheid van acteurs is daarbij een voorwaarde. Er is een groot publiek dat naar de nieuwe film van Katja Schuurman gaat. Gelukkig gaan er ook mensen naar een film als Cloaca met Pierre Bokma en Jaap Spijkers.'

In de film Van God Los speelde Angela Schijf, die bekend is van GTST, de vrouwelijke hoofdrol. Een aantal, zeg maar, toneelschool-actrices had het nakijken. Volgens castingdeskundige Job Gosschalk is die 'beroepsvervuiling' overal in de maatschappij aan de hand. 'Kijk naar Idols. Is Jamai minder integer dan Dinand Woesthof van Kane? Egbert-Jan Weber is trouwens echt beter dan menig acteur die van de toneelschool komt. Ik begrijp dat acteurs zich zorgen maken over hun werkgelegenheid. Dan is het vervolgens heel makkelijk Costa neer te sabelen. Het is ook niet mijn lievelingsfilm nummer , maar hij heeft wel veel los gemaakt en het levert werk op. Theo van Gogh maakt nu een tv-serie met Katja Schuurman als een moderne Medea, maar daar zitten ook gediplomeerde acteurs in als Cas Enklaar en Maarten Wansink. Wij hebben geen baat bij vervlakking, wij hebben baat bij verbreding.'

Dat het inzetten van bekende tv-sterren niet altijd tot het gewenste resultaat leidt, bewijzen de bezoekcijfers van Feestje!. De studentenlol van Van Erven Dorens c.s. lokte 80 duizend mensen naar de bioscoop; Van God Los daarentegen (met naast Angela Schijf ook Tygo Gernandt en Egbert-Jan Weber) kwam tot ruim 190 duizend bezoekers.

Ook het theater maakt steeds vaker gebruik van de bekende namen. Weber speelde vorig jaar een rolletje in Drie Zusters in regie van Ivo van Hove, Angela Schijf was dit seizoen naast Anne-Wil Blankers te zien in Glazen Speelgoed en Tygo Gernandt is sinds dit weekend vrouwentemmer in De getemde feeks van Shakespeare. Steeds meer theaterproducenten zijn ervan overtuigd dat ze voor hun producties bekende namen moeten casten, willen de schouwburgen ze nog inkopen. De schouwburgen op hun beurt beweren dat het publiek steeds vaker met die namen gelokt moet worden. Zo kan het gebeuren dat in de nieuwe Van den Ende-productie De Jantjes twee hoofdrollen worden gespeeld door jonge acteurs uit GTST en Onderweg naar morgen. En Birgit Schuurman wordt Toffe Jans.

Erwin van Lambaart, directeur van Joop van den Ende Theaterproducties: 'Je moet zo'n productie niet alleen maken, je moet hem ook zien te verkopen. De schouwburgen vragen zelf ook om namen, want ze moeten steeds commercir programmeren. Veel theaters kampen met een krap budget omdat de gemeenten minder geld voor de exploitatie over hebben. Die zalen moeten vol, dus spelen ze op safe.'

Van Lambaart erkent dat door de naamsbekendheid van Schuurman een nieuw en hopelijk jonger publiek kan worden bereikt. Maar hij zal nooit iemand in een productie zetten als dat artistiek niet verantwoord is. 'Birgit heeft een ongelooflijk verrassende auditie gedaan. Dat ze kon zingen wisten we al, maar ze bleek ook te kunnen acteren. En ze heeft een geweldig Amsterdams accent in huis.'

Birgit Schuurman zelf kan zich behoorlijk opwinden als haar gevraagd wordt of ze haar rollen in De Jantjes en Floris aan haar mooie koppie, aan haar zus, dan wel aan haar tvpopulariteit te danken heeft. 'Ik kom niet uit de soap, what the fuck! - ik kom uit de muziek, dus als zangeres hoef ik me niet te bewijzen. Ik vind bovendien dat ik als actrice behoorlijk okay ben. Ik heb net een viewing van Floris gezien en kreeg geen kromme tenen. Jean van de Velde gaat echt geen kutfilm maken met een actrice die wel een naam heeft, maar niks kan. Voor die rol in Floris heb ik zes keer auditie gedaan en onder meer die dame met dezelfde achternaam moeten verslaan. Bij The Lion King wilden ze me niet hebben, want ik was niet exotisch genoeg. Dus het is echt niet zo dat ze me bellen en zeggen: Birgit, we hebben een rol voor je.'

Dat actrices met vergelijkbaar of wellicht meer talent maar minder naam het per definitie af moeten leggen als er een Katja of Birgit of Angela op de proppen komt, vindt ze onzin. 'Een en al bitterness! Hoor je mij zeiken over Idols? Terwijl ik echt geen gouden platen verkoop, hoor.'

Soap-series, Idols maar ook TMF (Tooske in 3 Musketiers) en Fox Kids (Kim Lian van der Mey in Hamelen) zijn de programma's die de komende jaren steeds vaker het theater van jonge sterren zullen voorzien. Roel Vente, samen met Albert Verlinde producent van V & V Entertainment, ziet daarin alleen maar voordelen. Theater maken in Nederland is volgens Vente ook proberen een nog leukere toegevoegde waarde te bedenken dan de concurrent.

Vente: 'Marketing speelt daarin een grote rol. Het is puur doelgroepgericht produceren, om zodoende een breed publiek aan te spreken. Maar je kunt nog zo'n beroemdheid nemen, als het niet klopt, val je door de mand. Kim Lian van der Mey had voor Hamelen nog niet zo bar veel spelervaring, maar ze was wel helemaal het type. Jamai straks in Hello Dolly klopt ook. Het wordt een grote productie waarbij wij gokken op een breed publiek vanaf twintig jaar, en Jamai kan daarbij helpen. Hij heeft talent, maar het is nog ruw en er moet zeker nog het een en ander aan gesleuteld worden. Maar wij geloven in hem.'

Ruwe talenten als toegevoegde factor om theater rendabel te maken. Voor veel acteurs die de toneelschool hebben doorlopen en gepireerd en ambitieus in hun vak zijn gestapt, is het een onwerkelijke realiteit. Goede Tijden Slechte Tijden wordt de standaard, maar het betekent vooral simpele tijden.

Ten Haaf: 'Het gaat niet eens meer over makkelijk casten alleen. Alles moet makkelijk, alles gaat alleen nog maar over scoren. Het gaat er niet om dat je geen televisie mag doen, maar zo langzamerhand wordt het de norm. Je moet als acteur je publiek ook opvoeden. De jongeren van nu denken dat acteren niets meer is dan spelen in films als Feestje! en Costa. Die weten straks niet beter.'

Gosschalk: 'Sinds een paar jaar hebben we RTL-Boulevard, Shownieuws, de pagina PrivDat moet allemaal gevuld worden met namen, het is onderdeel van de industrie geworden. In die zin gaan wij gewoon Amerika achterna - namen, bekendheid, roem. Maar het levert ook meer producties op, een grotere diversiteit en een groeiend publiek.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden