Reportage Griekse verkiezingen

Iedere Griek weet wie zondag de verkiezingen wint: niet premier Tsipras met zijn links-radicale partij

De Syrizapartij van Alexis Tspiras weet op het centrale Syntagmaplein in Athene nauwelijks belangstellenden te trekken. Beeld Julius Schrank

In Griekenland is, als eerste land in Europa, het protest tegen de protestpartij ingezet. Iedere Griek weet daarom al wie de winnaar van de verkiezingen zondag zal worden: niet premier Alexis Tsipras met zijn links-radicale Syrizapartij. 

Terwijl ‘Sexy Alexis’ Tsipras – tot voor kort de grootste politieke rockster van Zuidoost-Europa – een kind op zijn schouders neemt en breed lachend naar de camera’s zwaait, opent Cleopatra Xintaveloni (50) haar tweede blikje Amstel Radler van de avond. Ze zit ­ongeveer 300 meter verderop, met haar rug naar de premier toe bovendien. Vier jaar geleden stemde ze nog vol overgave op de man die beloofde haar baan, land en leven te redden van de financiële ondergang, nu wil ze zijn gezicht niet eens meer zien, al staat hij praktisch in haar achtertuin.

‘Ik ben zwaar teleurgesteld in hem’, wijst Xintaveloni met een half wegwerpgebaar over haar schouder. ‘Niet omdat hij in zijn eentje verantwoordelijk is voor de crisis. Ik ben niet dom. Maar ik ga niet nog een keer op hem stemmen. Zoveel is zeker.’

Deze week zijn er verkiezingen in Griekenland en hoewel de stemmen officieel pas zondagavond geteld worden, weet iedere Griek al wat de uitslag wordt. Namelijk dat premier Alexis Tsipras van de links-radicale partij Syriza zwaar gaat verliezen van Kyriakos Mitsotakis, leider van de rechts-conservatieve partij Nieuwe Democratie (ND).

Dat betekent dat Griekenland vanaf volgende week het eerste Europese land is waar de opmars van populistische anti-establishmentpartijen een halt wordt toegeroepen en dat terugkeert naar het oude. Mitsotakis komt niet alleen uit een familie die al decennialang Griekse premiers levert, hij belooft bovendien de belastingen weer te verlagen tot pre-crisisniveaus.

Thuisgebleven

‘Trap er niet in, want Mitsotakis vertelt jullie een sprookje zonder draak’, probeert Tsipras het tij nog te keren vanaf zijn podium in de havenstad ­Piraeus, een van oudsher links bolwerk waar ­Syriza zwaar verloor bij de Europese verkiezingen van eind mei. Sterker nog: nergens was de winst van de concurrent ND groter dan in dit kiesdistrict. Het kan bijna niet anders of ­Tsipras moet hebben gezien hoeveel buurtbewoners er vandaag tijdens zijn toespraak langsliepen, hun hoofd even omdraaiden om te kijken waar al dat kabaal vandaan kwam, en direct doorsnelden toen ze zagen dat het hun premier was die sprak.

‘Ik denk dat het park vanavond zelfs rustiger is dan op gewone avonden’, zegt Xintaveloni terwijl ze aan haar blikje Amstel nipt. ‘Veel mensen zijn expres thuisgebleven omdat ze geen zin hadden in Tsipras op hun vrije avond. Zie het als een vorm van protest.’

Dat protest tegen de protestpartij werd eind mei voor het eerst tastbaar, toen de electorale kaart van Griekenland bijna volledig blauw kleurde na de Europese verkiezingen. Syriza, de grote winnaar van vijf jaar eerder, bleek in 53 van de in totaal 59 kiesdistricten te hebben verloren van ND.

Dat verlies was zo groot dat premier Tsipras niet alleen besloot nieuwe verkiezingen uit te schrijven, maar dat Griekenland bovendien een van zijn rustigste verkiezingsperioden in decennia beleeft. ‘Kiezers en partijen lijken te beseffen dat het al een gelopen race is’, zegt hoogleraar politicologie Yannis Tsirbas van de Universiteit van Athene. In de steden heeft vrijwel geen enkele partij daarom de moeite genomen verkiezingsposters op te hangen en op het centrale Syntagmaplein in hoofdstad Athene, waar een woeste massa vier jaar geleden nog verandering eiste, zuigen acht vrijwilligers van Syriza gelaten aan hun e-sigaretten. De flyers liggen ongebruikt in een hoek.

Het komt door wat er in 2015 is gebeurd, zegt politicoloog Tsirbas. Vlak nadat Tsipras de verkiezingen had gewonnen dankzij grootse beloften over het verlagen van belastingen en het verhogen van pensioenen, bleek de ­financiële situatie in zijn land zo nijpend dat hij, in ruil voor 86 miljard euro aan noodhulp van Europese geldschieters, besloot zeer harde bezuinigingsmaatregelen door te voeren.

‘Syriza wordt gestraft voor het ondertekenen van die overeenkomst’, zegt Tsirbas. ‘Die bezuinigingsmaatregelingen hebben iedereen getroffen. Maar omdat Syriza vooral probeerde de zwaksten de hand boven het hoofd te houden, hebben de middeninkomens buitensporig zwaar geleden. In sommige gevallen is hun belastingdruk opgelopen tot boven de 70 procent. Die mensen zijn nu boos.’

Terug naar rechts

Daarom zal het gros van de kiezers uit de middenklasse aanstaande zondag terugschuiven naar rechts, zegt Tsirbas. ‘Maar ook op links is de teleurstelling groot. Het was in 2015 de eerste keer dat zo’n linkse regering aan de macht kwam, dus er was veel hoop op een betere, socialere samenleving. Die idealen zijn vanwege de bezuinigingen absoluut niet waargemaakt, waardoor ook zij zondag naar kleine splinterpartijen zullen gaan, of besluiten helemaal niet te stemmen.’

Er zijn meer redenen waarom Syriza zondag zal verliezen, zegt politicoloog Tsirbas. Zo is Syriza definitief de proteststem van de jeugd kwijt en zette de premier ook kwaad bloed toen hij het gevoelige conflict met buurland Noord-Macedonië oploste – een onvergeeflijke knieval, aldus veel nationalisten.

‘Mijn hele leven stemde ik Nieuwe Democratie, tot ik vier jaar geleden ­besloot Tsipras een kans te geven’, zegt bijvoorbeeld Ignatios Tsakiris, een gepensioneerd legerofficier. ‘Nu heb ik spijt van die keuze. Van alle beloften die Tsipras heeft gedaan, heeft hij er bijna geen een ingelost. Macedonië is verschrikkelijk, maar ook mijn pensioen. Dat was onder de vorige regeringen al met 700 euro geslonken, maar daalde onder Tsipras zelfs nog verder. Als wij allemaal voor verandering stemmen, moet er wel iets veranderen.’

‘Als er ooit een periode in Griekenland geen verandering nodig was, dan is het nu’, probeert Tsipras het nog van zijn kleine podium in Piraeus. Hij vertelt over de werkloosheidscijfers, die dankzij zijn beleid langzaam teruglopen, over het aantal buitenlandse investeringen in Griekenland, dat op het hoogste niveau in meer dan tien jaar is en over een ­financiële buffer van 45 miljard euro die zijn regering heeft opgebouwd. ‘Dankzij jullie opofferingen kunnen we de komende jaren vooruit’, zegt de premier.

Een groepje voorbijgangers hoort zijn woorden aan, schudt het hoofd en loopt verder. Ze hebben de afgelopen vier jaar al zoveel opgeofferd voor die man op het podium, dat ze besluiten deze zomeravond voor zichzelf te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden