Ieder woord over de Thaise koning is er één te veel

Het is riskant in Thailand om iets te zeggen over de koning en zijn entourage. Zelfs de BBC kreeg het aan de stok met de militairen.

Een student kijkt naar een muurschildering van de Thaise koning in Bangkok.Beeld reuters

De uitzending van de BBC wordt plotseling onderbroken. Dat gebeurt precies op het moment dat de omroep live overschakelt naar Bangkok. De onderbreking heeft een gevaar bezworen: het gevaar dat een buitenlandse omroep opnieuw ongepast kritische geluiden laat horen over Zijne Majesteit de Koning. Want dat doen buitenlandse omroepen. Het ontbreekt ze aan respect en nederigheid.

De BBC heeft het al enkele dagen aan de stok met de autoriteiten. De militaire machthebbers eisten dat de Britse omroep haar rode logo op het internet zwart zou maken, als teken van rouw voor de overleden koning Bhumibol Adulyadej. De omroep weigerde dat hardnekkig, en won. De Thaise BBC-website werd niet gesloten, al zou dat niemand hebben verbaasd. In een land waar de machthebbers bepalen wat de televisie uitzendt en vooral wat niet, is het bestaan van media aan hun grillen overgeleverd.

Lof

Sinds de junta in mei 2014 de macht overnam plaagt zij de nationale televisie met haar bekendmakingen, die verplicht door alle Thaise zenders rechtstreeks moeten worden uitgezonden. De dood van de koning, die zeventig jaar op de troon heeft gezeten, was een gebeurtenis die zo enorm was dat de militairen de televisiezenders zelfs voor dertig volle dagen wilden overnemen. Dertig dagen lang zou 24 uur per dag alleen maar de lof worden gezongen van de overleden vorst, op de tonen van door hemzelf gecomponeerde muziek, en geproduceerd door de staatsmedia.

Dat was zelfs voor de devote Thai teveel van het goede. De omroepen beriepen een spoedvergadering met de militairen en legden uit dat zij op die manier een maand lang geen reclame-inkomsten zouden hebben. Misschien hebben zij bovendien heel voorzichtig uitgelegd dat zelfs foto's van Bhumibol na een aantal dagen zouden gaan vervelen.

'Ontspanningsprogramma's'

De junta bond in, en de omroepen kunnen sinds zaterdag weer hun eigen verslagen uitzenden van de rouw en de rituelen in het land. Wel zullen de militairen regelmatig blijven inbreken in de programma's om beelden van gebeurtenissen op het koninklijk paleis te laten zien. De omroepen mogen dertig dagen lang geen 'ontspanningsprogramma's' uitzenden. Vermaak is deze serieuze rouwmaand verboden.

'Gelukkig kwam de junta op tijd tot bezinning', schrijft Pravit Rojanaphruk, in zijn column bij het internet-medium Khaosod. Pravit is een zeldzaamheid in Thailand. Hij staat openlijk kritisch tegenover de militaire regering en laat zich door de junta niet intimideren. Tot twee keer toe is hij al opgepakt. De eerste keer werd hij in een soort heropvoedingskamp gestopt. Zes dagen lang werd hij daar onderworpen een 'wat ze 'karakter-aanpassing' noemen, in hun Orwelliaanse mooispraak', lacht Pravit. 'De tweede keer, in september, was erger. Zij grepen mij beet, gooiden mij in een auto, blinddoekten mij en brachten mij naar een geheime plek. Zoals ze dat in Oost-Duitsland deden voor de val van de Berlijnse Muur. Ik werd in een kamer van vier bij vier gestopt, met luiken voor de ramen zodat ik niet naar buiten kon kijken, en aan het plafond hing een camera die mij voortdurend aanstaarde.'

Lees ook:

Toekomst Thailand onzeker na overlijden 'goddelijke' Bhumibol

Bhumibol (1927-2016): levende boeddha met voorliefde voor snelle auto's

Zeventig jaar Bhumibol in woord en beeld

Thaise kroonprins: minder koninklijk dan hij er uitziet

Pravit is dus niet bang, maar hij is ook niet gek. Hij richt zijn pijlen op de militairen en op de draconische wet op de majesteitsschennis, maar over het koningshuis zelf schrijft en praat hij met geen woord. Pravit: 'Dat is geen angst, dat is realisme. Eén woord en je wordt vervolgd. Eén woord en je gaat naar de gevangenis. Je kunt niet kritisch berichten zonder dat je in de gevangenis belandt. Je kunt kortom helemaal niet over het koningshuis berichten.'

Alle Thaise media gaan daarin mee. Hun voorzichtigheid heeft bijna absurde trekjes. 'De Bangkok Post en Khaosod, waar ik voor schrijf, hebben net allebei besloten een verhaal niet te publiceren. Een verhaal over het regentschap in de periode dat wij geen koning hebben. Zij hadden alle feiten, zij hadden alles rond, maar ze durfden het niet te publiceren tot de regering of het paleis het officieel bekend zouden maken.' Dat gebeurde uiteindelijk. Het nieuws was nauwelijks nieuws: de 96-jarige generaal Prem Tinsulanonda zou als regent het koningschap waarnemen totdat kroonprins Maha Vajiralongkorn zou zijn gekroond. Prem is al tientallen jaren het hoofd van de oppermachtige paleisraad die de koning adviseert, dus zijn regentschap verbaast niemand. Maar omdat het betrekking heeft op het koningshuis ligt zelfs dit bericht desondanks uitermate gevoelig.

Hond

Zelfs het kleinste bericht kan verkeerd vallen. De 'lese-majeste-wet' is zo vaag opgesteld dat niemand precies weet wat nu eigenlijk geldt als een belediging. Hoe ver de betekenis van dat woord kan worden opgerekt bleek vorig jaar toen een fabrieksarbeider werd gearresteerd omdat hij op het internet een 'sarcastische opmerking' had geplaatst over de hond van koning Bhumibol. Pravit kan er nog steeds niet over uit: 'Dat was verdorie een hond. En je gooit iemand in de gevangenis omdat hij kritiek heeft op een hond? Wat voor een land is dit.'

De dood van de koning brengt duidelijk de nodige stress teweeg. Een jonge Thaise vrouw explodeert als haar een vraag wordt gesteld over de militairen en over lese majeste. 'Mijn land is in diepe rouw en dan gaat het niet aan over zulke zaken te spreken. Ik zal u niet helpen want ik wil geen verrader zijn van mijn koning en mijn land.'

Koning Bhumibol en zijn hond Thong Daeng in 2011.Beeld ap

De woede-uitbarsting staat niet op zichzelf. In de befaamde vakantieplaats Phuket belaagt een joelende menigte het huis van een man die zich volgens een gerucht laatdunkend over de koning zou hebben uitgelaten. Uit de menigte wordt geroepen: 'steek het in brand! steek het in brand!' De politie moet de man ontzetten. Onderzoek door de politie brengt niets aan het licht. Hij blijkt onschuldig.

Ook buitenlandse journalisten moeten het ontgelden. Een buitenlandse televisieploeg wordt op het internet aangevallen op haar 'respectloosheid': de journalisten droegen gekleurde T-shirts en korte broeken terwijl zij de in het zwart geklede rouwende menigte filmden. De woedende commentaren op het internet zijn niet te tellen.

De emoties lijken zondag alweer wat af nemen, en ook de ergste run op rouwkleding lijkt voorbij: de rijen voor de handelaren in zwarte T-shirts zijn nagenoeg verdwenen. Een ding is niet veranderd: alle zenders van de Thaise televisie zenden zondagavond toch weer simultaan langdurig beelden uit van het paleis, waar zich de dagelijkse rouwplechtigheid afspeelt. De uitzending duurt tot de militairen besluiten dat het genoeg is geweest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden