'Ieder station monument, dat kan echt niet'

De Nederlandse Spoorwegen liggen in de clinch met een groot aantal gemeenten over de bestempeling van NS-stations tot monument. Tientallen gemeenten willen hun eigen station tot monument verklaren....

Van onze verslaggever

ROOSENDAAL

Rijk en gemeenten zijn bezig nieuwe monumentenlijsten op te stellen. Op rijksniveau gaat dat via het Monumenten Selectie Proces. Gemeenten stellen allemaal hun eigen monumentenverordening op. Daar dreigt het volgens de NS helemaal fout te gaan.

Bouma: 'Er is een lawine aan aanvragen om gebouwen tot monument te verklaren. Gemeenten plaatsen alle meer dan vijfig jaar oude NS-gebouwen, mooi of lelijk, als 'karakteristiek' of 'beeldbepalend' klakkeloos op de monumentenlijst. Dat kunnen wij niet toestaan. Daartegen zullen we bezwaarschriften blijven indienen en we gaan als het moet door tot aan de Hoge Raad.'

Een goed voorbeeld van de strijd van de NS met de gemeenten is het geval Roosendaal. De gemeente werd donderdag door de NS voor de bestuursrechter in Breda gedaagd. Roosendaal wil heel het stationscomplex tot monument bestempelen. De NS vinden dat onzinnig, zo liet bedrijfsjurist A. Kalff weten. De NS moeten winst maken om te kunnen draaien. In de jaren negentig wordt desalniettemin 220 miljoen gulden uitgetrokken voor monumentenbeleid. 'Een astronomisch bedrag voor een zelfstandige onderneming.'

Roosendaal vindt het stationscomplex 'uniek en beschermenswaardig'. De NS vinden het evenwel een 'ratjetoe' van bouwstijlen. Het hoofdgebouw van het station werd gebouwd tusen 1904 en 1907. Het leed flinke schade in de oorlog en werd in 1949 gedeeltelijk herbouwd. De rijwielstalling, die de gemeente ook wil beschermen, is nog geen 45 jaar oud. De locomotievenloods en het seinhuis zijn al jaren niet meer in gebruik.

Bouwmeester Douma: 'Wij realiseren ons dat we als NS een gigantisch cultureel erfgoed onder onze hoede hebben. Daar stoppen we ook genoeg geld en energie in. Maar we moeten wel als onderneming kunnen werken.'

Er zijn nu ongeveer 25 stations rijksmonument en een zelfde aantal NS-stations is gemeentelijk monument. De NS hebben met de Rijksdienst voor de Monumentenzorg afgesproken dat nog eens dertig NS-gebouwen aan de rijkslijst worden toegevoegd.

De NS hebben 376 stations in Nederland. Volgens Bouma zou meer dan de helft daarvan tot monument worden verklaard, als alle gemeenten hun zin krijgen. Al in 1972 heeft de onderneming samen met het rijk een inventarisatie gemaakt van monumentale stations op basis van bouwstijlen. Onder de beschermde monumenten vallen bekende stations als die van Zwolle en Vught (Waterstaatsstijl 1845-1875), Amsterdam Centraal (Neo-Renaissance 1875-1900) en Haarlem (Vroeg-modern 1900-1920). 'De lijst van 25', aldus Bouma, 'was misschien wel wat karig. Daarom hebben we ingestemd met een verbreding.'

Op de extra lijst staan onder meer de stations van Deventer, Amsterdam Amstel, Maastricht, Wolvega en Enkhuizen. De NS zoeken ook samen met gemeenten en andere partners naar herbestemming van stationsgebouwen. Sommige doen inmiddels dienst doen als atelier voor kunstenaars, winkel, bankgebouw, tandartspraktijk en streekmuseum. Daarnaast staan nog tientallen losse NS-gebouwen op monumentenlijsten. Het betreft sein- en wachterhuisjes, duikers, dienstgebouwen en werkplaatsen.

De NS zien de bescherming van dit cultuurgoed, zo stelde een oud-directeur ooit: 'Als een loden last, die wij met ere dragen.'

Maar met de locomotievenloods in Roosendaal willen de NS het liefst korte metten maken. 'Wij willen slopen', liet NS-juriste Kalff gisteren zonder omwegen weten. Bouwmeester Bouma benadrukt echter dat de NS niet het station Roosendaal en al die andere zogenaamde monumentale NS-stations in den lande willen afbreken.

'Ook al zijn we ertegen dat een station monument wordt, dat betekent nog niet dat we het platleggen. We willen alleen de mogelijkheid hebben onze bedrijfsvoering aan te passen, als we dat nodig vinden. Daar heeft de Tweede Kamer zich ook voor uitgesproken, toen ze tot onze zelfstandigheid besloot.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden