ANALYSE

Ieder slippertje kan fataal zijn in belastingdebat

Via een overrompelingstactiek wist Rutte II de oppositie opeens verantwoordelijk te maken voor de hervorming van het belastingstelsel. Vier partijen willen nu verder praten met het kabinet, precies genoeg voor een minimale meerderheid in de Eerste Kamer. Ieder slippertje kan fataal zijn.

'Eric Wiebes, de man die sneller lekt dan hij praat' Beeld ANP

Zelfs bij de oppositie vallen woorden als 'briljant' en 'geniaal'. Vertegenwoordigers van de regeringspartijen kunnen 'the day after the day before' een gelukzalige glimlach niet onderdrukken. De presentatie van de belastingplannen is volgens plan verlopen: eerst een overval, daarna een uitnodiging. De uitkomst is bekend. Het kabinet heeft iedereen voor voldongen feiten geplaatst door de meevallers van 5 miljard zelf alvast te verdelen. Als oppositiepartijen willen bijsturen, moeten ze meewerken aan politiek riskante hervormingen, zoals de verhoging van de btw en het invoeren van lokale belastingen. Resultaat: de coalitie heeft de winst geïncasseerd, verdere risico's worden gedeeld met de oppositie.

De overrompeling was compleet omdat de vertrouwelijke presentatie van de plannen op het ministerie van Financiën synchroon liep met het uitlekken van de plannen via het NOS Journaal. Soms had staatssecretaris Eric Wiebes zijn cijfers nog niet uitgesproken of de oppositieleiders hadden ze al binnen via nieuwsberichtjes op hun telefoon. 'Eric Wiebes, de man die sneller lekt dan hij praat,' aldus een ingewijde.

Er is volgens de oppositie geen twijfel mogelijk: het kabinet heeft door strategisch te lekken de publieke opinie gemobiliseerd. Door de aanlokkelijke lastenverlichtingen op straat te gooien, weet nu iedereen wat voor moois Nederland te wachten staat. Tenminste, als de oppositie een beetje meewerkt. Het kabinet kan even nagenieten van de verrassingstactiek, maar het eindspel begint nu. De nieuwe deadline is 10 juli, de laatste ministerraad voor de zomer. Dan moet er 'een hoofdlijnenakkoord' zijn met de oppositie om een meerderheid in de Eerste Kamer veilig te stellen.

De manoeuvreerruimte voor het kabinet is klein. Woensdagavond kreeg iedere oppositieleider de vraag voorgelegd: Bent u bereid op basis van dit plan verder te praten? Na enig tegensputteren klonk er vier keer een 'ja'. Het waren de oude gedogers D66, ChristenUnie en SGP, aangevuld met GroenLinks. Samen zijn ze goed voor 40 van de 75 zetels in de Eerste Kamer. Alleen de steun van de SGP is niet cruciaal; de andere partijen hebben de macht om unilateraal de onderhandelingen op te blazen.

Arie Slob van de ChristenUnie maakte bij zijn 'ja' nog een voorbehoud, maar die worden bij de andere onderhandelende partijen niet serieus genomen. Slob zou een gewoonte hebben ontwikkeld om op hoge toon zaken te eisen waarvan hij al weet dat hij ze binnenhaalt. Nu wil hij dat het kabinet volgende week tijdens het debat 'een open houding' laat zien. Iets wat premier Mark Rutte vast van plan is.

Jesse Klaver van GroenLinks stemde pas in met verdere onderhandelingen nadat hij de garantie kreeg dat er over meer vergroening te praten valt. Ook wil hij dat de rijkeren meer vermogensbelasting gaan betalen. Zijn steun is onontbeerlijk, maar meerdere onderhandelingspartijen zien hem als een potentieel risico. Klaver is de grote onbekende. Wil hij echt een resultaat binnenhalen? Of is hij uit op een dramatisch aftocht van de onderhandelingstafel om zijn naamsbekendheid als nieuwe partijleider te vergroten?

En dan is er nog Halbe Zijlstra van de VVD. Hij zit straks aan tafel met vier partijen (GroenLinks, D66, ChristenUnie en ook de PvdA)die allemaal een vergroening van het belastingstelsel willen. De ondernemersachterban van de liberalen zit daar niet op te wachten. De vraag is hoe ver Zijlstra wil gaan om een grotere belastinghervorming mogelijk te maken. Zeker omdat de VVD ook prima kan leven met het 'basispakket', waar vijf miljard aan lastenverlichtingen inzit. Partijen als D66 en GroenLinks zullen er niet voor terugschrikken om de grenzen van Zijlstra op te zoeken.

De verwachting is dat er snel duidelijkheid komt. De partijen hebben onderling afgesproken er geen traag steekspel van te maken. Meteen zullen de moeilijke, grote thema's aan bod komen. Dan moet blijken of een akkoord mogelijk is. Of niet.

Winnaars en verliezers

Staatssecretaris Wiebes (Financiën) heeft de Tweede Kamer vrijdag de hoofdlijnen van het plan voor een nieuw belastingstelsel gestuurd.

Winnaars
De absolute winnaar met bijna 900 euro is het modale gezin met twee werkende ouders en enkele jonge kinderen. Dit gezin krijgt uiterlijk in 2017, als het kabinet een meerderheid in de Eerste Kamer heeft gevonden, 50 euro meer kinderopvangtoeslag én 50 euro meer inkomensafhankelijke combinatiekorting voor werkende ouders van kinderen jonger dan 12 jaar. Een grotere klapper is de hogere arbeidskorting van 665 euro per jaar. Die is er voor alle werkenden met een inkomen tussen de 20- en 50 duizend euro. Dat zijn allemaal winnaars. Daarbij profiteert minstens één partner van dit gezin van een belastingverlaging in de tweede en derde schijf van beide 42 procent. Die kan volgend jaar al naar 40 procent: dat levert 100 euro op. Ook een winnaar is een werkgever die iemand aanneemt voor een loon tot circa 1.800 euro per maand. Die werkgever krijgt die werknemer één maand gratis. Althans: hij hoeft tot 2.000 euro minder belasting af te dragen.

Verliezers
De absolute verliezer is de oudere. Premier Rutte bevestigde aan 50Plus-voorman Krol dat het belastingplan niets voor zijn achterban bevat. Gepensioneerden profiteren niet van de hogere arbeidskorting en ook niet van de twee kindregelingen. Ook mensen met een uitkering behoren tot de verliezers. Althans op de korte termijn. Ook zij hebben niets aan een hogere arbeidskorting. En ook niet aan een verlaging van het tweede en derde schrijftarief. Op den duur zouden enkelen een baan moeten vinden, want het kabinet verwacht op korte termijn 40 duizend banen te creëren. Kleine verliezer is de hybride autobezitter. De tijd dat die kon rekenen op een pallet aan fiscale voordeeltjes is binnenkort voorbij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden