'Ieder krijgt z'n eigen intimidatie'

Zondag worden er regionale verkiezingen gehouden in Rusland. De oppositie maakt weinig kans tegen Poetins kandidaten, maar de strijd is levendig. 'De politiek is terug.'

JAROSLAVL - Het is niet makkelijk in de Russische provinciestad een afspraak te maken met een lid van de oppositie. Michail Pisarets, de leider van de lokale afdeling van de oppositiepartij Burgerplatform, heeft de tuin buiten de muren van het kremlin van Jaroslavl als ontmoetingsplaats gekozen. Over de telefoon wilde hij niet praten en zelfs op een leeg terras is hij schichtig. 'We zijn bang geworden om te praten. De afgelopen maand is iedereen onder ongelofelijke druk komen te staan.'

Jaroslavl - een stad met bijna 700 duizend inwoners - kreeg nationale faam toen Verenigd Rusland, de partij van president Vladimir Poetin, er bij de landelijke Doemaverkiezingen van 2011 implodeerde. Vorig jaar stemden de kiezers er massaal voor de partijloze oppositiekandidaat Jevgeni Oerlasjov, die prompt burgemeester werd. Een dag nadat Oerlasjov deze zomer aankondigde dat hij lijsttrekker werd van Burgerplatform bij de regionale doemaverkiezingen, werd hij gearresteerd.

'Politiek-middels-strafvervolging', eerst toegepast op landelijk niveau tegen activisten als Aleksej Navalny en Sergej Oedaltsov, gebeurt ook steeds vaker in de regio. In de belangrijke industriestad Jekaterinenburg hebben aanklagers al een strafonderzoek ingesteld naar Jevgeni Rojzman, een andere populaire kandidaat van het Burgerplatform, de nieuwe partij van de steenrijke Michail Prochorov.

'Hij blijft heel populair', zegt Pisarets over burgemeester Oerlasjov. 'Na zijn arrestatie, op zijn verjaardag, de dag dat hij naar een Moskouse cel werd afgevoerd, demonstreerden hier achtduizend mensen voor zijn vrijlating. Sindsdien heeft de locoburgemeester alle demonstraties verboden.'

Volgens Pisarets, die optreedt als zijn advocaat, draagt de corruptiezaak tegen de burgemeester 'een repressief karakter'. Oerlasjov zou een lokale zakenman hebben afgeperst en, net als bij Navalny, is er iemand die tegen hem getuigt. En, net als bij Navalny, volgde na het eerste strafonderzoek, snel een tweede zaak. Vervolgens werd Burgerplatform bij de verkiezingen geweerd omdat de partij niet tijdig een bankrekening had geopend. Dat hadden duistere krachten echter zelf verhinderd, onder meer door de vrouwelijke secretaris van de partij op te pakken tot de termijn verstreken was.

Twee keer aangeklaagd

'Iedereen wordt op een andere manier geïntimideerd', zegt Pisarets erover. Zelf is hij al twee keer aangeklaagd de afgelopen maand. 'Dat gebeurde ook bij het kantoor van de kiescommissie. We kwamen er om vier uur 's middags documenten brengen. Ze lieten ons uren buiten wachten en 's avonds werden we opgepakt wegens 'onrechtmatig verblijf' in een overheidsgebouw na kantooruren.'

Nu Oerlasjov in een Moskouse cel zit, worden de dagelijkse besluiten afgehandeld door viceburgemeester Netsjajev. Tegenover diens kamer ligt de werkkamer van een andere viceburgemeester, Oleg Vinogradov. Eerst ontstond er een patstelling over wie het bestuur zou overnemen en de zaak is nog onder de rechter. Maar Vinogradov zegt dat de 'sterke krachten' Netsjajev hebben 'overgenomen' - en dat hij zelf op een zijspoor is gezet.

De enige plek waar hij wil praten is in de auto van de verslaggever. 'Op alle andere plekken luistert de FSB me af.' Burgemeester Oerlasjov wordt er onder meer van beschuldigd steekpenningen ter waarde van 350 duizend euro te hebben aangenomen van Sergej Sjmeljov, de directeur van het bouwbedrijf Radostroj. De aanklagers hebben diverse getuigen: naast Sjmeljov is er ook de tussenpersoon die het geld overhandigde, Andrej Zacharov.

Maar Vinogradov is strijdbaar. 'Dit is pure provocatie. Sjmeljov heeft eerder aan dit soort vuile zaakjes meegewerkt. En Zacharov is onderdeel van de boze opzet. Oerlasjov kent hem niet eens! De burgemeester was onafhankelijk en populair en Burgerplatform ging hier de verkiezingen winnen. Dat is nu voorkomen.'

De machinaties in Jaroslavl en andere steden waar morgen verkiezingen worden gehouden, hebben veel aandacht gekregen in de media. Toch zijn de conclusies opvallend positief: voor het eerst sinds jaren is er politiek rumoer rond verkiezingen. Er zijn nieuwe partijen en ondanks de vuile trucs is de verwachting dat er na deze verkiezingen grotere diversiteit zal komen in de tot dusver volledig door Verenigd Rusland gedomineerde parlementen.

Michail Prochorov, die tijdens de presidentsverkiezingen als derde eindigde en in Moskou 20 procent van de stemmen won, heeft sindsdien in stilte gewerkt aan het rekruteren van medestanders in het hele land. Hij hoopt dat deze verkiezingen de fundamenten zullen leggen voor toekomstige landelijke verkiezingen.

'In Rusland heeft niemand garanties dat hij niet als bedelaar of gevangene eindigt', zei hij tegen The New York Times. 'Maar er is een proces begonnen van scheuringen binnen de elite. De politiek is terug in Rusland - in het Kremlin, in het parlement, in de regio's en aan de keukentafels van dit land.'

Oerlasjovs omweg naar het burgemeesterschap is symbolisch voor de erosie van Verenigd Ruslands monopoliepositie. Tot een paar jaar geleden was hij er zelf lid van. Maar pas nadat hij demonstratief was weggelopen uit Poetins partij en als onafhankelijke rebel de 'officiële kandidaat' uitdaagde, kreeg hij succes. 'Kijk eens naar de reclameborden van kandidaten van Verenigd Rusland', schampert Pisarets. 'Je ziet alleen hun naam, geen enkele verwijzing naar de partij.'

Op straat kost het weinig moeite om steunbetuigingen aan Oerlasjov op te vangen. 'Een stem op Oerlasjov was een proteststem', zegt de 78-jarige Dmitri. 'De zittende macht bood ons een kandidaat - en die werd massaal verworpen. Zo simpel is het.' Ook Farida (41) stemde op Oerlasjov. Ze zag diens onfortuinlijke einde al langer aankomen. 'Iedereen hier zegt dat de zaak in scène is gezet. Dat zoiets stond de gebeuren hing al in de lucht. Nu weet ik niet meer op wie ik moet stemmen.'

Terug in de auto legt viceburgemeester Vinogradov uit waarom Oerlasjov besloot zich aan te sluiten bij het Burgerplatform. 'Hij kwam erachter dat hij als burgemeester zonder de juiste vrienden, hier en in Moskou, niets voor elkaar kreeg. Rusland is niet alleen een politieke piramide, maar ook een economische: belastinggeld stroomt naar boven, om het weer naar beneden te krijgen is niet makkelijk.'

Zelf ziet hij het burgemeesterschap dan ook niet zitten. 'Zonder middelen kun je niets doen. En ik heb ook geen zin om in de gevangenis te eindigen.'

Moskou: Navalny

'Verander Rusland, Begin Met Moskou' - onder die leus heeft Aleksej Navalny zich in de race gestort om het burgemeesterschap van Moskou. Hij beschikt over een legioen van duizenden vrijwilligers, hij is bijna permanent op straat en doet wat voor Russische politici tot dusver heel bijzonder was: hij zoekt kiezers op en voert campagne.

Navalny werd vlak na zijn veroordeling tot vijf jaar strafkolonie plotseling (hangende het hoger beroep) vrijgelaten. Hij zou het te danken hebben aan zijn rivaal Sobjanin, die zou hopen dat zijn verwachte overwinning meer glans krijgt met deelname van de bekendste oppositiefiguur. Sobjanin is een adjudant van Poetin en mogelijk ooit diens opvolger. Dat zorgt voor spanning in de elite: zijn 'softe' verkiezingsaanpak staat in scherp contrast tot de repressieve aanpak elders.

Sobjanin stevent morgen af op een makkelijke overwinning. In de peilingen staat hij rond de 60 procent, Navalny op 18 procent. 'Maar zelfs als Sobjanin in de eerste ronde wint', schrijft de oppositiepoliticus Ryzjkov, 'waren het verkiezingen met een intense en echte politieke strijd'. Hij gelooft dat de politieke hervormingen die het Kremlin onder druk van de protestbeweging heeft doorgevoerd 'tot onverwacht snelle veranderingen in het politieke leven van Rusland hebben geleid', die ook het Kremlin hebben verrast.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden