Idols en GTST op z'n Afghaans

Ook Afghanen kijken massaal tv, naar soaps onder meer. 'Het is een uitvlucht.'

'Moet je zien wat een hipsters daar rondlopen', zegt journalist en documentairemaakster Eefje Blankevoort. Ze kijkt naar een filmpje op haar laptop: Afghan Star - de Afghaanse versie van Idols. 'Ze zijn vaak hipper dan de deelnemers aan Nederlandse talentenshows.'


Ook in Afghanistan wordt televisie gekeken. Naar Afghan Star bijvoorbeeld, jaarlijks uitgezonden door de in 2004 opgerichte commerciële Afghaanse zender TOLO TV. Meer dan 11 miljoen Afghanen kijken naar het programma. 'Je denkt: het zal in dat land wel niet bestaan', zegt Blankevoort. 'Oorlog, oorlog, oorlog, meer weet je eigenlijk niet van Afghanistan. Maar in Kabul worden zelfs sciencefictionfilms gemaakt.'


Op het Afghaans Filmfestival, zaterdag in Amsterdam, wordt tijdens de live talkshow Zap Afghanistan een poging gedaan het onzichtbare Afghanistan in beeld te brengen. Gasten, onder wie oud-Volkskrant-correspondente Deedee Derksen en journalist Joeri Boom (De Groene Amsterdammer), laten fragmenten zien over en uit Afghanistan. Eefje Blankevoort is gespreksleider.


Blankevoort: 'Met het stoppen van de Nederlandse missie vertrekken ook veel camera's. Afghanistan dreigt weer in de vergetelheid te raken. Maar wat hebben we de afgelopen jaren nooit te zien gekregen? En waar keken de Afghanen zelf naar?'


Veel van de fragmenten zijn afkomstig van internet, zoals een filmpje waarin Amerikaanse soldaten op een Afghaanse legerbasis de clip van Lady Gaga's Telephone naspelen.


In een ander fragment zien we een groepje Afghaanse jongeren straatkunst maken in Kabul. Hun politieke tags zetten ze vooral op de muren rondom poppy palaces, huizen van krijgsheren die rijk zijn geworden van de opiumhandel. Ze noemen zich Talibanksy, een samentrekking van Taliban en de naam van Banksy, de wereldberoemde Britse straatkunstenaar.


Fatma Wakil, ook een van de gasten bij Zap Afghanistan, vluchtte op haar negende met haar familie van Afghanistan naar Nederland. Ze is voorzitter van de Afghaanse jongerenorganisatie Stichting Keihan. Tijdens haar studie politicologie liep ze elf maanden stage in Kabul.


'Iedereen kijkt naar de populaire zenders', zegt Wakil. 'In Kabul is het veel vrijer dan in andere delen van het land, maar zelfs in de kleinste dorpjes hebben ze satelliet. Er was in Afghan Star een enorme variatie aan deelnemers: van mannen met tulbanden tot hippe jonge vrouwen. Een vrouwelijke finalist was zonder hoofddoek te zien op televisie. De winnaar kreeg 1.000 dollar en de kijkers konden stemmen per sms, net als hier. Het was, voor Afghanistan, een revolutionair programma.'


Ook soaps, metamorfoseprogramma's en verborgen camerashows zijn populair. Wakil: 'Op het nieuws gaat het alleen maar over bommen. In Afghaanse soaps gaat het juist helemaal niet over politiek. Meisje gaat trouwen, schoonmoeder blijkt gemeen te zijn, man gaat dood en blijkt later toch niet dood te zijn. Net als in Goede Tijden Slechte Tijden. Dat is wat jongeren willen. Het is een uitvlucht.'


Maar niet alles mag op de Afghaanse televisie. Hoewel de grenzen door toedoen van een toenemend aantal commerciële televisiestations steeds iets verder worden opgerekt, zijn bloot en alcohol nog steeds taboe. Wakil: 'In Afghanistan is iedereen dol op Bollywood. Maar als er ergens een blote rug te zien is, wordt dat gecensureerd, met van die blokjes. Hetzelfde geldt voor een alcoholisch drankje. Het beeld wordt bewerkt, zodat je niet meer ziet wat de man aan de bar in z'n hand heeft.'


Volgens Blankevoort is er, naast het onzichtbare dagelijks leven in Afghanistan, ook veel van de oorlog wat 'het beter geïnformeerde publiek' in Nederland nooit te zien heeft gekregen. 'Er was veel aandacht voor de Nederlandse missie, en voor Kamp Holland, maar de Afghanen zelf kwamen nauwelijks aan het woord.'


Op haar laptop laat Blankevoort de site zien van de Canadese krant The Globe and Mail. Die krant huurde Afghaanse journalisten in om interviews te maken met Talibanstrijders. Dat lukte. Op de website staan 42 ongemonteerde filmpjes uit 2008 van interviews met Talibanstrijders, waarin steeds dezelfde twintig vragen worden gesteld. Blankevoort: 'Toen ik dat voor het eerst zag, werd ik bijna boos. Waarom heb ik dat in Nederland nooit op televisie gezien?'


Deelnemer aan talentenjacht Afghan Star.


Nog een deelnemer aan Afghan Star.


Skateistan: skateproject voor jonge Afghanen.


Video-interview met Talibanstrijder.


Beeld uit een Afghaanse soap op TOLO TV.


Werk van graffiticollectief Talibanksy.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden