Idioter kan niet: vier boze jongens op cel

Jeugdinrichtingen moeten uitbreiden met minder geld. Dus maar meer jongeren op cel? Ervaringsdeskundige Micha de Winter voorziet geweld en verkrachting....

Wat nu weer? Drie Nederlandse jeugdgevangenissen gaan komend jaar kijken wat er gebeurt als er drie of vier jongeren op cel worden geplaatst. Met die maatregel hopen de jeugdinrichtingen geld te besparen. Dat is nodig omdat het budget van alle jeugdinrichtingen met 16 procent omlaag gaat, terwijl tegelijkertijd het aantal beschikbare plaatsen met enkele honderden moet worden uitgebreid. CDA-Kamerlid r zijn VVD-collega gn er wel wat in: dan kunnen die jongens tenminste elkaar ook een beetje opvoeden, en ook dat scheelt weer geld. Ik vermoed, liever, hoop dat de gevangenisdirecteuren dit voorstel gelanceerd hebben om bij politici en publiek een schokeffect teweeg te brengen: als er zoveel bezuinigd wordt en tegelijkertijd zoveel meer gevraagd, dan krijgen jullie de rekening gepresenteerd. Maar dat er dan weer Kamerleden zijn die in hun kennelijke scoringsdrift zelfs deze idiotie onderschrijven, zonder zich in de mogelijke consequenties te hebben verdiept, dat schokt mij zeer.

Laat ik een kleine poging doen hen op andere gedachten te brengen. Een paar jaar geleden heb ik mij op verzoek van het tijdschrift Perspectief van het ministerie van Justitie twee maal een week laten opsluiten in twee jeugdgevangenissen, dag en nacht. Ik heb uitgebreid geschreven over de veelvuldige explosieve situaties die zich voordoen als je over het algemeen behoorlijk explosieve jongens met gedragsproblemen bij elkaar zet. Zodra de groepsleider een seconde zijn of haar aandacht laat verslappen, is het meestal onmiddellijk hommeles. Douchen kan maar het best privwant met meer dan tegelijk verandert de douche in een kruitvat. Kortom: intensief toezicht is onontkoombaar, al was het alleen maar voor de eigen veiligheid van bewoners en begeleiders. Maar nu de nacht. Om acht uur 's avonds was het uit met de pret, iedereen werd naar zijn privrtrek gedirigeerd en de zware metalen celdeuren werden achter ons gesloten. De groepsopvoeders slaakten een zucht van verlichting en mochten naar huis. In mijn cel zat een intercom. Alleen als ik mij heel erg ziek zou voelen, mocht ik op de knop drukken en zou ik contact krijgen met de nachtwaker, vooraan bij de portiersloge. Meer bewaking was er niet nodig, want onderlinge vechtpartijen waren ten ene male fysiek onmogelijk. Dat was een weliswaar anoniem, maar behoorlijk effici systeem, ik denk dat er een stuk of twee nachtwakers op een paar honderd jongeren waren. Wat er zou gebeuren als de jongens 's nachts toegang tot elkaars cellen zouden hebben, laat zich raden. Zodra de avondploeg van groepsleiders was vertrokken, barstte het verbale tumult en geweld los. Het leek wel of alle woede die overdag onderdrukt moest worden er na acht uur 's avonds uitkwam. Er werd op verwarmingen geramd, en na een tijdje ontdekte ik dat de jongens tegen elkaar konden schreeuwen door vlak tegen de deur aan liggen. Op die manier werden er onderling zware bedreigingen geuit, kongsies gesmeed en zelfs afrekeningen in het vooruitzicht gesteld. Ook ik was af en toe mikpunt, en ik was eerlijk gezegd erg blij dat ik achter slot en grendel zat.

Jongens in gevangenissen zijn over het algemeen heel erg kwaad, op alles en iedereen. Hun woede reageren ze op elkaar en op de leiding af. Overdag zijn op een groep van ongeveer tien jongens drie ier groepsleiders nodig, en die moeten dan ook nog op onmiddellijke assistentie van hun collega's op andere groepen kunnen rekenen als er wat misgaat. En dat gebeurt maar al te vaak. Ik durf er mijn persoonlijke en wetenschappelijke hand voor in het vuur te steken dat drie of vier jongens op cel tot hele grote ongelukken leidt. Op mishandeling en verkrachting kan je bij wijze van spreken gaan zitten wachten. Tenzij je heel intensief toezicht organiseert. Bijvoorbeeld door in elke vierpersoons-cel een bewaker neer te zetten, hoewel dat bij sommige categoriejongeren nauwelijks genoeg is. Het aantal personeelsleden voor de nacht moet ongeveer gelijk worden aan dat van overdag. Tel uit je winst.

Wat de bedenkers van dit vierpersoons rampenscenario bezielt, is mij dan ook volslagen onduidelijk. Over het recht op privacy en het belang van een humane pedagogische benadering heb ik het nog niet eens gehad. Hopelijk is die discussie ook helemaal niet nodig als men zich nog tijdig realiseert dat deze maatregel vele malen meer aan personeel gaat kosten dan dat hij aan celvoorzieningen bespaart. Erg gerust ben ik daar niet op, want als het over probleemjeugd gaat, viert het cynisme hoogtij. Wie niet horen wil, moet maar voelen, zo klinkt alom. Tot mishandeling of erger er op volgt? Ik hoop dat de kinderrechters in Nederland zo verstandig zijn om voorlopig geen jongeren te veroordelen die de kans lopen in dergelijke situaties te belanden. Iemand moet ten slotte een halt toeroepen aan de kippen zonder kop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden