Idfa voelt voor de nieuw artistiek directeur Orwa Nyrabia als zijn tweede thuis

'Door mijn achtergrond ben ik volkomen allergisch voor propaganda'

Idfa, het internationale festival voor documentairefilms in Amsterdam, wordt voortaan geleid door een Syriër. Ooit werd hij over zijn filmwerk aan de tand gevoeld door het regime van Assad.

Orwa Nyrabia: ik ben de filmwereld iets verschuldigd Beeld Guus Dubbelman

Het Amsterdamse documentairefestival Idfa heeft een nieuwe artistiek directeur: de in Berlijn woonachtige Syriër Orwa Nyrabia (40), die als producent al jarenlang een spil is in de internationale documentairewereld.

'Ik vertel vrienden al jarenlang dat Idfa mijn tweede thuis is', zegt Orwa Nyrabia (40). 'Nu krijgen die woorden een andere betekenis.'

Na een tussenperiode van een jaar, waarin Barbara Visser de artistieke leiding op zich nam, maakt het International Documentary Filmfestival Amsterdam vandaag de opvolger bekend van oprichter en directeur Ally Derks. Nyrabia is een bekend gezicht in de internationale documentairewereld, als producent van bekroonde documentaires en medeoprichter van het Syrische documentairefestival Dox Box, dat sinds de oorlog is overgaan in een non-profit organisatie en trainingscentrum voor Arabische filmmakers.

Hij is geboren in Homs, de stad uit de Nyrabia-productie Return to Homs, de deels vanuit de belegerde en in puin geschoten huizen gefilmde Idfa-openingsfilm uit 2013. Zoon van een bekend politicus uit de Syrische oppositie. Neef van de gerenommeerde Syrische cineast Ossama Mohammed, wiens laatste film hij produceerde. Echtgenoot (en producent) van de Syrische documentairemaker Diana El Jeiroudi.

Nyrabia is ook een bekend gezicht voor Idfa-intimi: jaarlijks te vinden op het festival. Hij verrichtte jurywerk voor het Prins Claus Fonds en was achter de schermen betrokken bij uiteenlopende Idfa-programma's.

'Idfa doet het al geweldig', zegt Nyrabia. 'Dus de vraag aan mij is: hoe daag je iets uit dat al een succes is, welke stappen neem je om het beste in de wereld nóg beter te maken? Het is belangrijk dat Idfa zich niet te comfortabel gaat voelen. Ik denk dat we de lat bij de selectie nog wat hoger kunnen leggen.'

Waarin verschilt Idfa van andere festivals?

'Idfa is groot, om te beginnen. Er is geen andere plek op aarde waar je om negen uur 's ochtends zoveel mensen in de rij ziet staan voor in de bioscoop vertoonde documentaires. Maar behalve een publieksfestival is het ook de plek waar de internationale beroepsgroep elkaar jaarlijks ontmoet. Duizenden filmmakers komen naar Idfa, zelfs als ze geen nieuwe film hebben om te vertonen. Ze komen omdat dit de plek is waar ze collega's ontmoeten en nieuwe trends ontdekken.'

Uw cv is divers: journalist, acteur, cameraman, producent, activist. Hoe verhoudt die rol als activist zich tot de functie van artistiek directeur?

'Idfa heeft altijd een platform geboden aan kritische én artistieke stemmen uit alle delen van de wereld. Ik heb - vanwege mijn achtergrond - een absolute allergie voor propaganda. Dus als ik activisme zeg, bedoel ik zeker niet vlug mobiliserende, campagne-achtige films, of promotie voor bepaalde sociale of politieke agenda's. Activisme is ook: onze realiteit bevragen, iets oproepen en uitdagen. En in die betekenis is activisme organisch verbonden met het werk van subjectieve en artistieke filmmakers, en Idfa.'

In 2012 werd Nyrabia aangehouden op het vliegveld van Damascus en drie weken lang vastgehouden in een cel met tachtig gevangenen. De ondervragers van het Syrische regime vroegen naar zijn contacten met de Syrische rebellenleider die geportretteerd werd in Return to Homs.

Martin Scorsese begon een petitie voor uw vrijlating. Onder anderen Robert De Niro, Robert Redford en Juliette Binoche tekenden die.

'De filmbranche heeft mijn leven gered - dat is de enige manier waarop ik het kan zeggen. En ik ben de film iets verschuldigd, vind ik. Het is ook mijn taak ervoor te zorgen dat de solidariteit onder filmmakers behouden blijft. Het beschermen van filmmakers wordt almaar belangrijker.'

Hoe bekend bent u met de Nederlandse documentaire?

'Vrij goed, denk ik. Ik ken mensen in de Nederlandse film en heb door de jaren heen veel Nederlandse documentaires gezien, en ook Nederlandse fictiefilms. Er komen grote filmmakers uit dit land: Johan van der Keuken heeft mijn kijk op film zeer beïnvloed. Ik volg regisseurs als Ester Gould, Aliona van der Horst, Coco Schrijber, John Appel, Heddy Honigmann... Nederlandse filmmakers pushen Idfa en Idfa pusht de Nederlandse makers. Dat blijft zo, natuurlijk.'

Barbara Visser merkte bij haar vertrek als interim op dat de Idfa-medewerkers haar kantoor maar bleven aanduiden als 'Ally's kantoor'. De geest van Derks is sterk.

'Ally zal er altijd zijn. Of het nou Ally's kantoor heet of niet. Maar ik ben niet dé opvolger van Ally Derks, want mijn baan is een andere. Ally begon heel klein en maakte Idfa tot het grootste documentairefestival ter wereld. Ik verkeer in de luxepositie dat ik haar erfenis mag ontwikkelen. Mét een uitstekend team - dat bestaat al.'

De komende twee maanden verhuist Nyrabia zijn hebben en houden van Berlijn naar Amsterdam. 'Maar ik begin deze week gewoon op kantoor. Ik bén al begonnen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.