IDFA-jury bekroont Servische documentaire over een land verdeeld door politieke onrust

Regisseur Mila Turajlic over haar prijswinnende The Other Side of Everything

IDFA-jury bekroont Servische documentaire: een portret van een huis, een familie, een land. De Volkskrant sprak regisseur Mila Turajlic over haar prijswinnende The Other Side of Everything.

Filmmaker Mila Turajlic. Foto Daniel Cohen

De woensdagavond op het Idfa bekroonde documentaire The Other Side of Everything begon met een gesloten deur. Een deur midden in het familie-appartement van Mila Turajlic in Belgrado. 'Die deur viel me als kind nooit zo op', zegt de 38-jarige filmmaker, op bezoek in Amsterdam. 'Pas toen ik eind twintig was en gasten er wel eens naar vroegen, realiseerde ik me dat er iets vreemds aan was.'

Deur als litteken

In de jaren vijftig, toen Turajlic' moeder nog een meisje was, kwam op een dag een vertegenwoordiger van de communistische staat op bezoek, die een streep trok door het ouderlijk huis: een deel van het 'bourgeoisappartement' werd toegewezen aan medeburgers. De deur naar de buren werd verzegeld, en dat was dat. 'Die deur is een soort litteken. En, realiseerde ik me, een ideaal vertrekpunt voor een film. Met het appartement als symbool voor Joegoslavië, voor Servië, voor een uiteengevallen land.'

Haar overgrootvader, adviseur van de koning en minister van Justitie, liet het huis zelf bouwen. Het staat op een hoek, centraal in Belgrado: vlakbij de Britse ambassade, het Servische hooggerechtshof en het in de jaren negentig met Navo-raketten bestookte ministerie van Defensie. Je hoeft maar uit het raam te kijken, zo blijkt in The Other Side of Everything, of er is wel iets aan de hand op straat: demonstraties, politieoptredens. De huidige bewoner, Mila's moeder Srbijanka Turajric, is een gepensioneerd hoogleraar (71), die als protestleider een sleutelrol had in het afzetten van president Milosevic. 'Vooraf dacht ik dat ze slechts over onze familiegeschiedenis zou vertellen', zegt Mila Turajlic, 'dat dát de film zou worden.'

Turajlic: 'Die deur is een soort litteken. En een ideaal vertrekpunt voor een film.'

Cynisme

Turajlic werkte ruim zes jaar aan haar film en aarzelde over de aanpak: ze zat vol vragen over haar moeder. Die riskeerde veel in haar verzet tegen het regime van Milosevic, verloor haar aanstelling aan de universiteit, en kent onder aanhangers van de huidige rechtse Servische regering veel vijanden. 'De situatie is ernstiger geworden in Servië. Ik maak me zorgen om haar veiligheid. Ik vraag me ook af: zou ik kunnen opbrengen wat zij deed?'

Dat is ook de vraag die de moeder de dochter voorlegt in de documentaire: wat wil en kan Mila bijdragen? Zij koos juist voor een bestaan als filmmaker omdat ze als oud-student politieke wetenschappen volkomen gedesillusioneerd is door elke vorm van politiek. 'Ik ken de euforie van de revolutie, ik stond als twintiger op straat, naast mijn moeder. Ik heb gezien hoe je van een regime en een dictator kunt afkomen. Maar vervolgens kwam er wéér een rechts regime. Nu gelooft niemand van mijn generatie in Servië nog in enig politiek verzet. En dat cynisme is gevaarlijk hoor, daar ben ik me van bewust.'

Turajlic werkte ruim zes jaar aan haar film. Foto Daniel Cohen

Ingenieursbrein

Dat haar moeder niet opgeeft, wijt ze aan het ingenieursbrein. 'Ze denkt niet als een politicus. Het is input, output, altijd probleemoplossend.'

Turajlic woonde en studeerde in Engeland, Frankrijk en Amerika, werkte in 2005 tien maanden op de set van Mel Gibsons Maya-actiefilm Apocalypto in Mexico, voor de Oscargenomineerde make-upafdeling. 'De moeilijkste vraag die je mij kunt stellen is: waar leef je?', zegt ze. 'Maar ik kom altijd weer uit bij Servië.' Vanwege haar debuutfilm Cinema Komunisto (2010), over de rijke filmgeschiedenis van Joegoslavië, geniet ze enige bekendheid in Servië.

De gesloten deur gaat open, gaandeweg The Other Side of Everything. Een verlaten vertrek, vol spullen van de vorige, Milosevic-gezinde bewoners. 'Het huis werd weer één', zegt Mila Turajlic. 'Dat had ik nooit verwacht.'

The Other Side of Everything is 24, 25 en 26/11 nog te zien. De vertoning zaterdag betreft de (uitverkochte) Idfa-Volkskrantdag.

De IDFA-awards 2017

Beste lange documentaire:
The Other Side of Everything (Mila Turajlic)

Special juryprijs lange film:
The Deminer (Hogir Hirori, Shinwar Kamal)

Beste debuut:
The Distant Barking of Dogs (Simon Lereng Wilmont)

Speciale juryprijs debuut:
Solving My Mother (Ieva Ozolina)

Beste NL-documentaire:
The Long Season (Leonard Retel Helmrich)

Speciale juryprijs NL-docu:
Alicia (Maasja Ooms)

Middellange documentaire:
The Dread (Martin Benchimol, Pablo Aparo)

Juryprijs middellange film:
Last Days in Shibati (Hendrick Dusollier)

Beste korte documentaire:
Zhalanash - Empty Shore (Marcin Sauter)

Juryprijs korte documentaire:
As We're Told (Erik Holmström, Fredrik Wenzel)

Beste docu voor kinderen:
Lenno & the Angelfish (Shamira Raphaela)