Ideologisch onbenul waarvan je verstand stilstaat

Sinds een jaartje of wat kun je erop wachten: zodra de dagen korten, breekt er gekrakeel uit rond de Amsterdamse Kristallnachtherdenking.

De herdenking van de Kristallnacht in de Portugese Synagoge, 9 november 2014. Beeld anp

De voorgeschiedenis: begin jaren negentig wilde een handjevol activisten van Nederland Bekent Kleur ook hier stilstaan bij deze antisemitische geweldsuitbarsting in nazi-Duitsland. In de nacht van 9 op 10 november 1938 gingen er honderden synagogen in vlammen op, werden duizenden winkels van Joden vernield, tientallen Joden vermoord of afgevoerd naar concentratiekampen. Wellicht ten overvloede: de slachtpartij was geen uiting van spontane volkswoede. Ze werd geregisseerd en gesanctioneerd door het naziregime. De Reichspogromnacht (zoals het in Duitsland zelf juister, want minder eufemistisch heet) was de heftigste opmaat naar wat later zou uitmonden in de Shoah.

Op zichzelf leek een Kristallnachtherdenking in Amsterdam alleszins gerechtvaardigd. Per slot had de stad in de bezettingsjaren verbluffend weinig moeite gedaan om zijn Joodse medeburgers voor deportatie te behoeden. (Uiteindelijk konden de nazi's 61.700 Amsterdamse Joden vermoorden.) Bij zo'n beschamend feit kun je niet vaak genoeg stilstaan, nietwaar.

Maar wonderlijk genoeg ging het dáár de activisten van Nederland Bekent Kleur nauwelijks om. Hun bekommernis betrof bovenal het hedendaags racisme en de hedendaagse vreemdelingenhaat. Het was een denkfout die de herdenking tot op de dag van vandaag verziekt.

Geen misverstand: racisme en vreemdelingenhaat bestáán. Maar wij leven vooralsnog niet in een land waarin de overheid zulks regisseert of sanctioneert. Wat heet. Gooi je hier een molotovcocktail naar een moskee, dan beland je - terecht - in het gevang. Zolang dat het geval is, ben ik zo vrij elke parallellie met de nazitijd tamelijk potsierlijk te vinden.

Nog potsierlijker werd de Kristallnachtherdenking toen genoemde activisten hun aandacht obsessief verlegden naar Israël, nota bene een van de weinige landen ter wereld waar Joden zich werkelijk welkom voelen. Begrijpelijkerwijs kreeg de Joodse gemeenschap daar op zeker moment schoon genoeg van. Dus waren er sinds 2011 jaarlijks twéé Amsterdamse herdenkingen: een in de Portugese Synagoge, georganiseerd door het Centraal Joods Overleg, en een op de Zwanenburgwal, georganiseerd door wat inmiddels het Platform tegen Uitsluiting & Racisme heet.

Onrustig bleef het - niet het minst dankzij een stelletje mafkezen met Israëlvlaggen dat het nodig vond om de platformherdenking keer op keer luidruchtig te versjteren.

Maar dat de emoties ook dit jaar zo hoog oplaaiden, lag toch echt aan hun tegenvoeters. Het platform had namelijk voor 9 november de Uilenburger Sjoel afgehuurd - naar eigen zeggen 'mede om hinderlijk gedrag van al te ijverige Israël-aanhangers af te houden en niet meer afhankelijk te zijn van falend politieoptreden'.

Toen tot het sjoelbestuur doordrong welk gezelschap het in huis had gehaald, was het te laat. Een dringend verzoek om alsnog naar een andere locatie om te zien, legde het platform naast zich neer. In plaats daarvan dreigde het met juridische stappen. Ook een schrijven van het Centraal Joods Overleg ('Dat juist voor deze plek is gekozen kunnen wij dan ook niet anders zien dan betreurenswaardig, stuitend en provocatief') mocht niet meer baten.

Ronduit abject was trouwens het persbericht dat het platform de wereld in stuurde. Met een stalen gezicht repte het daarin van 'rechtse organisaties' die de herdenking 'onmogelijk' probeerden te maken. Vergeleek zichzelf in één moeite door met 'het linkse verzet' dat in de nazitijd 'monddood' werd gemaakt. En betichtte de gemeente Amsterdam ervan te zijn gezwicht voor 'druk vanuit rechtse hoek' zodat binnenkort het licht wel zou doven - naar de beroemde versregels van H.M. van Randwijk. De dappere verzetsstrijders van het platform als slachtoffers van moderne nazi's - of zoiets?

Woensdagavond zou het zover zijn. Dat uitgerekend die ochtend de spectaculaire ontknoping plaatsvond van de Amerikaanse verkiezingen was uiteraard stom toeval. Maar niet in het universum van de platformherdenkers. Uit een reportage, later op The Post Online, bleek dat de pas verkozen president in de Uilenburger Sjoel uitvoerig in het zonnetje was gezet.

Aan ideologische voorspelbaarheid raak je gewend. Bij zoveel ideologisch onbenul staat je verstand telkens weer stil.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden