Identiteit en vrijheid

Identiteit en vrijheid: het blijft behelpen

Stel dat de mensheid zou bestaan uit klonen. Iedereen zou geboren zijn uit een gekloonde cel van een gekloonde vader. Iedereen zag er hetzelfde uit en iedereen had dezelfde eigenschappen: dezelfde intelligentie, hetzelfde karakter, hetzelfde geslacht enzovoort. Hoe zou een samenleving van gekloonde mensen er uitzien? Hoe zou die zich ontwikkelen?

Zou iedereen hetzelfde blijven en, zo niet, welke verschillen zouden er op den duur tussen mensen, groepen en volkeren ontstaan?

Saai
Ook bij de bewoners van het land ‘Identiek’ zou gauw de overtuiging groeien dat een gekloonde samenleving wel heel erg saai en weinig uitdagend is. In de wereld om zich heen zien ze immers een oneindige verscheidenheid, in de dode en vooral in de levende natuur. Het kan ze niet ontgaan dat die diversiteit veel voordelen heeft. Al was het maar omdat alle soorten in hun oneindige soortenrijkdom elkaar tot voedsel dienen.

Ze zouden er ook gauw achter komen dat ook bij mensen onderlinge verscheidenheid voordeel oplevert. Iemand die een ingewikkeld werkje vaak heeft gedaan, doet ervaring op die geld waard is.

Hersenen
Verschillende ervaringen zullen op lange termijn zelfs tot verschillende hersenstructuren leiden, want hersenen bepalen niet alleen het gedrag van mensen, het gedrag beïnvloedt ook de hersenen. Sommige ervaringen zullen er toe leiden dat sommige inwoners van ‘Identiek’ beter in staat zijn tot leiding geven dan andere. Er ontstaat een zekere hiërarchie.

Naarmate het aantal klonen groeit, wordt het land ‘Identiek’ te klein. Sommige klonen, vooral die klonen die het voordeel van een grotere verscheidenheid op waarde weten te schatten, gaan verhuizen en vormen gemeenschappen die een grotere verscheidenheid gaan nastreven.

Ze gaan al gauw op zoek naar de mogelijkheid de oude manier van procreatie te herstellen. Dat is, zo denken zij, veel beter voor de samenleving omdat het de verscheidenheid vergroot.

En het is natuurlijk een stuk prettiger.

Gekloond
Vanaf dat moment ging het hard. De nieuwe wereld van voormalig gekloonde mensen werd al gauw een wereld die het liefst niet meer herinnerd wilde worden aan de klonenmaatschappij.

Ze realiseerden zich dat ook de vooruitgang niet mogelijk is zonder verscheidenheid. Zij voelden zich al snel ver verheven boven de klonen in het land van herkomst. Ze waren in alles beter. Zo veel beter dat ze als vanzelf gingen denken dat ze ook betere mensen waren.

Ze ontwikkelden een hele eigen cultuur. Hun land noemden ze ‘Uniek’.

Geleidelijk aan ontstonden er steeds meer aparte volken, allemaal met een eigen cultuur. De onderlinge cultuurverschillen waren zo groot geworden dat de inwoners van al die landen dachten dat ze, omdat ze uniek waren, ook betere mensen waren.

Maximaal
‘Identiteit’ is een begrip waarmee iemand zich onderscheidt van anderen. Je bent wat een ander niet is. Daarom zijn vrijheid en identiteit niet los van elkaar te zien. Om maximaal te kunnen profiteren van verscheidenheid moeten mensen vrij zijn hun leven in te richten naar eigen goeddunken.

Vrijheid en verscheidenheid gedijen alleen als mensen afstand doen van de gedachte dat ze, omdat ze anders zijn, ook betere mensen zijn. Want de verscheidenheid uit zich ook in de moraal. Ook de moraal verschilt van mens tot mens, van groep tot groep en van volk tot volk.

Iedereen meent zijn uil een valk te zijn. Wel is er een aantal normen en waarden dat in alle culturen wordt erkend als geldig voor iedereen. Ze zijn neergelegd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.

Homo's
Per land is vaak een aantal kernwaarden neergelegd in een grondwet. Die moet iedereen respecteren. Niet iedereen hoeft die te onderschrijven. De gedachten zijn vrij. Je mag best denken en zeggen dat homoseksualiteit verderfelijk is.

Als je een homoseksueel maar geen strobreed in de weg legt om het te zijn. Doel van die kernwaarden is niet de verscheidenheid in de samenleving te beperken, maar juist om iedereen zo veel mogelijk in staat te stellen zijn eigen identiteit te beleven.

Verscheidenheid wordt begrensd door verdraagzaamheid. Tegenwoordig zijn er veel mensen, zelfs gerespecteerde politieke partijen, die vinden dat het niet genoeg is dat iedereen de kernwaarden respecteert.

Zij vinden dat de normen en waarden van de meerderheid, zeg maar de middenklasse, het gedrag van iedereen moeten bepalen. Eigenlijk zijn ze van mening dat een samenleving moet bestaan uit mensen die normatief gekloond zijn. Iedereen moet daarom bevrijdingsdag vieren, ook al is hij nooit bevrijd. Identiteit en vrijheid: het blijft behelpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden