Ideetje: voer politieke dienstplicht in

Hoe verklein je de afstand tussen de politiek en de samenleving? Voer een politieke dienstplicht in, bedacht informaticus Peter Sloot voor het Kenniscafé.

'Als je de samenleving analyseert heb je echt niet meer dan 150 verschillende categorieën Nederlanders, daar ben ik van overtuigd' Beeld anp

Hij heeft op de universiteit in Singapore, waar hij tegenwoordig de helft van zijn werktijd doorbrengt, een collega, een antropoloog die gespecialiseerd is in de rijstvelden op Bali. Intrigerende materie, vindt informaticus en simulatie-expert Peter Sloot van de Universiteit van Amsterdam. 'Elk rijstveld grenst daar aan alles, boeren hebben belang bij optimale oplossingen voor iedereen en komen daar al eeuwen uit, met een heel eigen soort van volksvergaderingen. Zoiets zet me zeker aan het denken over de democratie in eigen land.'

Sloot is wetenschappelijk directeur van het nieuwe Institute for Advanced Study, het IAS in Amsterdam. Maar ook informeel adviseur van De Oplossers, een journalistiek initiatief waarin voor prangende kwesties van honderden wetenschappers suggesties worden verzameld. Komende maandag 13 maart, twee dagen voor de Kamerverkiezingen, is het project rond een betere democratie een van de onderdelen van het KennisCafé in de Balie.

Onlangs koos de jury met ondermeer hoogleraar Sloot, de enige bèta in het gezelschap, een suggestie van VU-milieukundige Aysem Mert tot het beste voorstel: bevorder de democratie, vooral dicht bij huis. Ver van Den Haag. Op school, het werk, thuis.

Gaat u stemmen, op 15 maart? 'Ik ben nog tot april in Singapore, maar er wordt voor mij gestemd, zeker. Ik stem altijd, al was het maar omdat het je dwingt over de maatschappij na te denken.'

En dat terwijl u denkt dat de democratie hapert. 'Ik maak me wel zorgen over de democratie. Enerzijds is het enigszins kinderachtig gepruil om vanwege fenomenen als Trump meteen te denken dat de democratie faalt. Anderzijds is Trumps verkiezing een signaal dat er iets mis aan het gaan is.'

Informaticus en simulatie-expert Peter Sloot Beeld UVA

Oppervlakkigheid van de politiek

Mensen stemmen, de stemmen worden geteld, en de meeste stemmen tellen. Strakker kan het niet. Wat gaat er dan mis? 'Het probleem is de oppervlakkigheid van de politiek, waarin goed klinkend simplisme wordt beloond. Dat is verleidelijker dan je goed informeren en zelf een weloverwogen mening vormen.'

Er zijn speltheoretici die voorstellen om op een heel andere manier te gaan kiezen. Met meerdere hokjes, met het aankruisen van voor- en afkeuren enzovoorts. Ik had verwacht dat een exacte wetenschapper als u meer daarin betere democratie zou zoeken. 'Al die speltheorie berust op het idee dat mensen rationaal aan verkiezingen deelnemen. Dan kun je inderdaad een veel beter systeem ontwerpen. Maar dat is papier. Het probleem is dat de kiezers niet rationeel tewerk gaan. Daar valt veel te verbeteren.'

Alle kiezers verplicht op cursus? 'Zoiets. Veel mensen zijn helemaal niet gewend om in hun hoofd ruimte te maken en de dingen goed door te denken. Niet omdat ze dom zijn, ze hebben het gewoon nooit geleerd.'

Lees ook

18 ideeën: zo blazen we de democratie nieuw leven in
Hoe zou u de democratie verbeteren? In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen stelde de Volkskrant die vraag aan een groot aantal wetenschappers uit verschillende vakgebieden. (+)

Misschien hebben mensen daar wel helemaal geen zin in? 'Daarom moeten we ze een reden geven. Ik stel grappend wel eens een politieke dienstplicht voor alle Nederlanders voor. Maak een systeem waardoor in principe iedereen een paar jaar als kamerlid kan worden opgeroepen.'

Maar het is geen grap? 'Als de kloof tussen burgers en politiek een probleem is, moeten we zorgen dat alle burgers zich kunnen herkennen in de kamerleden. Dat kan door voor elk type burger een afgevaardigde aan te wijzen. Die krijgt een training in het politieke ambacht, en zit er dan voor twee, drie jaar. Betaald, keurig geregeld.'

Maar er zijn 17,5 miljoen Nederlanders. En slechts 150 zetels. 'Als je de samenleving analyseert heb je echt niet meer dan 150 verschillende categorieën Nederlanders, daar ben ik van overtuigd. Iedereen zal zich ergens in herkennen. Wit, zwart, rijk, arm, man, vrouw, jong, oud. Beter geworteld in de samenleving kan een parlement niet zijn.'

Beter dan wat we nu hebben? 'Beter dan eens in de vier jaar ergens een kruisje zetten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden