analysevertrek topbestuurder

Idealistische koers van de Volksbank staat door interne ruzies op de tocht

Met het vertrek van Mirjam Verhoeven lijkt de leegloop in de Volksbank-top compleet. Wat gaat er mis bij de idealistische bank die als motto ‘beter voor elkaar’ huldigt?

De volksbank op het jaarbeursplein in Utrecht. De bank neemt donderdag weer afscheid van een topbestuurder.Beeld raymond rutting

1) De leiding: ruzies

Als een donderslag bij heldere hemel verschijnt deze zomer het persbericht. De Volksbank, het moederconcern van SNS, ASN, Regiobank en BLG Wonen, ‘neemt afscheid van CFO’ Pieter Veuger. En dat terwijl de voormalige partner van accountant en adviseur PwC nog geen half jaar in dienst is.

Wat is er aan de hand bij de bank die, sinds de nationalisatie van SNS Reaal, eigendom is van de Nederlandse overheid? Niks bijzonders, sust Jan van Rutte diezelfde ochtend bij de presentatie van de halfjaarcijfers. De president-commissaris spreekt slechts van een negatieve ‘dynamiek tussen de directieleden’ die ‘niet genoeg basis biedt voor een constructieve samenwerking’.

Die boodschap wordt in de daaropvolgende weken steeds moeilijker vol te houden. Zo is er de kwestie rond de kersverse CEO Martijn Gribnau. Die blijkt nog een Amerikaanse werkvergunning te hebben. Hierdoor valt de bank aan het begin van zijn bewind tijdelijk onder het strenge sanctieregime van de Verenigde Staten. Dat verbiedt bijvoorbeeld transacties naar Cuba – enkele betalingen worden tegengehouden. Het FD meldt dat mede uit onvrede over deze rommelige gang van zaken een ander bestuurslid, chief operating officer Mirjam Verhoeven, op het punt staat de bank te verlaten.

De zakenkrant schrijft ook dat CFO Veuger eerder dit jaar stiekem gepraat zou hebben met een hoge ambtenaar van het ministerie van Financiën. Het gesprek ging over problemen op de juridische afdeling – ook daar stapte niet lang geleden de leidinggevende op. Maurice Oostendorp, op dat moment nog CEO, en president-commissaris Van Rutte zouden dit onvergeeflijk hebben gevonden. De Volksbank zegt zich in een schriftelijke reactie niet te herkennen ‘in observaties en beschrijvingen zoals verwoord in recente artikelen’. En: ‘We erkennen dat de samenwerking niet is verlopen op de wijze zoals die zou moeten. Daaraan conclusies verbinden over de cultuur of de manier van samenwerken binnen de bank is onjuist.’

Minister Hoekstra is desondanks not amused. Hij noemt in een brief aan de Tweede Kamer de onenigheid in de top van de Volksbank ‘teleurstellend’. Ingrijpen wil hij nog niet. De CDA-bewindspersoon wacht het onafhankelijke onderzoek af dat inmiddels van start is gegaan. Daarbij wordt zowel de samenwerking binnen de directie onder het vergrootglas gelegd, als de rol van de Raad van Commissarissen hierbij. Ondertussen heeft ex-CFO Veuger een kort geding aangespannen tegen zijn ontslag. Later meldt hij op zijn LinkedIn-pagina dat hij dit ‘vooralsnog ingetrokken’ heeft in afwachting van het onderzoek.

Donderdagochtend komt het bericht dat zijn collega-bestuurder Mirjam Verhoeven definitief vertrekt. Na achttien jaar trouwe dienst. ‘Verschil van inzicht over de gang van zaken, het te voeren beleid en de te volgen koers van de bank hebben geleid tot dit besluit’, aldus het persbericht van de bank. Het is duidelijk: op het hoofdkantoor van de vierde bank van Nederland, op een steenworp van station Utrecht Centraal, is de rust nog niet teruggekeerd.

2) De strategie: onvoldoende winst

Het geruzie komt op een beroerd moment: de komende weken moet de Volksbank de nieuwe strategie tot 2025 vaststellen. Zelfs als het waar is dat de personele perikelen daar niets mee te maken hebben, zoals president-commissaris Van Rutte stelt, is dat een helse klus.

De deze zomer afgetreden baas Maurice Oostendorp had voor ogen hoe de Volksbank met zijn 3,3 miljoen klanten zich kan onderscheiden van ING, Rabobank en ABN Amro. Onder zijn leiding formuleerde de bank de meest ambitieuze klimaatdoelstelling. De Volksbank besloot niet langer deurwaarders af te sturen op klanten die met financiële problemen kampen. En geheel tegen de trend in zette zij níet het mes in het aantal lokale bankfilialen.

Oostendorp wilde hierin verder gaan dan zijn eigenaar, de regering. ‘We vinden allemaal dat de banken het anders moeten doen’, merkte hij fijntjes op in een interview met deze krant. ‘Als er een bank is die het ook anders wil doen, moet je niet de opbrengst centraal stellen. Dan moet de politiek ook consequent zijn.’

Dat lijkt achteraf iets te makkelijk geredeneerd. Juist om de maatschappelijk verantwoorde koers voort te kunnen zetten, moet de nieuwe CEO Martijn Gribnau meer zien te verdienen. Door de lage rente en de coronacrisis staan de inkomsten namelijk onder druk. In het eerste half jaar daalde de winst naar 106 miljoen euro. Het rendement op eigen vermogen ligt met 6,2 procent onder de eigen doelstelling van 8 procent. En dat terwijl forse investeringen nodig zijn in digitalisering en de aanpak van crimineel geld.

Arnoud Boot, hoogleraar financiële markten aan de Universiteit van Amsterdam, noemt in dat licht de interne conflicten ‘niet behulpzaam’. ‘Onenigheid in de top werkt per definitie verlammend.’ Hij denkt dat een grote groep Nederlanders onverminderd behoefte heeft aan een bank die tegen lage prijzen eenvoudig te begrijpen financiële producten biedt. ‘De Volksbank moet een efficiënte, digitale bank met lage kosten worden. Die positionering heeft zeker toekomst. Dat vereist wel dat je een superieure IT en logistiek hebt. En daar zetten dit soort bestuursperikelen een rem op.’

3) De toekomst: nog vijf jaar staatsbank?

‘Bankieren met de menselijke maat, dat is natuurlijk hartstikke mooi’, vat Harald Benink, hoogleraar banken aan de Universiteit Tilburg, het dilemma samen. ‘Maar de grote vraag is: waar ga je je geld mee verdienen? Er zijn prima alternatieven voor een klassieke beursgang. Zoals een verkoop aan pensioenfondsen. Maar dan moet je wel een redelijk rendement hebben. Als je verdienmodel voor de langere termijn onduidelijk is, zoals nu bij de Volksbank dreigt, dan ben je niet aantrekkelijk voor zulke investeerders.’

Benink raakt een gevoelig punt. Op de achtergrond blijft namelijk de discussie spelen over de toekomst van de Volksbank. Drie jaar na de nationalisatie, in 2016, adviseerde NLFI (dat de aandelen beheert namens de staat) de bank nog twee tot drie jaar te gunnen om zich te bewijzen. Dat is deels gelukt. Vorig jaar constateerde NLFI in haar voortgangsrapportage dat het met de maatschappelijke koers wel snor zit. Maar de tevredenheid van werknemers valt tegen volgens de aandeelhouder, de kosten zijn te hoog en de inkomsten te onzeker.

Dat die privatisering-in-slow-motion er vroeg of laat komt, lijkt een uitgemaakte zaak. De grote vraag is hoe. Zou de Volksbank na een beursgang in handen komen van beleggers die azen op snelle winst, dan zijn alle inspanningen om het anders te doen voor niets geweest. Vandaar dat een trits alternatieven is geopperd. Van de vorming van een coöperatie tot de door Benink genoemde verkoop aan beleggers met een breder maatschappelijk perspectief, zoals pensioenfondsen. Of wordt het toch een overname door een grotere bank als ABN Amro?

Het regeerakkoord rept van ‘toekomstopties buiten de overheid’. Maar wat hoogleraar Arnoud Boot betreft hoeft minister Hoekstra zich niet te haasten. Het dividend dat de overheid van de Volksbank ontvangt is prima, de risico’s zijn beperkt – zeker vergeleken met die andere staatsbank, ABN Amro. Parkeer daarom de discussie over de privatisering, aldus Boot. ‘De onrust van het afgelopen jaar vraagt om een pas op de plaats. Er is niks mis mee als de Volksbank nog vijf jaar in handen van de staat blijft.’

Lees meer over de toekomst van de Volksbank

Interview met oud-Volksbank-CEO Maurice Oostendorp: ‘Ik kies liever voor private bank met publieke dimensie’

Opinie: als de Volksbank de beurs opgaat, kan er nog veel misgaan

Overstappen naar een groene bank, heeft dat zin? En is het echt zoveel gedoe?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden