Idealisme Berlijn na 75 jaar nog aanwezig

Een gebouw dat model stond voor de sociale aspiraties van de Weimar Republiek, staat eindelijk op de Unesco-lijst...

Klein en nogal donker is de woning van het echtpaar Kiefer in de Hufeisensiedlung – een uit de late jaren twintig stammend woningbouwcomplex in het Berlijnse stadsdeel Neukölln. In de zitkamer konden met enige moeite een dressoir, een salontafel en twee fauteuils worden gestald.

In de slaapkamer hangt de hitte van de achterliggende weken. ‘Daar hebben we nog tot september last van’, zegt Reinhard Kiefer berustend. ‘De warmte ligt in de woning als een blok dat te groot is om door de vensters te worden afgevoerd.’

De badkamer biedt een bescheiden comfort. In de keuken kunnen slechts eenvoudige culinaire handelingen worden verricht. ‘Maar daar heb je allemaal geen last van als je dit ziet.’ Kiefer, gevolgd door zijn echtgenote, betreedt het balkon en stelt met voldoening vast dat zijn bezoeker onder de indruk is. We kijken uit over liefdevol onderhouden tuinen, gazons, bosschages en een vijver die – net als het omringende complex – is gemodelleerd naar een hoefijzer.

De Hufeisensiedlung toont de sporen van enig achterstallig onderhoud. Het turkoois waarmee de inpandige balkons en de trappenhuizen zijn gemarkeerd, is wat flets geworden. Het pleisterwerk is gebarsten. De brede trappen die het binnenterrein ontsluiten, brokkelen af. Maar de stedebouwkundige visie en het idealisme van de architecten Bruno Taut en Martin Wagner zijn ruim 75 jaar na de oplevering van het complex nog altijd goed zichtbaar.

Sociale aspiraties
De Hufeisensiedlung stond model voor de sociale aspiraties van de Weimar Republiek (1919-1933). En ze getuigt nog steeds van de dynamiek die de eerste Duitse republiek gedurende de korte periode van betrekkelijke welvaart ontplooide. Alleen in Berlijn verrezen enkele tientallen woningbouwcomplexen voor lager gesitueerden. Zes van die complexen, waarvan de Hufeisensiedlung het markantste is, zijn vorige week door de Unesco als werelderfgoed aangemerkt.

De betrokken bewoners weten nog niet of ze daar blij mee moeten zijn. Reinhard Kiefer verheugt zich over de positieve aandacht waarin Neukölln – oververtegenwoordigd in alle Duitse misdaadstatistieken – zich opeens kan verheugen. ‘Ik heb hier zelfs al Amerikaanse toeristen de weg gewezen. Amerikánen! Die had ik hier nog nooit gezien.’ Beneden, op het provisorische terras dat de bakker heeft ingericht, toont men zich minder ingenomen met de komst van architectuurminnaars. Gertrud Nagele beklaagt zich over hun indiscretie: sommigen kijken ongegeneerd over de coniferen in haar tuin. Een enkeling heeft zelfs geprobeerd zich toegang te verschaffen tot haar privédomein.

Geen enkel profijt
De exploitant van de winkel zegt materieel nog geen enkel profijt te hebben gehad van de ridderslag door de Unesco. ‘Als ik zeg dat ik vier toeristen over de vloer heb gehad, overdrijf ik waarschijnlijk.’ Wat hem echter vooral zorgen baart, is dat de opwaardering van de Hufeisensiedlung tot werelderfgoed allerlei bouwkundige beperkingen met zich meebrengt. Hij mag geen markiezen aan de pui bevestigen, of kunststof kozijnen laten aanbrengen. ‘Ik zit vast aan de wensen van een architect die allang dood is en van wie ik nog nooit had gehoord.’ Hij oogst met name bijval bij zijn klanten als hij de verwachting uitspreekt dat de nieuwe status ook tot uiting zal komen in de hoogte van de huur. De huisbaas heeft bezworen dat dit niet het geval zal zijn. Maar daaraan hecht niemand waarde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden