Ideale vrouw is niet langer mannending

Tentoonstelling in het Noordbrabants Museum belicht een veranderd ideaalbeeld: van deugd naar plastisch chirurg.

De ideale vrouw, bestaat ze en hoe ziet ze eruit? Nathalie Dielissen, hoofd communicatie van het Noord-Brabants Museum, vroeg het aan enkele mannen in haar omgeving. ‘Katja Schuurman’, zeiden ze in koor. Maar haar vriendinnen reageerden heel anders: ‘Nee toch! Toch niet Katja?’

Tot de emancipatiegolf waren het louter mannen die het beeld van de ideale vrouw bepaalden. Voortreffelijke vrouwen uit de Bijbel (Maria, Sara, Rebecca, Judith) waren de iconen, afgebeeld op schilderijen en prenten. Hun verhalen werden verteld in opvoedkundige boekjes. Daarnaast werden ook de vrouwen uit de klassieke oudheid gezien als ideaalbeeld.

Tegenwoordig spiegelen veel vrouwen (en mannen) zich aan rolmodellen op tv, internet en in tijdschriften. ‘Maar vrouwen, en vrouwelijke kunstenaars, kunnen zich nu ook verzetten tegen een opgedrongen ideaalbeeld’, zegt conservator Maureen Trappeniers tijdens de voorbezichtiging van de expositie De Ideale Vrouw in het Noord-Brabants Museum, die vandaag wordt geopend.

Wie denkt zich te kunnen vergapen aan een reeks prachtige al dan niet naakte vrouwenlichamen, komt bedrogen uit. Want lange tijd werd bij de ideale vrouw niet zozeer aan schoonheid gedacht, maar aan deugden. ‘Tot in de 19de eeuw waren toegewijd moederschap, echtelijke trouw, huiselijkheid, vroomheid, wijsheid en daadkracht de belangrijkste eigenschappen van de ideale vrouw’, aldus Trappeniers.

Naast schoonheid zijn die vrouwelijke eigenschappen ook het meest afgebeeld in de Nederlandse kunst vanaf de 16de eeuw. In de expositie zien we dat de ideale vrouw nogal is veranderd in de loop der tijden.

Vroeger was kuisheid – dat ook stond voor bescheiden, nederig en ondergeschikt aan de echtgenoot – de belangrijkste vrouwelijke deugd: ‘Geen rinck, geen feest, geen kroon of kruyt, maar Reijne Liefde maakt de Bruyt.’

De kuise Suzanna uit de bijbel was zo’n symbool van trouw. Ze werd tijdens het baden bespied door twee mannen die haar probeerden te verleiden. Toen ze weigerde, werd ze wegens overspel voor de rechter gebracht, maar uiteindelijk werd ze gered door de profeet Daniël. In de 16de eeuw werden Suzanna-kruiken gemaakt en verkocht, als toonbeeld van deugdzaamheid.

Het moederschap is van alle tijden, ook in de kunst. Moeder die haar kind de borst geeft, een klassiek schilderij van Willem Bartel van der Kooi uit 1826, gaat hand in hand met foto’s van Rineke Dijkstra, die de allereerste emoties van pas bevallen jonge moeders vastlegde.

Het moederschap wordt ook bewierookt in kleurige glossy’s, zoals Lof (‘voor moeders met ambitie’) of Mama (‘for all fabulous moms’), of simpelweg In Verwachting.

‘Vroeger had je de gedragsboeken voor vrouwen’, aldus Trappeniers. ‘Tegenwoordig heb je de glossy’s. Bij elke deugd past wel een blad.’

We zien daadkrachtige vrouwen als Judith, die de legeraanvoerder van de Assyriërs onthoofdde. Maar ook Evita Perón, keizerin Sissi en Hillary Clinton. Hilarisch is een anonieme spotprent uit de 16de eeuw, bijgenaamd de ‘ouwewijvenmolen’. Oude vrouwen worden in kruiwagens naar binnen gereden, waarna ze weer jong gemalen de molen verlieten.

Tegenwoordig gebeurt dat met plastische chirurgie. Want soms is het schoonheidsideaal doorgeschoten, zo leert de expositie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden