Ideale schoonzoon als 'kingmaker' in Kroatië

Het lot van Kroatië ligt plots in handen van een 36-jarige psychiater met weinig politieke ervaring, Bozo Petrov. Zijn D66-achtige partij, Most, behaalde bij de verkiezingen van zondag verrassend 19 zetels. Daarmee is het aan deze nieuwkomer een keuze te maken tussen de twee traditionele grootmachten in de Kroatische politiek, de sociaaldemocratische SDP (56 zetels) en de rechtse HDZ (59 zetels). Die beide partijen zullen moeten afwachten welke koers Petrov wenst te varen.

Bozo Petrov. Beeld epa
Bozo Petrov.Beeld epa

De psychiater houdt vooralsnog zijn kaarten tegen de borst. 'Kiezers vertrouwen hem omdat hij een schone lei heeft en afstand houdt ten opzichte van het establishment', stelt Tena Prelec, die als politiek onderzoeker verbonden is aan de London School of Economics en de University of Sussex. Volgens haar wordt Petrov vooral geholpen door zijn niet-politieke achtergrond: 'Een psychiater is iemand met een echt vak. Mensen gaan ervan uit dat hij voor zijn ideeën de politiek in is gegaan. Tegenover beroepspolitici staan ze veel wantrouwiger.'

Afkeer van corruptie en een inefficiënte overheid zijn Petrovs voornaamste verwijten aan het adres van het establishment. Net als in Roemenië, waar vorige week massademonstraties werden gehouden vanwege de afkeer van corruptie, is ook in Kroatië een flink deel van het electoraat gevoelig voor die boodschap. Opmerkelijk is dat de afkeer van 'de politiek' zich niet vertaalt in extreemlinks of extreemrechts populisme, maar in een beweging die zichzelf in het midden ('rechts van links en links van rechts') situeert, ook al geldt het onafhankelijke Most als vriendelijk voor het zakenleven.

'De kracht van Most is dat de partij het pragmatisch over de economie heeft en niet over het oorlogsverleden, zoals de grote partijen. Kiezers willen daarover niet meer horen, maar verlangen oplossingen voor de slechte economische toestand', zegt Viseslav Raos, politicoloog aan de universiteit van Zagreb. Die oplossingen biedt Most 'in duidelijke taal, verwoord door een aantal hoogleraren en door lokale leiders.' Dat nieuwkomers zo plots kunnen doorbreken, brengt hij in verband met de toetreding tot de Europese Unie in 2013. 'Daardoor is de angst voor instabiliteit verdwenen en voelen mensen zich vrij hun stem uit te brengen op andere partijen dan de twee grote machtsblokken die sinds de jaren negentig hebben gedomineerd.' De kracht van Petrov is in zijn ogen niet alleen dat hij 'jong en idealistisch' is, maar ook 'oogt als de schoonzoon die iedere moeder wel zou willen hebben.'

Maar de Most-leider heeft ook daadkracht aan de dag gelegd. In de voorbije twee jaar maakte hij indruk als burgemeester van het schilderachtige plaatsje Metkovic, 15 duizend zielen groot, door zijn eigen salaris en dat van raadsleden tot een minimum terug te brengen. De schulden van het stadje daalden van zeventien miljoen naar zes miljoen euro. Iets vergelijkbaars staat hem voor ogen voor het land, dat hij van overbodige bestuurslagen wil ontdoen.

Hervormingen

De vluchtelingencrisis waarmee zijn land dit jaar te maken kreeg, speelde in zijn campagne slechts een geringe rol. In een land waarvan een deel van de bewoners zelf in de jaren negentig nog vluchtelingen waren, bleken pleidooien om de grenzen streng te bewaken onsuccesvol, zoals met name HDZ ondervond.

Petrov wil zijn bestuurlijke hervormingen, voordat hij een regering steunt: 'Het is goedkoper nieuwe verkiezingen te houden dan deze hervormingen uit te stellen', liet hij weten. Daarmee is het aan HDZ en SDP zichzelf als hervormingskampioenen te presenteren en zich zo voor de psychiater-politicus aantrekkelijk te maken.

Ideologisch staat het centrumrechtse HDZ dichter bij hem dan de sociaaldemocraten, maar dat zegt niet alles. 'De omvorming van de twintig provincies tot vijf regio's, zoals Petrov wil, ligt heel moeilijk bij HDZ' stelt politicoloog Raos. 'Want die partij heeft zijn machtsbasis in de provincies opgebouwd'. De sociaaldemocratische SPD is dan ook kanshebber op voortzetting van zijn regeerperiode, ook al zag het er lang naar uit dat de partij voor de economische malaise zou worden afgestraft. Maar de SPD kan rekenen op de steun van een achttal parlementariërs die minderheden vertegenwoordigen, zo bleek maandag, waardoor HDZ het nakijken zou hebben.

Bozo Petrov. Beeld afp
Bozo Petrov.Beeld afp

Linksom of rechtsom, de steun van Petrovs Most blijft vereist. 'De zware tijd begint nu voor hem', meent Prelec, 'want zodra hij een keuze voor een van beide partijen maakt, zal een deel van zijn kiezers hem dat niet in dank afnemen.' Raos voorziet vooral interne problemen bij het 'zeer heterogene' Most: 'Hij heeft charisma,zeker, maar de grote vraag is: heeft hij ook voldoende politieke vaardigheden om zijn partij in de komende tijd bij elkaar te houden?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden