Ideaaltypen

Zoe Kazan, actrice en scenarioschrijfster, en regisseurs Jonathan Dayton en Valerie Faris over de weg naar Ruby Sparks- of de (te) hoge verwachtingen van een relatie.

Grote ogen, brede glimlach. Zoe Kazan zit op haar handen en wiebelt heen en weer. 'Ik weet dat het stom klinkt', zegt de jonge actrice en scenarioschrijfster tegen een groepje journalisten in een hotel in Londen. 'Maar ik voel mij nog niet helemaal op mijn gemak met al die vragen. Het is heel gek om zoveel over jezelf te praten, wist je dat? Tijdens etentjes met vrienden ben ik juist degene die alle vragen stelt.'


Dan: 'Hoe gaat het met jullie?'


Ja, met Kazan, 29 jaar, gaat het goed. Op jonge leeftijd schreef ze haar eerste theaterstukken, ze speelt in uitstekende films, waaronder Sam Mendes' Revolutionary Road, en combineert beide kunsten nu in Ruby Sparks, de nieuwe film van het getrouwde regisseurskoppel Jonathan Dayton en Valerie Faris, die zes jaar geleden een stevige hit scoorden met de Amerikaanse indiefilm Little Miss Sunshine.


Ruby Sparks gaat over een jonge schrijver die het meisje uit zijn nieuwe verhaal op een ochtend in levende lijve in zijn keuken vindt. Het is een film over de valse of torenhoge verwachtingen die geliefden soms van elkaar hebben, waarin Kazan als het imaginaire meisje naast Paul Dano (There Will Be Blood) speelt, de acteur met wie ze privé bijna vijf jaar een koppel vormt.


Niet de makkelijkste weg voor een filmscenariodebuut, zou je zeggen. Negen maanden bewerkte Kazan haar verhaal met Dayton en Faris, net zo lang tot het regiekoppel de film kon maken die het voor ogen stond. 'We kregen alle ruimte om het verhaal te ontwikkelen', zegt Faris (53) in hetzelfde hotel. 'Wij gaven haar aantekeningen, maar ze bleef zelf al het schrijfwerk doen. Toen we op de set stonden, was het onze film. Ze vertrouwde ons - eigenlijk was het een voordeel om ook op de set dagelijks met haar te werken.'


Storend was het niet om te werken met twee jonge acteurs die hun privéleven met elkaar delen, zegt Faris. 'Misschien is het zelfs eenvoudiger dan werken met acteurs die geen koppel zijn.' Haar echtgenoot annex collega Jonathan Dayton (55), grijs baardje, kek hoedje, vult aan: 'Er zat net als bij ons tijdens de opnamen geen grens tussen hun professionele en privéleven. Dat maakt het werk op alle vlakken heel persoonlijk.' Faris: 'Ik denk dat het juist lastig is om met iemand een relatie aan te gaan die niet bij de film betrokken is. Een film zit voortdurend in je hoofd.'


Zoe Kazan is de dochter van scenaristen Nicholas Kazan (Matilda) en Robin Swicord (The Curious Case of Benjamin Button), maar haar achternaam wekt vooral interesse vanwege haar opa, de vermaarde filmmaker Elia Kazan (A Streetcar Named Desire). Ze blijft opvallend nuchter onder de vergelijking. 'Het idee dat een zogenaamd beroemde achternaam je verder kan helpen is een illusie. Het heeft misschien de allereerste deur geopend - mensen waren wat nieuwsgieriger dan wanneer ze mijn achternaam niet kenden, maar in werkelijkheid word je om die reden echt niet voorgetrokken.'


Sterker nog: ze ziet zich meer als actrice dan als schrijfster. 'In het begin van mijn carrière was een casting de enige manier om creatief bezig te zijn. Eens per half jaar kreeg ik vervolgens een rolletje. Dat voelde verschrikkelijk. Je wordt voortdurend beoordeeld terwijl er geen werk voor je in zit. Ik begon met schrijven om weer iets te maken dat echt van mij was.'


Inspiratie voor Ruby Sparks haalde Kazan voornamelijk uit eerdere relaties. 'Ik ging uit van het gevoel dat de vrouw in een relatie op een voetstuk wordt geplaatst, zo zaten mijn relaties vaak in elkaar. Denk maar aan de mythe van Pygmalion.' Kazan verwijst naar de Griekse beeldhouwer die verliefd werd op zijn eigen ivoren beeld van een perfecte vrouw. Het beeld dat geliefden van elkaar hebben komt zelden volledig overeen met de werkelijkheid, wil ze maar zeggen. 'Ook in de manier waarop mensen over liefde praten zit fictie verscholen. Vaak gaan ze zelf al uit van het sprookjesverhaal; ware liefde, de prins op het witte paard. Maar een echte relatie steekt uiteraard veel ingewikkelder in elkaar, daar gaat de film uiteindelijk om.'


Op een gegeven moment liet ze haar vriend en acteur Paul Dano de eerste pagina's van Ruby Sparks lezen. Hij vroeg of ze het voor hen schreef; pas toen werd haar duidelijk dat ze daar inderdaad mee bezig was. 'Ik omschreef mijn hoofdpersonage Calvin als lang, dun, hij draagt een bril, heeft lang geen sportschool van binnen gezien', zegt ze. 'Het was duidelijk Paul.'


Haar 'ijdelheidsproject', zo werd de film zelfs genoemd. De casting van haarzelf en haar vriendje in een film die ze zelf schreef, kwam haar in de Verenigde Staten op kritiek te staan. Regisseur Jonathan Dayton veegt de kritiek ferm van tafel. 'Ik kan niet genoeg benadrukken dat ze vooral als schrijfster met deze film bezig is geweest. Pas tijdens de laatste week voor de opnamen dacht ze: mijn God, ik spéél deze rol ook nog.'


Op het moment van filmen waren Paul Dano en Zoe Kazan vier jaar bij elkaar. 'Het is erg vreemd om na vier jaar een totaal nieuwe vorm van interactie te zoeken', zegt Kazan. Zo besloten ze drie weken voor de opnamen bijvoorbeeld om niet meer met elkaar te zoenen. 'Om een soort afstand te creëren, maar na een paar dagen werkte het juist goed dat we elkaar zo intiem kennen. Ik durfde meer dan bij een onbekende acteur.'


In tegenstelling tot Dano heeft Kazan overigens geen regieambities, zeker niet wanneer ze ook al schrijft en acteert. 'Dat zou een idioot Mel Gibson-gehalte krijgen. Francis Ford Coppola zei ooit dat hij zijn beste films met zijn beste collega's maakte. Ik wil er geen one person show van maken, dat lijkt mij verschrikkelijk. Jonathan en Valerie hebben mij juist een betere schrijfster gemaakt.'


En in die rol laat ze zichzelf én haar vriendje excelleren. 'De wereld kent hem van al die duistere rollen, maar ik ken hem als een vriendelijke en grappige jongen. De personages in de film verschillen sterk van onszelf, maar wanneer ik tijdens het schrijven aan Paul dacht, was ik vastbesloten om zijn grappige kant te tonen.'


Tijdens de opnamen maakte ze hem zelfs bewust aan het lachen, omdat hij dat doorgaans zo weinig doet. 'Als je van iemand houdt, zie je het beste in hem. Ik wilde dat de rest van de wereld dat ook te zien kreeg.'


Zes jaar


Zes jaar na Little Miss Sunshine duurde het voor Jonathan Dayton en Valerie Faris opnieuw een film maakten. Dayton: 'Het was vooral een worsteling om alle neuzen dezelfde kant op te krijgen. Het scenario moest goed zijn, de acteurs, de studio.' Faris: 'We hoeven ons succes niet te evenaren, maar de film moet wel dezelfde mate van voldoening geven.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden