Hysterie en hunkering in een veel te krappe flat

Je moet de keukenkraan laten lopen om niet te horen waarover het gesprek in de belendende woonkamer gaat, zo dun zijn de wanden van het krappe appartement....

Karin Veraart

Soms hoor je in Fantasieën van Farjatjev zo heel in de verte de stemmen van Tsjechovs Drie Zusters, en dan weer opeens die van de heldinnen uit Rebro Adama, de film van Vjatsjeslav Kristofovitsj uit 1990: vrouwen, (te) dicht op elkaar, hunkerend naar een beter leven, hopend op een redding. In de persoon van een man bijvoorbeeld, of in de vorm van een nieuwe, bruisende plek waar alles anders zal zijn. Terwijl ze eigenlijk, diep van binnen, het gevoel hebben vastgebakken te zitten aan hun saaie, armoedige wereldje, aan iets dat loodzwaar is en niet te veranderen.

Waarop ze er dan maar het beste van proberen te maken.

De in Rusland geboren regisseuse Ira Judkovskaja (26) koos het stuk van Alla Sokolova voor haar eerste grotere productie bij de Toneelschuur in Haarlem en vertaalde het zelf, in samenwerking met Michel Mostertman. Farjatjev uit de titel is de man die heil moet brengen, is het niet de oudste zuster, dan de jongste maar.

Ook Pavel Farjatjev moet zijn best doen niet ontmoedigd te raken door het leven. Hierin slaagt hij wel enigszins, niet in de laatste plaats door prachtige theorieën en fantasieën te ontwikkelen rondom het bestaan. Dat die zelfs zijn tante zo af en toe aan het twijfelen brengen over zijn geestelijke gezondheid, deert hem niet erg.

De worsteling van de zusters en hun moeder in die grijze Sovjet-flat en de komst van de merkwaardige Pavlik in hun leven, levert een aantal mooie, droefkomische en vaak oer-Russische momenten op. De redderende, bij vlagen onuitstaanbare moeder (Elsje de Wijn) die haar dochters onder de pannen probeert te krijgen, de schutterende Farjatjev (Olaf Pieters) die zijn geliefde een roze taart brengt, en de zo af en toe wel erg opgewonden jonge dames - het is een typisch maar onderhoudend gezelschap dat Judkovskaja laat aantreden, al laat de ontknoping nét iets te lang op zich wachten.

Knap is het bovendien dat de spelers zonder uitzondering overtuigend blijven, in al hun hysterie en hunkering. Het enige dat soms bevreemdt is de afwezigheid van elke verwijzing naar de politieke context (het stuk dateert van 1975).

Maar mogelijkerwijs dat schrijfster Sokolova zich juist om die reden al direct kon verheugen in grote populariteit en verspreiding (het werd in 1978 zelfs verfilmd) in de Sovjet-Unie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden