Hyperactieve Fiz superieur in hete marathon

Het leek een irrelevant detail. Martin Fiz had bijna een marathon lang om zich heen lopen kijken, de blik schichtig en wantrouwend op zijn rivalen richtend....

HANS VAN WISSEN

Van onze verslaggever

Hans van Wissen

GÖTEBORG

Pas vlak voor hij - solo - de poort van het Ullevi-stadion bereikte, werd de betekenis van het vreemde gebaar duidelijk. Fiz had voortdurend gecontroleerd of de zonnebril die hij meedroeg, nog wel achter de boord van de broek klemde. Bij de poort ging de bril op.

Martin Fiz heeft er een hekel aan met een zonnebril op te lopen. Het past niet bij zijn aard; hij wil zich geen facet van de werkelijkheid laten ontgaan. Maar hij heeft een lucractief contract met een zonnebrillenmaker en hij is prof. Op en top prof zelfs.

In het Ullevi-stadion verborg Martin Fiz, de Baskische èn de Spaanse vlag in de hand, zelfs tijdens de ereronde zijn ogen voor het publiek: om naast de Mercedes en een bonus van de Spaanse bond ook de door de zonnebrillenmaker uitgeloofde premie te kunnen touch

eren. Fiz was de enige marathonloper bij de WK die verdiende wat anderen in voor- of najaar kunnen vergaren.

Voor de Mexicaan Ceron was de beloning dat hij kwalificatie afdwong voor de Olympische marathon van volgend jaar. Lager geplaatsten en de bronzen Braziliaan Luiz dos Santos restte slechts de hoop dat de marathon van Göteborg geen blijvende schade had aangericht. Want zo waren de smalle lijven afgepeigerd en gepijnigd.

De fabuleuze Fiz werd in de Zweedse havenstad definitief één van de marathon-groten en het was ongelooflijk dat hij in de hitte van zaterdag in staat was 2.11,41 te lopen, maar dat nam niet weg dat opnieuw onverantwoorde risico's moesten worden genomen. Vijfentwintig van de 78 deelnemers waren zo verstandig, al dan niet gedehydreerd of op de rand van instorten, voortijdig het parkoers te verlaten, talrijke finishers waren in de laatste fase van de kwelling alle besef van plaats en tijd kwijtgeraakt.

Het was een raadsel dat de WK-marathon nog zo'n sterke bezetting kende, veel sterker dan twee jaar geleden toen Bert van Vlaanderen derde werd. Van Vlaanderen was nu een van degenen die zich niet wenste bloot te stellen aan weer zo'n aanslag op de gezondheid die maanden van herstel zou vergen. Een stil signaal van verzet zoals dat door velen werd afgegeven.

Anderen, zoals de Australiër Steve Moneghetti, een van de titelgegadigden in Göteborg, hadden geen keus. Olympische deelname was door hun bonden afhankelijk gemaakt van het presteren in Zweden. Moneghetti was een van de degenen die klaagde hoezeer de vernederde atleten speelbal en pion zijn geworden in het IAAF-spel om de televisie-rechten. Hij probeerde een actie op touw te zetten, ook met betrekking tot de Spelen van Atlanta, waar de omstandigheden nog moorddadiger dreigen te worden. Maar hij vond te weinig medestanders.

Moneghetti was niet de eerste die ervoor pleitte om de WK- of Olympische marathon in veiliger maanden en dus apart te programmeren, desnoods tijdens de Winterspelen, in combinatie bijvoorbeeld met een crosskampioenschap. 'Maar ik was hier niet de beste, wie ben ik dus om Samaranch te overtuigen? We zijn met enkele lopers bij hem geweest om in ieder geval de Olympische marathon niet op prime time te houden, maar zijn antwoord was heel kort: dat kost ons te veel geld. Ja, wat moet je dan? Iedereen wil toch in Atlanta lopen, het is een dwangpositie. Als Fiz nu protesteerde, was het wat anders. Maar waarom zou hij? Fiz is gebaat bij hitte want hij loopt er nu eenmaal goed in.'

Verbijsterend goed zelfs. Fiz bevestigde dat het in de topsport nu eenmaal 'ieder voor zich' is maar zelfs hij had kritiek op het begintijdstip, twee uur 's middags, en de condities waaronder gelopen moest worden. In Baskenland of in het trainingskamp dat hij in het hooggelegen Segovia met zijn companen bezoekt, had hij ook nog nooit zulke omstandigheden aangetroffen.

Des te onwaarschijnlijker was de wijze waarop hij triomfeerde en Dionisio Ceron na 39 kilometer vaarwel zegde, nadat de Mexicaan nota bene eerst zelf een vluchtpoging had ondernomen. Het duel tussen Fiz en Ceron maakte de marathon van Göteborg tot één van fraaiste uit de jonge WK-geschiedenis en deed onontkoombaar denken aan de Olympische titanenstrijd van 1988 toen Bordin met een verbluffende inhaalmanoeuvre Salah de frustratie van zijn leven bezorgde.

Ditmaal heette het 'slachtoffer' Ceron, evenals Fiz al eens winnaar van de Rotterdam marathon. Tot ongeloof van de toehoorders vertelde Fiz na afloop dat hij van binnen een soort zegegevoel had gekregen, toen de Mexicaan er op 38 kilometer vandoor ging. Hij had voortdurend naar het uitzonderlijk compacte lichaam van de Mexicaan gekeken en inderdaad signalen van uitputting waargenomen. 'Laat maar gaan', hield hij zichzelf voor, 'die loopt zich over de kop.'

Wie vier kilometer voor de finish een marathon-tegenstander bijna bewust een voorsprong geeft, beschikt over een buitengewoon groot zelfvertrouwen of een superieure (loop)intelligentie. Fiz heeft beide. Hij keek op zijn horloge, zag dat er in dat stadium van de marathon een bijna onmogelijk tempo werd aangehouden en wachtte af tot hij Ceron zou zien vertragen.

Bijna onmerkbaar kwam de terugslag bij de tweevoudig winnaar van de Londen-marathon. Het was het moment voor Fiz om toe te slaan. Hij sloop naderbij, heel rustig, hield Ceron nog een paar passen gezelschap en deelde toen de genadeklap uit. Zo ingehaald en voorbijgestreefd te worden is mentaal niet te verteren. Ineens ging alles pijn doen bij Ceron: 'Mijn maag, mijn rug, mijn hoofd. Ik was plotseling overal dodelijk moe.'

Fiz struinde voort alsof hij aan een wereldrecord op de mijl bezig was. De meeste marathonlopers bewegen zich rustig voort, ze proberen in cadans te blijven, het hoofd stil te houden. Maar de Spaanse dertiger is één en al dynamiek, het moet een jongen zijn geweest die geen moment kan stilzitten, een wanhoop voor moeder Fiz waarschijnlijk. Zijn hoofd schudde alle kanten op, zijn ogen kenden geen moment rustig, het leek of hij naast het lopen voortdurend iets anders om handen moest hebben.

Het was Fiz' vijfde marathon, voor de vierde maal voltooide hij de 42.195 meter zegevierend. In Helsinki werd hij vorig jaar Europees kampioen en gevolgd door twee landgenoten, Garcia en Juzdado die ook nu hoog in het klassement eindigden. Toch werd Spanje, vooral in de Verenigde Staten, nog niet gezien als het nieuwe marathonland bij uitstek. Amerika spreekt al vele jaren laatdunkend over de EK, bij de gratie gods mag de Europees kampioen naar New York komen, maar op een enorme startgage hoeft hij niet te rekenen. Mede daarom liep Fiz dit jaar de marathon van Rotterdam.

Na Göteborg is er geen ontkomen meer aan: de Spanjaarden hebben met de Spelen van Barcelona als inspiratiebron een geweldig potentieel ontwikkeld. Een stel begaafde jongens van wie sommige zoals Fiz een verleden hadden op de baan, werd van het platteland geplukt en door de Spaanse bond voorzien van een royaal stipendium, 50 duizend gulden per jaar, om zich volledig op de marathon te kunnen richten. Alleen Juzdado verliet zijn oude stiel niet geheel, hij maakt gipsen beeldjes. De anderen zijn zonder uitzondering van zeer eenvoudige komaf, ze getuigen telkens opnieuw van de harde jeugd waarin ze al vroeg leerden afzien.

Naast het stipendium stelde de Spaanse bond geld beschikbaar voor een uitgekiende semi-wetenschappelijke begeleiding die onder meer bestaat uit voortdurende bloedmetingen. Bij Martin Fiz worden die uitgevoerd door een persoonlijk arts, maar van nog meer betekenis is de trainer van Fiz, Sabino Padilla, de man die ook een der grootste wielrenners aller tijden onder zijn hoede heeft, Miguel Indurain.

Volgens Padilla vergen een Tour-etappe en de marathon vergelijkbare inspanningen en dat was zaterdag zeker het geval. Ervaring is onder dergelijke omstandigheden eveneens onmisbaar, of zoals Fiz die omschreef: 'Precies weten wanneer je tegen de grens zit en daar nooit overheen gaan.' Fiz, die niet voor niets traint met een hartslagmeter, wist wat hem te doen stond maar zeer verrassend hield ook de Braziliaanse WK-debutant Dos Santos zeer lang gelijke tred. Hij speelde zelfs een cruciale rol in de marathon van zaterdag.

Luiz dos Santos, dertig, een jaar ouder dan Ceron en een jaar jonger dan Fiz, behoorde tot het zestal dat rond de cruciale dertigste kilometer was overgebleven en hij was het die de beslissende afscheiding uitlokte. Door zijn vesnelling werd voor het eerst een part van vijf kilometer bijna in vijftien minuten afgelegd. De Britten Nerurkar en Whitehead, maar ook de Spanjaard Juzdado werden er de dupe van.

De Braziliaan zelf het het vol tot 35 kilometer, toen Fiz zelf het initiatief nam en vijf kilometer later een onvoorstelbare tussentijd van 14.48 gelopen bleek te hebben. In die fase van de marathon is dat nog nooit gepresteerd en het was eigenlijk geen wonder dat zelfs Ceron het slotoffensief van Fiz niet kon weerstaan. De Mexicaan vertelde dat hij vlak voor Göteborg nog trainingsexperimenten had gedaan en dat hij tijd nodig had om ze te vervolmaken. Tijd tot de Olympische Spelen. 'Want waarom zouden de rollen in Atlanta niet omgedraaid zijn?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden