Hymne van een verdeelde natie

De culturele bovenlaag kent inmiddels zijn plaats. Nu moet ze accepteren dat de nationale meezinger ook van SBS6-niveau is.

Het Koningslied moest de saamhorigheid van Nederland tot uitdrukking brengen: een nationale meezinger voor de nieuwe vorst. In plaats daarvan benadrukte het lied de verdeeldheid van de Nederlandse 'diplomademocratie', waarin hoger en lager opgeleiden steeds meer uit elkaar lijken te groeien.


Nationale saamhorigheid laat zich moeilijk afdwingen, dat is in de geschiedenis van Koninginnedag vaker gebleken. In 1884 wilden de liberalen van de 300ste sterfdag van Willem van Oranje een nationale feestdag maken. Dat mislukte, vooral omdat de katholieken geen feest wilden vieren voor iemand die zich tegen het ware geloof had gekeerd.


Prinsessedag, voor het eerst landelijk gevierd in 1889, was wel een succes. De jonge prinses Wilhelmina verwees naar de toekomst, niet naar een controversieel verleden. Toen zij in 1890 de troon besteeg, kon Prinsessedag moeiteloos worden omgezet in Koninginnedag.


Toch wilde Koninginnedag lange tijd geen waarlijk nationaal feest worden. Het koningshuis was vooral populair bij het protestantse volksdeel. Pas in de Tweede Wereldoorlog zou koningin Wilhelmina uitgroeien tot een echt nationaal symbool.


Niettemin bleef Koninginnedag onder koningin Juliana een kneuterig feest. Pas onder koningin Beatrix werd het een festijn voor alle Nederlanders, een dag die door iedereen op zijn eigen manier gevierd kon worden. Terwijl de kinderen van Amsterdam-Zuid viool speelden in het Vondelpark, hoste elders een dronken meute op de muziek van populaire artiesten.


Het Koningslied moest hoog en laag bij elkaar brengen. In het Twittertijdperk is dat een moeilijke opgave: elk nationaal lied wordt onvermijdelijk inzet van een wedstrijdje snedig afbranden. Maar John Ewbank heeft ook geen enkele poging gedaan de kloof te overbruggen. Hij presenteerde een product uit de SBS6-cultuur dat namens het volk, dus ook namens een culturele bovenlaag, aan de nieuwe monarch zou worden aangeboden.


Die bovenlaag is er inmiddels aan gewend dat volkszangers hun rondjes draaien op SBS6. Maar dat Nederland op een plechtig moment als een troonwisseling kiest voor een lied vol krompraat en taalfouten leek menigeen een zoveelste bewijs voor de deplorabele toestand van de Nederlandse cultuur.


De kritiek richtte zich vooral op de tekst. Over muziek kun je twisten, maar taal is nu eenmaal gebonden aan regels van grammatica en logica, vinden de critici. In de populaire (internet)cultuur is taal echter een democratisch fenomeen, waarbij spelfouten en verhaspelde constructies allerminst bezwaarlijk zijn.


De verdedigers van John Ewbank - van Willeke Alberti tot Kim Kötter - zwijgen dan ook over de tekst. Wellicht vinden ze 'de dag die je wist dat zou komen' een heel acceptabele formulering. Gordon schoot Ewbank te hulp met een kromme zin, waarin hij aangaf zelf ook 'eleke dag' slachtoffer te zijn van ongerechtvaardigde kritiek. 'Elke dag moeten horen wat voor klootzak je bent, dood wordt verklaard of dat je talentloos bent.'


Columnist Jan Kuitenbrouwer noemde het intrekken van het Koningslied een historische gebeurtenis, die te zijner tijd geduid zal worden als het einde van het populisme.


Binnen een dag kwam het lied echter weer bovendrijven. Zo heeft de vox populi ook deze slag weer gewonnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden