Hygiëne

Ratten en muizen. Dr P.J. Cools wil er kort over zijn. Ze peuzelen de boeken en de houten rekken misschien wel niet helemáál op, maar maken ze toch 'onherstelbaar kapot'....

Cools was pater en wel van de congregatie van de missionarissen van het Heilig Hart. Behalve God en diens Heilig Hart kende hij echter ook zijn vak: bibliothecaris, met als expertise de hygiëne van het boek. In 1948 liet hij daarover een onderhoudend boekje verschijnen onder de titel Over het conserveren van boeken. Het is een heel nuttige tekst, want ook al krijgen rat en muis in de moderne bibliotheekdepots geen kansen meer, veel van de tips van Cools zijn nog steeds geldig voor privé-bibliotheken. Geen straalkacheltjes in de buurt van de boeken, de boeken niet achter glas plaatsen, maar liever kippegaas in de deurtjes aanbrengen. Nooit snoepgoed en etensresten in het magazijn of de burelen laten rondslingeren, ook niet rond sinterklaastijd en altijd elk terugbezorgd boek even reinigen voor het naar zijn plaats teruggaat. Eens per jaar moeten alle boeken zorgvuldig gelucht en afgestoft worden; in grotere bibliotheken eens in de vijf jaar.

Wandluizen blijken redelijk onschuldig, kakkerlakken eten het liefst het binnenwerk van de banden en motten zijn na een dag al dood, maar leggen wel eitjes. Aan mieren besteedt Cools slechts een voetnoot, maar ik vond elders een bericht uit 1928 over een Amsterdammer die in Togo een boekhandel begon: 'De verkoop der boeken moest buitengewoon snel plaatsvinden, daar al wat er op magazijn bleef liggen in een minimum van tijd door de mieren werd verorberd.'

Met respect spreekt Cools over sommige boekenwurmen. De gastrallus immarginatus bijvoorbeeld 'maakt prachtige rechte gangen'. Cools voert de spanning op. In het Italiaanse Istituto di patologia del libro is zelfs de vogelnestmot gesignaleerd en die is bijzonder gevaarlijk voor varkensleder en het bordpapier van de ruggen. Regelrecht huiveringwekkend lijkt me de bacterium pyocyaneum. Die is immers 'behalve chromogeen voor het papier ook een pathogene kiem'. Cools legt dat verder niet uit, maar we beseffen dat de destructie alleen gestopt kan worden met behulp van de boekmot-busters van het pathologisch boekinstituut.

Hoe bestrijden we dit ongedierte? Door veel af te stoffen, ook binnen in de boeken, door klimaatbeheersing en desnoods door het gebruik van formaldehyde. Knaagdieren bestrijdt men het best, vindt Cools, door 'een professionele vanger te roepen.' Een kat raadt hij af 'daar die misschien niet zindelijk blijkt'. Dat verwondert me, want nog enige weken geleden verzekerde een Franse dame me dat de Bibliothèque Nationale in Parijs een kat in dienst heeft om in de magazijnen op muizen te jagen. Niet zomaar een bibliotheekdier, maar een kat die als werknemer salaris krijgt en voor wie belasting wordt afgedragen. Ik mag er nog aan toevoegen dat de legendarische Italiaanse bibliothecaris Magliabecchi, lang voordat er een pathologisch instituut was, in zijn boekerij spinnen hield om het kleinere ongedierte te bestrijden. Bezoekers werd uitdrukkelijk gevraagd erop te letten de boeken niet op de spinnen te leggen. Milieuvriendelijk is het in ieder geval wel.

Cools' boekje is zeldzaam. Een vriend van me vond het in een klooster waarvan het boekenbezit verkocht werd. Hij kwam het me laten zien, een paar gangen verderop waar ik tussen de kerkvaders zat. Vele avonden hebben we daar doorgebracht en als we weer buiten stonden, was dat steeds weer met gitzwarte handen van het boekenstof. Het was de bibliotheek van een huis van de Heilig Hart-missionarissen. Cools zal zijn boekje indertijd trots cadeau hebben gedaan aan de pater-bibliothecaris, zijn congregatie- en vakgenoot. Maar de tips over het afstoffen heeft die beslist nooit gelezen.

Ed Schilders

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden