Huurdiplomaat voor stemlozen

Er zijn landen genoeg die niet weten door te dringen tot de gesloten wereld van de internationale diplomatie. Een clubje voormalige Westerse diplomaten laat zich inhuren.

BRUSSEL - Wie kun je bellen, als beginnend land, om voor je op te komen in het buitenland? Staten als Somaliland, Zuid-Soedan of de Westelijke Sahara hebben geen stoel in de vergaderzalen van de Verenigde Naties of de Europese Unie waar over hun lot wordt beslist. Wat die landen ook gemeen hebben: zij zijn klant van Independent Diplomat (ID), een clubje voormalige Westerse diplomaten dat zich voor een zacht prijsje laat inhuren door staten zonder stem.


Deze freelance diplomaten incasseerden afgelopen maand een gevoelige nederlaag toen de Visserijcommissie van de EU besloot Marokko opnieuw tientallen miljoenen euro's te betalen voor visrechten voor de kust van de Westelijke Sahara. 'Dat zijn helemaal niet hun vissen!', zegt Nicholas Whyte. De Ierse ID-diplomaat helpt de bevrijdingsbeweging Polisario op te komen voor de rechten van het Sarhawi-volk dat in de jaren zeventig door Marokko in kampen is gedreven. 'Deze maand stemt het Europarlement over de kwestie en hebben we weer een kans.'


De 44-jarige Whyte huurt een kantoortje naast het Berlaymontgebouw in Brussel waar de Europese Commissie zetelt. Zijn kasten staan vol boeken over conflictgebieden en aan de wanden hangen landkaarten van klanten: de Marshalleilanden die door klimaatopwarming onder water dreigen te verdwijnen, Somaliland dat zich wil afscheiden van de overgangsregering in Mogadishu, Zuid-Soedan dat onlangs is erkend en de Westelijke Sahara dat voornamelijk wordt genegeerd. Kosovo, Kroatië, Noord-Cyprus zijn oud-klanten.


Independent Diplomat werd opgericht door de Britse diplomaat Carne Ross. Die merkte als eerste secretaris van de Britse VN-delegatie in New York, dat zijn land een oorlog in Irak begon zonder hard bewijs voor massavernietigingswapens in dat land. Zijn getuigenis voor een parlementaire onderzoekscommissie in 2004 beschouwde Ross meteen als zijn ontslagaanvraag. Hij besloot zijn ervaring voortaan in te zetten voor de partijen die doorgaans niet doordringen tot de gesloten wereld van de internationale diplomatie. Een elite die niet ter verantwoording kan worden geroepen, schrijft hij in zijn boek Independent Diplomat.


'Het is toch te gek dat over landen of staatloze volken wordt beslist, zonder dat die een stem krijgen', zegt Whyte, die eerder voor de denktank International Crisisgroup werkte. Hij ontmoette Ross in Parijs toen deze zich inspande voor Kosovo. 'Vorig jaar hebben we een delegatie uit Zuid-Soedan de VN-zaal binnengesmokkeld waar over hen werd gesproken. Dat was een mooi moment.' De Soedanezen droegen geleende pasjes van andere landen. 'Nee, niet van Nederland.'


Zuid-Soedan is inmiddels erkend, maar is zijn diplomatieke afdeling nog aan het opzetten. 'Onze prioriteit is te zorgen dat zij goede informatie krijgen. Hoe wordt over hen gepraat op het hoogste niveau in Brussel of in New York? Daarom loop ik hier alle deuren plat.' Het is meer dan lobbywerk, stelt Whyte. 'Ik was bijvoorbeeld embedded in hun delegatie toen ze met de Afrikaanse Unie praatten. We helpen een diplomatieke dienst op te zetten en een zachte landing te maken nu zij onafhankelijk zijn.'


Independent Diplomat vraagt de armste klanten minder dan de kostprijs, stelt Whyte. De non-profit organisatie ontvangt geld van de Open Society Stichting van miljardair George Soros, de Humanity United Stichting van eBay-oprichter Pam Omidyar, maar ook van landen als Engeland, Finland en Zwitserland die bepaalde thema's ondersteunen. 'Ook de kleine bijdrage van Liechtenstein wordt gewaardeerd.' Nederland steunt de organisatie niet. Sponsors kunnen volgens Whyte geen invloed uitoefenen.


'We hadden over ze gelezen', zegt Polisario-minister voor Europa Mohamed Sidati. 'We zijn een klein volk dat lijdt in vluchtelingenkampen, maar de media schrijven niet over ons. Daarom hebben we Independent Diplomat gevraagd ons te helpen.' Dat is maar een kleine hulporganisatie, stelt Sidati, maar wel een met veel geloofwaardigheid. 'Ze geloven in onze zaak en weten de weg binnen de internationale instituties.' Sidati zegt niets te betalen voor hun diensten.


Bedekte kritiek op ID komt van Britse diplomaten. Sommigen mopperen dat Ross zijn vertrek bij de diplomatieke dienst wel erg heroïsch afschildert. Topdiplomaat Robert Cooper suggereerde in The Guardian dat Independent Diplomat haar eigen rol overschat. 'Uiteindelijk krijgen alleen staten iets voor elkaar op het gebied van buitenlandse zaken. Hulporganisaties doen nuttig werk, maar moeten hun invloed ook niet overdrijven.'


Whyte zegt veel waardering te ontvangen van diplomaten aan de andere kant van de onderhandelingstafel. 'Ze krijgen meer weerwerk, maar ze realiseren zich ook dat dit uiteindelijk tot betere overeenkomsten leidt. Tot stabielere regio's.' International Diplomat telt slechts tien werknemers en een leger stagiairs, verdeeld over vier vestigingen. Soms meldt zich een gepensioneerd diplomaat, maar vaker diplomaten die halverwege hun carrière zitten.'Die willen weleens aan de andere kant van de tafel zitten. Dat levert veel voldoening op.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden