Huppeldepupjes met hotemetoten

'Er zijn machtsspelletjes gespeeld'. Ilse Delange is niet meer het onbedorven country-sterretje dat zich verbaasd alle bewondering laat welgevallen...

De gedroomde doorbraak in de Verenigde Staten bleef uit, speculaties waren niet van de lucht en ze trad een jaar lang niet op. Inmiddels is de lancering in Amerika van de baan en maakt Delange met een nieuwe band een nieuw begin. 'En ik ben best wel zenuwachtig.'

DUS eigenlijk draait het er allemaal om wie er de baas is?

Een gesprek met Ilse Delange (23) komt onvermijdelijk een paar keer bij die vraag uit. Ilse of de platenmaatschappij? Ilse of haar fans? Ilse of de band? Ilse of de media? Ilse of haar ouders? - wie maakt hier eigenlijk de dienst uit?

De afgelopen twee jaar waren waarschijnlijk cruciaal voor het verloop van haar verdere carrière. Het is de periode waarin ze met het antwoord op die vraag heeft geworsteld. Dat het een frustrerende tijd was, steekt ze niet onder stoelen of banken. Ze is niet meer helemaal het onbedorven zangeresje dat zich met verbaasde ogen alle bewondering laat welgevallen.

De meeste knopen zijn inmiddels doorgehakt. Om te beginnen ligt Amerika voorlopig heel ver weg. Ilse Delange kan zich weer rustig Ilse de Lange noemen. Haar nieuwe cd zal net zo min als World of Hurt in de Verenigde Staten worden uitgebracht. Het plan om haar ook daar te lanceren is van de baan, alle beloften van de platenmaatschappij ten spijt.

Een jaar lang was het beangstigend stil rond haar. De opvolger van World of Hurt liet op zich wachten, en na de Marlboro Flashback tournee met liedjes van John Hiatt was het met optreden ook gedaan. De speculaties waren intussen niet van de lucht. Voor de Verenigde Staten zou een countryversie van de cd worden gemaakt; Ilse Delange zou problemen hebben met haar stem; ze zou in een crisis verkeren; ze zou repertoire kiezen dat niet country genoeg was.

De waarheid kwam pas een paar weken geleden naar buiten. Het is het klassieke showbiz-verhaal van de debutant die vermalen wordt tussen de onverschillige kaken van de muziekindustrie. De Nashville-tak van platenmaatschappij Warner, die de zangeres zo aan de boezem had gedrukt, liet haar bijna een jaar in onzekerheid over haar lot en bleek uiteindelijk niet langer bereid geld te investeren.

Ze kan er nog steeds niet over uit. 'Er zijn machtsspelletjes gespeeld', zegt ze. 'Het was de stem van het grote kapitaal tegen die van het kleine individu. Elke plaat die Ilse maakt, wordt eerst in Amerika uitgebracht, dat stond zwart op wit, met handtekeningen eronder. Het was een diepe ontgoocheling te merken dat zo'n contract niets waard is. Ik zag ze denken: dan daag je ons toch voor het gerecht. Dan wordt het gerekt en gerekt, terwijl ze weten dat ik niets anders wil dan muziek maken.'

Meer dan een jaar heeft het touwtrekken geduurd, een periode waarin ze alle contacten met de media afhield. Dat ze nu wel met haar verhaal naar buiten komt, is omdat eindelijk alles in gereedheid is gebracht voor een nieuw begin: morgen ligt Livin' on Love in de winkels, de cd die ze deze winter opnam in Le Studio in Morin Heights, op zestig kilometer van Montreal.

Het album laat horen hoe ze haar mogelijkheden als zangeres heeft verruimd. De omfloerste, vroegwijze kwetsbaarheid is gebleven, maar heeft gezelschap gekregen van de ruige, robuuste uithalen die ze op het podium al langer etaleerde, en die eigenlijk meer bij haar leeftijd passen. De gelijknamige single, een funky feestnummer dat in niets aan de zieleroerselen van World of Hurt doet denken, is al een paar weken momentum aan het verzamelen. En volgende week geeft ze de eerste concerten met haar nieuwe band.

'We waren al over de helft van de opnamen voor de nieuwe plaat toen het gedonder begon', zegt ze. Het begon ermee dat Warner Nashville met het plan kwam een compilatie van World of Hurt en nieuw repertoire te maken. Dat wilde de zangeres niet, haar stem was anders geworden, en Nederland wachtte op wat nieuws.

Waarop Warner Nashville zei dat ze maar beter naar de popafdeling van Warner kon gaan, die in Burbank bij Los Angeles is gevestigd. 'Ik stond te juichen. Heerlijk om niet in dat country-hokje te worden gestopt. Ze waren zo positief dat zelfs mijn producer Barry Beckett, die toch heel wat heeft meegemaakt, zich liet inpakken.'

Twee of drie keer ging ze naar Los Angeles om te onderhandelen. Etentjes hier, huppeldepupjes daar, gesprekjes met hotemetoten - zo vat ze het samen. 'Dan ging ik tijdens zo'n bijeenkomst eens een keer extra naar de wc, zodat ze ongestoord over me konden praten. Na afloop vroeg ik dan: ze vonden het zeker niks? Maar nee, het was geweldig allemaal.'

Maar ook in Burbank werd ze van het kastje naar de muur gestuurd, totdat ze zelfs niet meer langs de secretaresse kwam. 'Toen ze het aanbod deden me bij een hiphoplabel onder te brengen, wist ik zeker dat ik nergens meer op hoefde te rekenen.' Ze is nu ondergebracht bij Warner Benelux.

Waarom het zo is gelopen? Ze kan alleen maar gokken naar verklaringen: de instortende markt voor countryplaten in de VS, de bezuinigingen die daarvan het gevolg zijn, een directeur die op de wipstoel zit. De astronomische verkoopcijfers van World of Hurt - tot op heden meer dan 450 duizend exemplaren - deden daar weinig goed aan, omdat in het contract expliciet was vastgelegd dat de opbrengst zou worden gebruikt om Nederland, en daarna Europa, rijp te maken voor countrymuziek.

Nashville maakt de laatste jaren goede sier met countrysterren die zo ver mogelijk bij kampvuur en prairienachten uit de buurt blijven. Shania Twain, Faith Hill en de Dixie Chicks - de nieuwe lichting lijsttrekkers - zijn eerder verwant aan de Spice Girls of Britney Spears dan aan Patsy Cline of Emmylou Harris. Zo'n positionering zag Ilse Delange voor zichzelf niet weggelegd. Bovendien: 'Die hadden al een naam in de country voordat ze crossover gingen. Ik ben voorlopig helemaal niemand daar, heb er zelfs nog nooit opgetreden.'

De paar keer dat ze voor de Dixie Chicks in Engeland het voorprogramma verzorgde, sterkten haar daarin. 'Ze maken elke avond dezelfde pasjes en dezelfde grapjes. Daar walg ik van. Iets instuderen en erbij kijken of je het echt meent - dat zou ik nooit kunnen. Het moet wel menselijk blijven.'

Om dezelfde reden heeft ze in haar contract laten opnemen dat ze nooit playback hoeft te zingen. 'Als ze dat willen, zetten ze de plaat maar op. Ik zou me achterlijk voelen als ik dat deed.' Dat ze daardoor televisie-optredens misloopt, neemt ze graag op de koop toe.

Het verhaal is bekend: een meisje uit Almelo dat een keer een countryliedje in de soundmixshow deed, een vakantiebaantje in een schoenenwinkel had dat haar nog lang zou worden nagedragen en optrad met de band Cash on Delivery, groeide met haar eerste cd uit tot het zinnebeeld van country in Nederland.

'Dat was toeval', zegt ze nu. 'Ik hou van liedjes, dan kijk ik niet of het pop of country is. Laatst hoorde ik een bigband, vond ik ook echt wel gaaf, zeg. Het gaat me om hoe echt het is en niet om het etiket dat het heeft. Ik de countryzangeres van Nederland? Dat vind ik alleen maar komisch. Ik zing met heel mijn hart. En als er dan eens zo'n buiging of snik in mijn stem komt, dan is dat maar zo. Tegen de mensen die zich afvragen of het nog wel country is wat ik doe, zou ik willen zeggen: sluit je niet af voor wat anders, wees toch eens wat opener. Anders mis je wat.'

Al weet ze zelf ook wel dat ze als zangeres veranderd is. 'De toer met John Hiatt-songs heeft veel losgemaakt. Ik zing nu ruiger, een beetje meer bluesy dan vroeger.' Als ze nu naar het meisje met het permanentje en de stemmig zwarte combinatie op de affiches voor World of Hurt kijkt, denkt ze: 'Ben ik dat? Behhh, wat een truttige verschijning.

'Ja kijk, ik woonde toen nog thuis. Mijn moeder vond het belangrijk dat ik netjes op de foto kwam en m'n haren in de plooi had. Nu zegt ze soms: Ilse, wat loop je d'r bie wèr. Ik ben nu gewoon dichter bij mezelf, denk ik.'

We bevinden ons in het grand café van Musis Sacrum in Arnhem. Ilse Delange draagt het jack met sierspijkers dat ze ook in de clip van Livin' on Love draagt, waarin ze als taxichauffeur een vracht lichtzinnige passagiers rondrijdt. Waarom Arnhem? Dat blijkt als ze ineens enthousiast naar buiten begint te zwaaien. 'Ja sorry hoor, ik dacht da'k Bart daar bij het stoplicht zag staan.'

Bart is Bart Vergoossen, drummer van de nieuwe en van de vorige Ilse Delange Band, en bovenal geliefde van de zangeres. Toen ze eenmaal hadden besloten te gaan samenwonen, zijn ze op zoek gegaan naar een huis en eigenlijk bij toeval in Arnhem beland. 'We voelen ons hier erg op ons gemak, het is hier mooi. En bovendien: het ligt precies halverwege Almelo en Echt, waar Bart vandaan komt.'

Waarmee meteen het volgende dilemma is aangeroerd. Twee jaar geleden, toen haar doorbraak zich aftekende, werd haar band Cash on Delivery aan de kant gezet. Voor de wending die haar carrière nam, had ze een groep professionele muzikanten nodig. Die nieuwe band had aanvankelijk een dienende rol: naspelen wat in Amerika door studiomusici voor de cd was bedacht.

Maar zeker met de John Hiatt-tournee werd de inbreng van de bandleden steeds gelijkwaardiger. 'Ik denk wel dat ze het als een stap terug zagen als ze daarna weer gewoon begeleiders zouden worden die naspeelden wat voor het album was bedacht', zegt Ilse DeLange. 'Dat was lastig. Ik hou ontzettend van het bandjesidee. Maar wie bij mij komt spelen, moet niet denken dat hij zelf de muziek kan bepalen. In plaats daarvan komt een ander creatief proces: waar vinden wij onze plek, uitgaande van de plaat die er ligt.'

Ze vindt het nog steeds moeilijk om over het uiteenvallen van de band te spreken. 'We waren haast als familie voor elkaar - zo goed was het, maar ook zo beklemmend af en toe.' Ook daar ging het erom wie de baas was. 'Ze hadden zoveel meer ervaring. Toen we begonnen keek ik gigantisch tegen hen op. Als ik al iets zei of vond, was het haast verontschuldigend. Ik heb hen de ruimte gegeven, daardoor is onduidelijkheid ontstaan.'

De relatie met drummer Bart bleek uiteindelijk een tijdbom. Ze vertelt over de sessies aan de keukentafel, waarin de uitbreiding van de band werd besproken. 'De sfeer was om te snijden. Alsof ik Bart in zijn oor fluisterde wat hij moest zeggen. Bart vond zijn broer Joost als gitarist de beste kandidaat, maar durfde dat niet voor te stellen omdat het op vriendjespolitiek zou lijken. Joost komt uit een coverbandje in Limburg, de rest van de band wilde eigenlijk niet met hem spelen. Maar ik vond hem de beste, vanwege zijn onbevangenheid.'

In mei - vlak nadat ze de liedjes voor het nieuwe album had ingezongen - werd ze uiteindelijk voor de keus gesteld: Bart eruit, of wij stappen op. 'Ze waren naïef te denken dat ik voor hun zou kiezen.' Met gemengde gevoelens kijkt ze terug op de gang van zaken. 'Ik had meer respect gehad als ze hadden gezegd: dit vind ik niks, ik ga wat anders zoeken. Dan had ik ze een hand gegeven en succes gewenst.'

De afgelopen maanden heeft ze met haar nieuwe band gerepeteerd. 'Het is best een beetje zoeken. Je kunt niet verder gaan vanaf het punt waar je was gebleven. We moeten naar elkaar toegroeien. Maar het potentieel is groot, het gaat steeds te gekker worden.'

Zowel clubs als theaters staan op het toerschema. 'Het is geen tournee', verzekert Ilse Delange. 'We beginnen gewoon en zien wel wanneer we stoppen. En we doen ook piepkleine zaaltjes, gewoon via de huis-installatie, zonder toeters of bellen of mooie lichtshow. Dat vind ik te gek.'

E

EN paar dagen later, op zondagmiddag 5 november, zal de band in 013, de grote popzaal van Tilburg, zijn vuurdoop ondergaan tijdens de FanMeet, de jaarlijkse toogdag voor de trouwe aanhang van Ilse.

In de hal zijn T-shirts te koop. Ilse zonder krullen, maar met de roos van Livin' on Love, kost 35 gulden; Ilse met krullen, in het stemmige World of Hurt-zwart, gaat al voor tien gulden van de hand. Samen doen ze veertig gulden. Het publiek is blank, maar overigens zeer divers. De oma's met kleinkinderen die Ilse had voorspeld zijn er, maar ook alle leeftijden daartussenin. Volgens goed country-gebruik is hoog in de zaal een mooie plek ingeruimd voor de rolstoelers.

Tussen twee voorprogramma's door maakt Ilse Delange voor het eerst haar opwachting op het podium. In haar wijde oranje broek ('dan val 'k tenminste op') en op gympen met dikke zolen lijkt ze klaar voor TMF. Fans, afkomstig uit Emmen, Noordwijk, Almelo, Kruisland en waar niet al, mogen vragen stellen. Haar antwoorden zijn snel en adequaat.

Zou je niet eens een plaat met Nederlandse liedjes willen opnemen?

'Denk het niet hoor. Als ik in het Almeloos zing kan ik bij de eerste tonen m'n lachen al niet meer houden.'

Je hebt een jaar niet opgetreden. Heb je ons gemist?

'Ja, wat dacht jij dan. En ik ben best wel zenuwachtig voor vanmiddag.'

Is je nieuwe plaat weer echt country?

'Voor mij is het allemaal muziek. In country hoor je allerlei invloeden terug. Dat geldt voor wat ik doe ook. Het is toch logisch dat de culturen zich steeds meer vermengen. En zo zie ik dat', voegt ze er nog eens stellig aan toe, voor wie de boodschap nog niet begrepen had.

Dan komen de cadeaus: een badmintonracket ('zie 'k er soms uit of ik te weinig sport?' informeert ze en slaat op haar platte buik), Zeeuwse boterbabbelaars, een taart, een medaillon met de beeltenis van haar ouders. 'Bedankt hè, echt heel gaaf.'

Minstens even gaaf vindt ze het als een man in vrolijk overhemd het podium opstapt, informeert of hij nu een ander eens wat mag vragen en vervolgens een op rijm gesteld huwelijksaanzoek afsteekt: 'Tijdens een wandeling op het Scheveningse strand/ greep ik voor het eerst je hand.' 'Wat zeg je daarop', informeert Ilse bij Bri, de beoogde bruid. Met een vuurrood hoofd geeft Brigitha haar jawoord.

De middag wordt afgesloten met het debuut van de nieuwe Ilse Delange Band, zeven man sterk. Dat het muzikale spectrum aanzienlijk is verbreed, is niet alleen te danken aan de tweede gitarist en de percussionist. Zeker de eerste nummers, waarin de toetsenman accordeon speelt en Ilse zich aan de mandoline waagt, hebben een verrassende klankkleur. Van stevige rockers als Ride the wind to me en de titelsong wordt soepel geschakeld naar half-akoestische ballades of quasi-symfonische uitbarstingen. In de fade-outs en intermezzi klinkt de waardering voor lege plekken en rust door, waar Ilse naar eigen zeggen zo aan hecht.

Maar zonder haar stem zou deze band geen bestaansrecht hebben. De metamorfose is telkens weer verrassend. Tussen de nummers door staat er een Twentse flapuit die de boel giechelend aan elkaar kletst. Maar zodra er wordt afgeteld, verandert ze in een gedreven zangeres, die steeds meer greep krijgt op de mogelijkheden van haar stem.

'Bedankt dat u er allemaal bent. 't Heeft veel te lang geduurd', zegt ze na het laatste nummer. Dan wendt ze zich af en slaat de handen voor haar ogen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden