Analyse

Hunkeren naar de tijd dat de SP niet in de weg liep

PvdA-politici moeten een kwart van hun tijd onder de mensen doorbrengen. Een rapport met die aanbeveling wordt vandaag gepresenteerd. Een volkspartij zoekt volk.

Diederik Samsom (L) en Hans Spekman, partijvoorzitter van de PvdA.Beeld anp

'Ik ben niet van de afdeling SM', zegt Jan Hamming. 'Dit rapport is niet bedoeld om onszelf te geselen. Wij zijn een vooruitgangspartij. Het is een dure plicht onszelf te vernieuwen.'

Hamming, de PvdA-burgemeester van Heusden, presenteert vandaag zijn rapport Politiek van Waarde aan de partijtop. Die heeft het al gelezen én omarmd. In een resolutie voor het partijcongres van januari legt het partijbestuur een reeks vernieuwingen voor aan de leden: voortaan staat niet de bestuurlijke realiteit voorop maar draait het om de 'waarden' van de PvdA. 'De ideeënstrijd wordt niet uit de weg gegaan, we rekenen af met de machteloosheid van eigen makelij en laten ons niet beperken door de tijdgeest.'

Geen partij zo introspectief als de PvdA. Met de rapporten waarin de sociaal-democraten op zoek gingen naar hun eigen bestaansrecht is een boekenkast te vullen. Soms veranderde er wat. Soms niet.

Om te voorkomen dat het dit keer bij voornemens blijft, stelt de partij 'ambassadeurs' aan die 'het goede voorbeeld geven'.

Tot hen behoren vicepremier Lodewijk Asscher, Kamerlid Ahmed Marcouch, Staf Depla (wethouder Eindhoven) en Paul Depla (burgemeester Heerlen). Zij vormen tevens een 'hulplijn' voor 'vastlopende' PvdA-politici.

In vizier

Voorts komt er verplichte scholing voor politieke functies en de plicht voor PvdA-politici op alle niveaus om tenminste een kwart van hun tijd onder de mensen door te brengen. 'Op deze manier heeft de PvdA averechtse effecten van beleid snel in het vizier.'

Zelfgeseling in de hoop op genade - het mag dan niet de bedoeling zijn, maar het blijkt toch ook niet te voorkomen: het rapport ademt een diepe onvrede over de partij die de PvdA is geworden. En verlangen naar de tijd toen de PvdA voorop liep op straat en de vanzelfsprekende spreekbuis was van de werkende klasse, ongehinderd door de SP van Marijnissen en Roemer.

De dagen, kortom, waarin de PvdA nog geen 'volkspartij zonder volk' dreigde te worden, zoals Hamming het zelf formuleert. Met het kwetsbare voornemen een 'straatplicht' in te voeren voor de eigen politici, maakt de partij zelf eens te meer duidelijk hoe ver ze inmiddels van dat ideaal is afgedreven.

Dat gevoel van onbehagen dringt door tot in de Kamerfractie: ook vice-fractievoorzitter Martijn van Dam zat in de commissie. Partijleider Samsom wordt vandaag dus niet overvallen. Integendeel: Politiek van Waarde is deel van de koerswending die Samsom en partijvoorzitter Spekman sinds hun aantreden in 2012 proberen door te zetten.

Dat gaat met horten en stoten. Spekmans eerste klaroenstoot liep verkeerd af. Samen met de veelgeplaagde partijleider Job Cohen verklaarde hij in februari 2012 in Trouw dat de PvdA de crisis linksom zou gaan bestrijden. Ze gingen de 'sociaal-democratische veren' weer opplakken en Cohen kroop dicht tegen de SP aan. De e-mail met de woedende reactie van Frans Timmermans, toen nog Kamerlid, lekte uit. Het rumoer dat daarop ontstond werd het einde van Cohens partijleiderschap.

Minister Lodewijk Asscher (R) met voorzitter Joop Vlug in de kantine van JOS in Watergraafsmeer. De minister bezocht de voetbalclub om toelichting te geven op op de nieuwe regels voor werklozen die vrijwilligerswerk doen.Beeld anp

Linkse kiezer

De nieuwe leider Samsom haakte met hernieuwd elan aan bij Spekman. Het sloeg aan. Tegen alle verwachtingen in kwamen de linkse kiezers terug en overvleugelde Samsom alsnog de SP. Maar meteen daarna keerde de paradox terug waarmee de PvdA al zo vaak worstelde: hoe te regeren zonder al te veel concessies te doen aan de eigen idealen?

Samsom ging formeren, sloot het ruilakkoord met de VVD en moest dus wel degelijk concessies doen. En zo zeilde de partij, althans in de peilingen, razendsnel terug naar de crisissfeer van 2012. De PvdA werd toch weer de 'brenger van slecht nieuws', hopend op beloning van de kiezers als straks misschien resultaten zichtbaar zijn. Dat vindt de partij vanaf nu officieel 'een armoedige strategie'.

Met Politiek van Waarde hoopt de PvdA vandaag vooral uit te stralen dat al die concessies echt alleen praktisch van aard zijn en dat er niks mis is met het ideologisch kompas: de partij wil nog steeds linksaf en zal dat luider gaan verkondigen. Op de vraag of regeren met de VVD dan nog lang mogelijk is, geeft het rapport geen antwoord.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden