Hun Sen koos zijn moment zorgvuldig

AAN DE UITVALSWEG aan de noordkant van Phnom Penh hebben ondernemende Cambodjanen de laatste jaren tientallen restaurants gebouwd. De terrassen op palen en uitbundig versierde pergola's zijn nog niet verweerd door zon of moessonregens....

Het afgelopen weekeinde werd de stilte aan de weg wreed verstoord. Omwonenden hoorden twee ochtenden achter elkaar militaire voertuigen piepend remmen. Er klonken bevelen en droge geweerknallen. De lijken, vijf in totaal, waren geblinddoekt en de handen waren op de rug gebonden.

Executies bevestigden de vermoedens dat soldaten - al of niet met medeweten van Hun Sen, de sterke man van Cambodja - de coup van 5 en 6 juli gebruikten om oude rekeningen te vereffenen. Leiders van Funcinpec, de partij van de afgezette premier prins Norodom Ranariddh, kregen gelegenheid per vliegtuig naar het buitenland uit te wijken. Maar meer geduchte tegenstanders zochten een heenkomen naar de oerwouden van het noordwesten. Ze kennen die nog uit de tijd van de guerrillaoorlog in de jaren tachtig.

Wie niet op tijd weg was, werd van zijn bed gelicht. De hele week had Phnom Penhs geruchtenmolen op volle toeren gedraaid. Hun Sens soldaten zouden een zwarte lijst van tegenstanders afwerken. En hoewel de herhaaldelijk dood verklaarde Eak Mongkol, de Gouden Stem van 's lands populairste radioprogramma, nog bleek te leven, werden minstens veertig anderen uit de weg geruimd.

Angst heerst in Cambodja. Op het platteland schroeven royalisten de partij-insignes van de deurposten. In Phnom Penh laat het verslagen restant van Funcinpec zich weer in de ongelijke regeringscoalitie met de ex-communistische CPP duwen. Hun Sen heeft de wet opzij gezet en is de voorlopige overwinnaar.

Met de benoeming van de gerespecteerde Ung Huot tot eerste premier en de belofte dat de verkiezingen volgend jaar mei doorgaan, schept tweede premier Hun Sen een klimaat waarin de internationale gemeenschap zich kan neerleggen bij de politieke realiteit.

De Associatie van Zuidoost-Aziatische Naties, Asean, heeft met een onverwacht krachtige manoeuvre Cambodja's toetreding op 23 juli uitgesteld. Maar een trio ministers zoekt al driftig naar een nieuwe datum voor het lidmaatschap. Naar verwachting mag Ung Huot de Asean uitleggen dat hij naar voren is getreden om een burgeroorlog te voorkomen.

In Peking heeft koning Sihanouk - ondanks zijn lange afwezigheid nog steeds immens populair - laten doorschemeren dat hij niet tegen een oplossing is die zijn zoon buiten spel zet. Ranariddh won in 1993 weliswaar de door de VN georganiseerde verkiezingen, maar heeft sindsdien weinig nagelaten om zich impopulair te maken.

De CPP was niet alleen militair veel sterker dan Funcinpec, ze had ook een veel betere leider. 'Ondanks zijn brute kanten, is Hun Sen een professionele politicus. Ranariddh is een toerist die in de politiek verzeild is geraakt. Hij brengt na een receptie een uur of twee door op zijn kantoor voordat hij gaat golven', typeerde Raoul Jennar, een Belgische Cambodja-kenner, de verhoudingen in Phnom Penh.

Menige Funcinpec-leider is blij van Ranariddh verlost te zijn. Buitenlandse partners kunnen het niet hardop zeggen, maar ook zij hadden genoeg van de wispelturige prins. Het lijkt daarom uitgesloten dat Thailand zich zal inlaten met de door de prins voorspelde gewapende strijd. Nu al kampen de paar opstandelingen met de ene tegenslag na de andere.

Hun Sen heeft zijn moment zorgvuldig uitgekozen. China staakte na de toenadering tot Vietnam definitief de steun aan de massamoordenaars van de Rode Khmers en ontving de tweede premier in Peking. Hoewel zijn partij door Vietnam aan de macht is gebracht, heeft Hun Sen zich zo als nationalist laten kennen, dat vrijwel niemand hem nog voor marionet van Hanoi uitmaakt.

Maar Hun Sen is er nog niet. Hij zal de grote geldgevers Japan, Australië, de Verenigde Staten en Duitsland moeten paaien. Nu al heeft het stopzetten van projecten en terughalen van hulpverleners een verwoestend effect op de economie, die voor de helft afhankelijk is van giften.

Maar de rij kapotgeschoten en geplunderde textielfabrieken langs de weg van de luchthaven Pochentong naar Phnom Penh vormt een waarschuwing aan buitenlandse investeerders. Tienduizenden arbeiders zijn hun baan kwijt en moeten hopen dat de Maleisische en Taiwanese eigenaren terugkomen.

De verkiezingen zullen evenwel Hun Sens grootste probleem worden. Het geweld, de geheime executies en interneringen zijn zelfs in zijn eigen partij slecht gevallen. Het Cambodjaanse volk is op brute wijze aan het traumatische verleden herinnerd. De internationale gemeenschap heeft met vier jaar kapitaalinjecties een laagje democratisch vernis aangebracht. Cambodja was een paradijs voor opbouwwerkers, die de vrije pers steunden, kadertrainingen verzorgden en burgerrechten bijbrachten. Of dat laagje afbladdert moet komend jaar blijken.

Voorlopig heeft de intimidatie zijn werk gedaan en zijn de restaurants aan de overkant van de Japanse brug leeg.

Toine Berbers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden