Humorvol en angstaanjagend

De vorm is uitbundig, de inhoud duister en lichtelijk absurd: een overdonderend compleet visueel kunstwerk.

Theater


*****


De Pelikaan van August Strindberg door Toneelgroep Amsterdam, regie Susanne Kennedy


23/3, Stadsschouwburg Amsterdam; daar t/m 5/4. Tournee: toneelgroepamsterdam.nl


Eén ding moet je Susanne Kennedy nageven: ze houdt de afdeling Grime, Pruiken & Kapwerk van het gesubsidieerde toneel flink aan het werk. Nadat ze voorstellingen maakte bij het Nationale Toneel, NTGent en de Münchner Kammerspiele, debuteerde ze afgelopen zondag bij Toneelgroep Amsterdam. Met De Pelikaan van August Strindberg en meteen maar in de grote zaal.


Met veel pruiken: van platinablond tot donker, van een Andy Warhol-coupe tot gouden krullen. Met groteske kostuums ook: van petticoats en ballroomjurken voor de vrouwen tot sexy pakjes en maillots voor de mannen. In het theater van Susanne Kennedy is wat vorm betreft alles uitbundig, de inhoud is altijd duister, somber en lichtelijk absurd.


Nadat ze eerder onder meer Hedda Gabler en Kleine Eyolf van Ibsen regisseerde, koos ze nu voor De Pelikaan (1907) van August Strindberg. Ook een familiedrama, in dit geval over een moeder die haar kinderen mentaal verwaarloost en misbruikt. De titel verwijst naar de mythe dat een pelikaan haar kroost voedt met haar eigen bloed. In dit geval is het andersom: de moeder zuigt haar kinderen uit.


In het oorspronkelijke stuk is er sprake van een benauwde woonkamer waarin de moeder (Marieke Heebink), net weduwe en armlastig, samenhokt met haar ziekelijke zoon (Alwin Pulinckx), onvolgroeide dochter (Hélène Devos), wufte schoonzoon (Vanja Rukavina) en de dienstmeid (Janni Goslinga). Voor deze productie ontwierp Kennedy's vaste ontwerpster Katrin Bombe een allesbepalend decor: een enorm poppenhuis met drie verdiepingen. In het midden zetelt de moeder, boven is de kinderkamer waarin haar volwassen nazaten weigeren groot te worden, de kelder is het domein van de dienstmeid.


Na het zien van De Pelikaan moet je Susanne Kennedy ook nageven: ze is met voorsprong de origineelste, eigenzinnigste en intrigerendste theatermaker van dit moment. Want niet de vertelling en de psychologische ontwikkeling interesseren haar, maar het mechanisme binnen een groep te dicht opeengepakte mensen met te uiteenlopende verlangens. Van Strindbergs tekst zijn slechts flarden overgebleven, die bovendien eindeloos worden herhaald, alsof de personages in hun groeven zijn blijven steken. Het zijn speelgoedpoppen en hun opwindsleutels zijn zoek.


De voorstelling is opgekalefaterd met eigen teksten, waarin Schopenhauer wordt aangehaald (belangrijke inspiratiebron voor Strindberg) en het familiedrama wordt ingekaderd als een boosaardig sprookje en een zuiveringsritueel tegelijk. Deze mensen leven in een schijnwerkelijkheid; de wil daaruit te breken, zullen ze moeten opgeven. De moeder heeft dat al gedaan: ze wordt aan één stuk door gevoed met pap die ze vervolgens weer uitbraakt. Het maakt deze voorstelling al met al tot een even angstaanjagend als absurd stripverhaal over vastgelopen mensen, die zich zo bizar gedragen dat je er gelukkig ook onbekommerd om kunt lachen.


Waren vorige producties van Kennedy vaak te duister (Kleine Eyolf) of ondoorgrondelijk (Hideous (wo)men), hier heeft zij een heldere structuur toegepast, met een vertelstem, vijf hoofdstukken, een proloog, apotheose en epiloog. De muziek (vervormde symfonische rock) en grote videoprojecties met onheilspellende bostaferelen (à la Lars von Triers Melancholia) maken dit visuele kunstwerk overdonderend compleet. De acteurs voegen zich voorbeeldig naar dit straffe concept, met Marieke Heebink als fraai larmoyant middelpunt. Erg goed dit keer is Alwin Pulinckx als de ziekelijke zoon met zijn onuitstaanbaar gekuch en eindeloos gefilosofeer; hij is de enige die nog een poging waagt uit dit poppenhuis annex gevangenis te ontsnappen.


Je moet Kennedy tot slot nageven dat ze haar voorliefde voor hobbelpaarden ook dit keer etaleert. Volwassenen hobbelen doelloos heen en weer, als kinderen die weigeren groot te worden. Het voert ze terug naar de tijd dat ze nog kind waren. Naar de tijd waarin er zo veel mis ging.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden