HUMOR Het vet voor de patat

De belangrijkste politieke tekenaars van Nederland werken eenmaal per jaar in de spotlights van café Dudok in Arnhem. Jos Collignon, Peter van Straaten en Ruben L. Oppenheimer kiezen daar hun favoriete politieke prent.

'Deze tegenstelling was in de jaren zeventig al schrijnend', zegt Jos Collignon (61) bij het zien van de etende politici van de tekenaar Djanko. 'Ik denk dat je de tekening ook over honderd jaar nog kunt maken. De tekening is goed door de herkenbaarheid. Het begint ermee dat iedereen begrijpt waarover je het hebt.'


De ervaren tekenaar verwerkt altijd een grap in zijn werk. 'Ik moet het leuk maken. Dat vind ik een vereiste. Humor is het vet voor de patat, het glijmiddel voor de consumptie.'


Collignon studeerde Internationaal Recht in Utrecht voordat hij in 1977 met zijn tekenloopbaan begon bij het NRC Handelsblad.


'Bij een opleiding tot jurist kijk je wat eerlijk is en wat niet, en hoe mensen dat hebben geïnstitutionaliseerd. Dat vind ik voor mijn beroep een betere opleiding dan de kunstacademie.'


Collignon is ervan overtuigd dat politiek tekenen een manier van werken is die impact heeft. 'In Turkije hebben ze premier Erdogan. Hij is een ijdele man. Er was een tijdschrift dat een serie tekeningen publiceerde waarin de premier te zien was als dier. Een varken, een schaap. Daarop stapte Erdogan naar de rechter en hij kreeg gelijk. Dat kan blijkbaar in Turkije. Het tijdschrift mag hem niet meer afbeelden als dier.


'In de volgende uitgave van het tijdschrift stond weer een serie tekeningen. Dit keer was Erdogan afgebeeld als groente. De premier als prei en ui. Het is echt hilarisch. Dit is de kracht van satire. Het is heel ongrijpbaar.'


Collignon vindt het belangrijk dat er in kranten ruimte blijft voor politieke tekeningen.


'Het is een moeilijk vak. Het is een combinatie van talent en hard werken. In de loop van de tijd heb ik gemerkt wat werkt en wat niet. Geweld in een tekening werkt niet. Lulligheid wel.'


'Ik wil de politiek en de politici belachelijk maken'

'Dit beeld is heel scherp' zegt Ruben L. Oppenheimer (35) als hij naar Fokke en Sukke in hun priesterkleding kijkt. Oppenheimer kijkt soms jaloers naar de mensen achter Fokke en Sukke, John Reid, Bastiaan Geleijnse en Jean-Marc van Tol. 'Zij hebben elke week wel één of twee goede ideeën die ik graag zelf had gehad.'


Hij vergelijkt het beeld met de tekening waarmee Peter van Straaten de Inktspotprijs 2010 won. Hierop is een biddende jongen afgebeeld met een kruis in zijn achterwerk.


'Die tekening zou ik zelf nooit hebben gemaakt. De beeldkeuze is zo plat dat het eventuele medestanders tegen zich in het harnas jaagt. Het is bijna het niveau Nekschot (Gregorius Nekschot is het pseudoniem van een tekenaar die in 2008 werd gearresteerd na een aangifte bij het meldpunt voor discriminatie red.).'


Oppenheimer heeft een voorkeur voor een zekere subtiliteit in zijn werk. 'Een goede tekening is als een lepel honing die je inneemt om vervolgens de bittere levertraan te proeven. Ik moet voorkomen dat een beeld terugslaat op mijzelf. Ik probeer mijn publiek te lokken met spitsvondigheden.'


Oppenheimer tekent voor kranten als NRC Next, NRC Handelsblad, de Standaard en vele regionale kranten. Al op jonge leeftijd wist hij dat hij politiek tekenaar wilde worden. 'Ik was politiek bewust en ik vond het leuk om te tekenen. Die twee eigenschappen zijn in elkaar verstrengeld geraakt.'


Volgens Oppenheimer is een tekenaar soms journalist. 'Soms maak je illustraties bij een verhaal. Dan heb ik weinig speelruimte. Dat is moeilijk. Met een vrije plaat ben ik een columnist, dan is er meer ruimte voor mijn mening.'


Een positie met veel macht zou volgens Oppenheimer niets voor hem zijn. 'Macht corrumpeert en ik heb veel rancune en woede in me die er dan op een verkeerde manier uit zouden komen.' Deze emoties zet Oppenheimer op een vreedzame manier op papier.


'Met die toestand die nu speelt rond de ministers Uri Rosenthal en Hans Hillen voel ik me soms net een vos in een kippenhok. Ik weet niet waar ik het eerst moet bijten.'


De cartoonist vindt het politiek tekenvak een tak van sport waarin tekenaars het lang kunnen volhouden op grond van hun imago. 'Je kunt het zien als voetbal. Van Basten was tijdens zijn carrière heel goed, maar die moet je nu niet meer in een korte broek het veld op sturen.'


Naast zijn ongezouten mening over anderen, heeft Oppenheimer ook een kritische kijk op zichzelf. 'Ik zie mijn eigen carrière met angst en beven tegemoet. Op vrijdag heb ik mijn drukste dag waarop ik soms zeven tekeningen maak. Dan begin ik om negen uur 's ochtends en dan zit ik 's avonds om elf uur met het zweet op mijn voorhoofd aan de laatste tekening te werken. Nu gaat dat allemaal goed, maar als ik ouder word en kinderen krijg moet ik het nog zien.'


'Dit is een sterk beeld', zegt Peter van Straaten (76) als hij een blik werpt op een slaperige hond die de PvdA voorstelt. 'Het laat je in een oogopslag zien wat de tekenaar bedoelt en het geeft een goed beeld van de werkelijkheid.'


Van Straaten haalt zijn ideeën naar eigen zeggen uit de krant.'


De viervoudig Inktspotprijswinnaar die furore maakte bij Het Parool kijkt soms ook televisie voor een goed idee.


'Soms kijk ik naar Buitenhof, maar als het me niet inspireert zet ik het weer uit. 'De moeilijkheid met enkele van mijn tekeningen is dat ik ze maak voor een weekblad. Ik teken op maandag, dinsdag op zijn laatst, maar het staat er pas op donderdag in.'


Van Straaten hoopt met zijn tekeningen een lach los te maken. 'Het is bijna nooit serieus. Ik wil dat de mensen lachen. Ik wil de politiek en de politici belachelijk maken. Dat zit in mijn temperament.'


Tekenaar Peter van Straaten kan zich ergeren aan mensen die het belang van politieke prenten niet zien. 'Ik vind het onbegrijpelijk dat mensen een tekening overslaan.'


, Arnhem, t/m 26 april.


'Een goede tekening is als een lepel honing'

Ruben L. Oppenheimer over zijn vak als politiek tekenaar


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden