'Humo moest in álles goed zijn'

Na dik dertig jaar is Guy Mortier vertrokken als hoofdredacteur van Humo. Een maniakaal monument, tussen dictator en verlicht despoot....

De hoofdredacteur scheurde voor zijn afscheidsinterview in zijn eigen blad in een Ferrari Testarossa 'met schreeuwende banden' het domein op. Eenmaal binnen, serveerde de jongste verovering, vanzelfsprekend een gewezen fotomodel, champagne en kaviaar. Aan de muur hingen topstukken van onder anderen Picasso, Matisse en Magritte.

Guy Mortier, net 60 geworden, heeft er smakelijk om kunnen lachen. Koekje van eigen deeg. Toen hij zelf nog schreef voor Humo in plaats van er de lakens uit te delen, volgde het verhaal ook niet altijd de feiten. In vraaggesprekken liet hij wielergod Eddy Merckx op een driewieler de kamer binnenrijden en Rode Duivel Pol van Himst de nacht voor een wedstrijd steevast in een voetbal doorbrengen. 'Het was allemaal geïnspireerd op Kopstukken van Godfried Bomans. Zo moest het, dacht ik. Zo trof je de lezer midscheeps.'

Een vergaderzaaltje, vierhoog in het gebouw van de uitgeverij in een buitenwijk van Brussel, vormt het prozaïsche decor, net zoals in de tijdig opgetekende werkelijkheid van het afscheidsinterview. Drie etages lager zit de redactie van Humo. Het is de tweede dag dat hij er niet als hoofdredacteur rondloopt, maar als adviseur - zijn opvolgers Jörgen Oosterwaal en Mark Schaevers mogen altijd bellen om raad. 'Ik ben daarom nog binnen, eigenlijk.'

Zo'n monument zet je natuurlijk niet zo maar opzij. Vanaf 1969, nadat hij op de radio enkele jaren een rock-n'-roll-programma had gepresenteerd, stond hij onafgebroken aan het roer van het blad. De tv-gids vormt nog altijd de ruggengraat, terwijl spraakmakende interviews en reportages op geheel eigen wijze bijdroegen aan de emancipatie van Vlaanderen. De echo ervan ging geregeld de grens over. Humo was enige tijd hip in Nederland.

'Wat hebben we geschópt tegen de van zelfgenoegzaamheid vermolmde en van partijpolitiek vergeven BRT bijvoorbeeld, de duffe journaals, de domheid van veel ontspanningsprogramma's. Het was vaak zo slecht. Of de belabberde manier waarop Vlaanderen met popmuziek omging. Leuk vinden omdat het Vlaams was, we weigerden eraan mee te doen. We hebben voortdurend aangewezen hoe het elders wel kon.'

Culturele ontwikkelingen in Nederland dienden daarbij geregeld als voorbeeld. Daar had je tenminste Hadimassa, Koot en Bie en Wim T. Schippers. Mortier wist er altijd columnisten te strikken, onder anderen Simon Carmiggelt, Kees van Kooten, Remco Campert, Jan Mulder, Gerrit Komrij, Arnon Grunberg. 'Ik bewonder de grote schrijvers, de taalvaardigheid, de humor, het cabaret, voor zover dat nog geen vies woord is geworden. Ik heb nog altijd heimwee naar de grote VPRO-zondagavonden.'

Dat Humo in Nederland zelf wat buiten beeld is geraakt, hangt volgens Mortier samen met de komst van de commerciële omroep VTM in België. Vlamingen keken niet meer naar de Hilversumse zenders, ze kenden de Nederlandse coryfeeën niet meer. Voortaan de focus op Vlaanderen, was het devies. De oplage schommelt rond de 250 duizend exemplaren, in Nederland halen krap drieduizend de schappen.

Mortier dirigeerde dik dertig jaar. Maniakaal, bijna. Afwijzen. Schrappen. Herschrijven. Soms letterlijk de puntjes op de i zetten. Hij verzon veelgeprezen koppen, ze zijn ooit gebundeld. Overal was Mortier. Het leverde hem kwalificaties op die zwerven tussen dictator en verlicht despoot.

'Ach, het is gewoon niet waar.' Hij voelde zich als hoofdredacteur verplicht de toon van het blad te bewaken. Humor als bindmiddel tussen de stukken. Humor met 'een zeker niveau, een bepaalde klasse.' Hij zoekt tevergeefs naar de juiste omschrijving. Voorbeelden, dan maar. Bomans, als ie tenminste op z'n best was. Vooral: Van Kooten en De Bie als norm. Trends ontrafelen. Mensen op het verkeerde been zetten.

Zoeken naar de waarheid, het kiezen voor de underdog, streven naar rechtvaardigheid, het zijn, geeft hij toe, 'de grote woorden', maar gezonde porties zelfrelativering zijn net zo onontbeerlijk in het blad. 'Weg met die ouwe zak', adverteerde zelfs een tassenfabrikant in het afscheidsnummer.

'Maar ik bemoeide me er vooral zo intensief mee omdat ik vond dat álles in Humo goed moest zijn. De lat ligt hoog, en dat behoort dan in elk hoekje en gaatje van het blad zo te zijn.'

Is hij tevreden over zijn nalatenschap? 'Ach, je bent natuurlijk zo goed als je laatste nummer. Dat die last weg is, ervaar ik wel als een zekere opluchting. Ik vind het altijd heel moeilijk buitenstaanders uit te leggen wat Humo is. Ik constateer dat het blad veel emoties oproept bij veel van zijn lezers. Warmte, aanhankelijkheid, betrokkenheid. En dan weet ik heus wel de vriendelijkheid tegenover mij te scheiden van de oprechte gevoelens. Ik denk dat niet er veel bladen zijn die zo het hart van hun publiek raken.'

Hij weet dat niet iedereen staat te applaudisseren. Gebrek aan engagement, is een verwijt. Niet langer spraakmakend, om nog eens iets te noemen. Een bundeltje interviews met BV's, Bekende Vlamingen, rondom de tv-programma's, meer is het niet. Minister Michel van Buitenlandse Zaken doorgezaagd over zijn beleid, gevolgd door de zeven hoofdzonden van voormalig miss België Ann Van Elsen; alles kan, kennelijk.

Mortier: 'Ik ken al die kritieken, ik heb ze uit den treure moeten horen. Ze komen vooral van journalisten. Maar het engagement van vroeger kun je vandaag niet meer belijden. Je zal worden uitgelachen. Ik heb altijd een aversie gehad tegen het sloganeske, het trendy koketteren met bepaalde houdingen. De druk van het politiek correcte denken is geweldig groot. Het nuanceren is zeer afwezig. Als dat engagement is, dan hoop ik dat Humo daar niet in meeloopt. Onze taak is zoeken, zoeken, zoeken naar de waarheid. Ook in delicate dossiers. Hoe zit het met criminaliteit onder allochtonen? Mag je werklozen controleren? Over die thema's schrijven we, genuanceerd, op een menselijke en betrokken manier. Dat is veel minder duidelijk en moeilijker dan het zwartwit-engagement van weleer.

'We investeren in onderzoeksjournalistiek. Nog altijd wordt verwezen naar ministers die door ons toedoen zijn gestruikeld, naar onze dossiers over de afvalmafia, de Bende van Nijvel. Maar het pleit voor de Belgische pers dat wij op dat vlak minder opvallen. Kranten als De Morgen en De Standaard spannen zich de laatste jaren behoorlijk in. De Humo is ook dik, tegenwoordig. Misschien kijken de mensen gewoon te veel alleen naar de BV's.

'Louis Michel en Ann Van Elsen kunnen heel goed naast elkaar. Je moet het hele terrein kunnen bestrijken. Je probeert ook een format te kiezen dat bij mensen past om ze aan bod te laten komen. Er zijn de laatste jaren gelukkig toch wat horden genomen in de journalistiek. Alles moet aangepakt kunnen worden, zolang het maar op niveau gebeurt. Waarom zouden bepaalde thema's not done zijn? We hebben hier ook Big Brother gehad. Een geweldige knaller. Dan is er niets mis mee om je af te vragen hoe dat komt.

'Zou HP/De Tijd tien jaar geleden prinses Margarita zo uitgebreid aan het woord hebben gelaten? Ik betwijfel het. Vergeet niet, het blad moet - helaas, helaas - tussen de boodschappen ter verbetering van de wereld door, ook nog verkopen, hè.'

Het zijn inmiddels sores voor zijn opvolgers. Zijn vrouw drong aan op terugtreden. Het werk heeft hem uitgeput. 'We komen ook uit een zeer turbulente periode. Ik had een opvolger binnengehaald en dat was totaal mislukt. Dat stof was nog niet neergedwarreld of het bericht volgde dat het ons zeer toegenegen productiehuis Woestijnvis met een eigen, concurrerend tijdschrift kwam, Bonanza. Een aantal van onze medewerkers was daar naartoe vertrokken. Bonanza bestaat niet meer, we hebben gewonnen, maar het kostte bergen energie. Het is niet vergeven en vergeten, nee; het is verwerkt.

'Gelukkig is mijn opvolging nu goed geregeld. Ik heb beloofd op mijn 60ste te stoppen als algemeen hoofdredacteur. Na één dag heb ik er nog geen spijt van. Maar je weet nooit. Bel morgen nog eens, voor het ter perse gaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden