Humanitaire ramp in Myanmar dreigt: duizenden Rohingya's op de vlucht voor geweld

De Rohingya-crisis in Myanmar escaleert. Duizenden Rohingya's zijn op de vlucht voor het geweld tussen het leger en rebellen. Een humanitaire ramp dreigt. Intussen vallen de zwaarste moessonregens in jaren.

Een man huilt nadat hij is opgepakt door de Maleisische politie tijdens de protesten. Beeld AFP

Twintigduizend Rohingya-vluchtelingen zitten klem op de grens van Myanmar en Bangladesh. Op de vlucht voor geweld zijn ze gevangen op een smalle strook land tussen het Myanmarese hek en de grensrivier Naf. Anders dan 27 duizend lotgenoten die nog wel door mochten, wil Bangladesh hen niet meer opnemen. En dus kunnen ze geen kant uit, in de hevigste moessonregens in jaren.

Rakhine

Rakhine, de Myanmarese deelstaat waar de Rohingya's vandaan komen, verkeert in een toestand van bijna-oorlog. Vrijdag pleegden Rohingya-rebellen aanvallen op tientallen politieposten tegelijk en bliezen bruggen en wegen op. Zeker 109 doden vielen er bij deze jongste escalatie in een al tien maanden durende strijd tussen de rebellen en het regeringsleger, de Tatmadaw.

De rebellen zijn leden van de Arakan Rohingya Salvation Army (ARSA), voorheen bekend onder de naam Harakah al-Yakin, een groep die zegt op te komen voor de geknechte islamitische Rohingya-minderheid in het overwegend boeddhistische Myanmar. De door Ataullah abu Ammar Jununi geleide groep werd vorige week tot terroristische organisatie verklaard.

De escalatie is de onafwendbare uitkomst van tien maanden geweld. In oktober vorig jaar voerden Rohingya-rebellen een veel kleinere aanval op drie grensposten uit. Het leger reageerde met een langdurige vergeldingsoperatie die gepaard ging met moordpartijen, verkrachtingen en etnische zuivering. Er vielen honderden doden en 87 duizend mensen weken uit naar Bangladesh.

Die vluchtelingen voegden zich in het buurland bij de 400 duizend Rohingya uit Rakhine die daar deels al sinds de jaren negentig onder erbarmelijke omstandigheden in kampen verblijven. Gevlucht voor etnische pogroms, voor het laatst in 2012, waarbij leden van de boeddhistische etnische Rakhine-meerderheid de islamitische Rohingya massaal over de kling joegen.

Tekst gaat verder na de foto.

Een vrijwilliger van het Rode Kruis draagt een kind in de armen na een aanval van de ASRA. Beeld EPA

Conflict

Het is een conflict met diepe wortels. De ruim 1,1 miljoen Rohingya worden door Birmezen en Rakhines beschouwd als illegale indringers uit Bangladesh. Ze worden ernstig gediscrimineerd en de regering heeft hun burgerrechten afgelopen jaren stelselmatig afgepakt. Maar de Rohingya wonen al eeuwen in Rakhine. Het oude koninkrijk Arakan (dat in 1784 door Birma werd ingelijfd) telde zowel boeddhisten als moslims. Die coëxistentie lijkt nu ver weg.

Volgens een internationale commissie onder leiding van oud-VN-chef Kofi Annan die vorige week haar rapport over Rakhine presenteerde, is er maar een uitweg. Myanmar moet werk maken van alle legitieme grieven in het verarmde en gemarginaliseerde Rakhine. Inclusief die van de Rohingya, die betere levensomstandigheden, meer bewegingsvrijheid en volledige burgerrechten moeten krijgen. Geen militaire maar een politieke oplossing, kortom.

De huidige escalatie maakt zo'n politieke oplossing een stuk moeilijker. Maar ook dringender, zoals de aanval van vrijdag liet zien, niet toevallig een dag na de presentatie van het rapport-Annan. Regeringsleider Aung San Suu Kyi zag de aanval als een 'opzettelijke poging het werk te ondermijnen van allen die vrede en harmonie willen in Rakhine'. Volgens een woordvoerder van de rebellen was het een uitgelokte aanval, bedoeld om een grote legeractie voor te zijn.

Het grootste obstakel voor een oplossing is de onverzoenlijke houding van de regering. Wij worden aangevallen, en mogen ons dus verdedigen, verklaarde nationaal veiligheidsadviseur Thaung Tun deze week. En Aung San Suu Kyi - klem tussen militaire en boeddhistische hardliners - lijkt zich hier niet tegen te verzetten. Een agressieve militaire aanpak zonder politieke strategie zal volgens een rapport van de International Crisis Group echter averechts uitpakken.

Tekst gaat verder na de foto.

Aung San Suu Kyi tijdens de begrafenis van voormalig voorzitter van de NLD Aung Shwe. Beeld AFP

Reactie Myanmar

Het gewapend verzet van de ARSA-rebellen zal een oplossing evenmin naderbij brengen. Het jaagt Suu Kyi in de armen van de hardliners en biedt de regering kans het Rohingya-vraagstuk te afficheren als een kwestie van islamitisch terrorisme. Gewone burgers zullen het voornaamste slachtoffer zijn van de strijd. Maar dat is volgens analisten misschien ook de bedoeling: ARSA gelooft dat chaos en keiharde militaire repressie haar zaak zullen bevorderen.

Belangrijk lijkt in elk geval (zoals bepleit door de VN en gisteren ook de V-raad) dat Myanmar proportioneel reageert. En onderscheid maakt tussen Rohingya-rebellen en -burgers. Dat gebeurt nu niet. En dat kunnen we ook niet, zei een legerofficier tegen Reuters. 'Dit is hun gebied. Elk dorp kan hun basiskamp zijn, elke moskee hun hoofdkwartier.' En dus worden dorpen en moskeeën in brand geschoten, zoals satellietbeelden van Human Rights Watch laten zien.

De overkill vergroot het gevaar dat het conflict verder escaleert. Nu al zouden honderden jonge Rohingya's vanuit Bangladesh zijn teruggekeerd om zich bij de rebellen aan te sluiten. En hoewel er nog geen hard bewijs is voor links met Islamitische Staat of Al Qaida kan het conflict volgens de International Crisis Group een voedingsbodem worden voor islamitisch extremisme.


Moesson Zuid-Azië eist al meer dan 1.500 doden

De Rohingya-vluchtelingen in het grensgebied van Myanmar en Bangladesh zijn niet de enigen in Zuid-Azië die lijden onder de hevigste moessonregens in jaren. Overal in India, Nepal en Bangladesh zijn grote overstromingen en aardverschuivingen. Volgens de VN zijn zeker 41 miljoen mensen door het natuurgeweld getroffen. Al meer dan 1.500 mensen zijn omgekomen.

Woensdag werd onder meer de stad Mumbai, het financiële hart van India, door overstromingen getroffen. Het openbaar leven werd lamgelegd en zes mensen verdronken. De Indiase deelstaten Bihar, West-Bengalen en Assam kampen al weken met overstromingen. Buurland Bangladesh staat voor een derde onder water. Meer dan 700 duizend huizen zijn verwoest bij de zwaarste watersnood in 40 jaar. Er is angst voor uitbraak van besmettelijke ziekten.

Het moessonseizoen leidt in Zuid-Azië elk jaar tussen juni en oktober tot dodelijke slachtoffers en materiële schade, maar dit jaar zijn de regens wel erg hevig. Hoewel de zware moesson geen direct gevolg van de klimaatverandering mag worden genoemd, leidt de opwarming volgens wetenschappers wel tot extremere en meer frequente neerslag, overstromingen en cyclonen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden