Human Rights Watch pleit voor verlaten nederzettingen

Palestijnse Westelijke Jordaanoever

Ook Human Rights Watch, dat zich niet identificeert met de Palestijnse zaak, pleit ervoor dat bedrijven zich terugtrekken uit de nederzettingen op de Palestijnse Westelijke Jordaanoever.

Een bewoner zit bij zijn huis dat op Airbnb staat. De woningsite kwam afgelopen weken onder vuur te liggen nadat de appartementen in nederzettingen waren ontdekt. Beeld ap

Na de zesdaagse oorlog in 1967 begon Israël met het bouwen van nederzettingen op de Palestijnse Westelijke Jordaanoever. In 2005 ontstond de internationale Boycot, Desinvesteren en Sancties-beweging (BDS) die onder andere bedrijven opriep niet te werken in nederzettingen. Nu, tien jaar later, raadt mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) alle bedrijven aan zich volledig terug te trekken uit Israëlische nederzettingen in een rapport dat vorige week uitkwam. Het is voor het eerst dat een niet-pro-Palestijnse partij zich bij dat standpunt aansluit.

'In één woord samengevat is dit een gamechanger', zegt Allard de Rooi, aanhanger van de Nederlandse Boycot, Desinvesteren en Sancties-beweging (BDS).

Het rapport benadrukt de verantwoordelijkheid die bedrijven hebben volgens richtlijnen van de Verenigde Naties voor het beschermen van mensenrechten. In de Vierde Geneefse Conventie is besloten dat een bezettende kracht geen eigen inwoners mag plaatsen in het gebied dat hij bezet, wat de Israëlische nederzettingen in de Westelijke Jordaanoever illegaal maakt.

De nederzettingen beperken volgens HRW de economische groei van Palestina. Uit het onderzoek van de mensenrechtenorganisatie blijkt dat veel Palestijnen die in nederzettingen werken, eerst werkten op hun eigen land of bij Palestijnse bedrijfjes. Nadat Israël hun land had ingenomen, hadden zij geen andere keuze meer dan in een nederzetting te werken. Volgens De Wereldbank zou het Palestijnse bbp met eenderde stijgen als Israël de beperkingen op Palestijnen in Area C - het gebied in de Westelijke Jordaanoever onder Israëlische controle - zou opheffen.

De Europese Unie stemde in november in met de invoering van etiketten op producten uit Israëlische nederzettingen. 'Een rare actie', zegt Benji de Levie, voorzitter van DocP, de organisatie die leiding geeft aan de kleine BDS-beweging in Nederland. 'Een gestolen fiets zet je ook niet in de winkel met een bordje erbij dat het een gestolen fiets is.'

Jordaanse oproerpolitie vlakbij de Israëlische ambassade in Amman, Jordanië. Beeld anp

'Het labelen van etiketten in plaats van de producten volledig te verbieden, is in licht van dit rapport nog belachelijker', schreef Omar Barghouti, activist en een van de leiders van de Palestijnse BDS-beweging op de nieuwswebsite Mondoweiss. 'De beste aanbeveling in het rapport is het korten van steun aan Israël met een bedrag gelijk aan wat Israël besteedt aan nederzettingen.'

Het rapport komt volgens de Nederlandse BDS-beweging erg laat. 'We hebben decennia lang onderzoek gedaan', zegt woordvoerder Sari Bashi van HRW in Israël en Palestina. 'Het rapport is voor ons geen politieke actie, maar een advies gebaseerd op wettelijke feiten. Zodra we klaar waren met ons onderzoek, hebben we dit advies gepubliceerd.'

Transportbedrijf Veolia trok zich in 2015 terug uit de Israëlische nederzettingen na jarenlang onder druk te hebben gestaan van pro-Palestinapartijen. Het bedrijf was tien jaar lang actief in het bezette gebied. Andere internationale bedrijven zijn nog wel actief in de nederzettingen, zoals vakantieaccommodatie-websites Booking.com en Airbnb die verblijven verhuren in het bezette gebied. Airbnb kwam afgelopen weken onder vuur te liggen nadat de appartementen in nederzettingen waren ontdekt. 'We volgen de wetten en regels over waar we zaken mogen doen en onderzoeken accommodaties waar bezorgdheid over bestaat', zei een woordvoerder tegen televisienetwerk Al Jazeera. Onduidelijk blijft of het bedrijf onderzoek gaat doen naar de verblijven in de nederzettingen.

Booking.com heeft zich nooit uitgesproken over hun omstreden verblijven. 'Bij zo'n bedrijf kunnen we nu een verschil maken', zegt De Levie. 'Booking.com geeft om zijn publieksnaam. Als een organisatie als HRW vervolgens kritiek heeft op zijn zaken, kan die naam verslechteren en kan dat extra gewicht geven aan onze argumenten.'

Ook Nederlandse bedrijven zijn actief of actief geweest in Israëlische nederzettingen. Twee jaar geleden stopte een van de grootste Nederlandse pensioenverzekeraars, PGGM, met zijn beleggingen in Israëlische banken, omdat zij de bouw van nederzettingen in de Palestijnse gebieden zouden financieren.

ABP, een van de andere Nederlandse pensioenfondsen, besloot in hetzelfde jaar wel te blijven investeren in Israëlische banken. De bank zegt bekend te zijn met de problemen, maar wil niet zo ver gaan als PGGM.

Meerdere keren deed Adri Nieuwhof onderzoek naar bedrijven in nederzettingen. Een groot effect van het rapport verwacht ze niet. 'Zo'n rapport verandert de houding van bedrijven niet. Kijk naar Veolia, jarenlang stond het bedrijf onder druk voordat het besloot zich terug te trekken. Het is niet waardeloos, maar het is ook niet veel meer dan een steuntje in de rug voor de BDS-beweging.'

Israël exporteerde in 2013 volgens het Israëlische ministerie van Financiën voor meer dan 600 miljoen dollar (554 miljoen euro) aan industriële goederen die in nederzettingen zijn geproduceerd. 0,5 procent van de Israëlische industriële export komt uit nederzettingen en 1,5 procent van de agrarische export.

Israël reageert fel op de kritiek op nederzettingen. Nadat het etikettenbeleid was ingevoerd, schroomden enkel leden van het Israëlische parlement niet om de vergelijking te maken met de Jodenster. In de krant The Times of Israel zei het Amerikaans Comité voor Openbare Zaken na het verschijnen van het rapport dat 'deze commerciële aanvallen tegen Israël meehelpen de Joodse staat te isoleren en het vredesproces vertragen'.

Ook als alle bedrijven straks abrupt besluiten zich terug te trekken uit nederzettingen betekent dit niet meteen een economische nederlaag voor Israël. HRW: 'Bedrijven moeten zich niet in Palestijns gebied vestigen, maar niets houdt hen tegen te verhuizen naar legaal Israëlisch gebied.'

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.