Hulst ontdekt zijn 'unique selling point'

Het karakter van veel steden en dorpen wordt mede bepaald door de aanwezigheid van militaire objecten, die vaak, maar niet altijd, hun oorspronkelijke functie hebben verloren....

Door Maartje Bakker

Een snackbar heet er frituur, filet américain staat er op het menu als préparé, toeristen zijn ‘7 op 7 dagen’ welkom en coffeeshops worden er niet gedoogd. Niet voor niets afficheert Hulst zich als de meest Vlaamse stad van Nederland.

De Belg komt er graag. Op zijn fietsschoentjes, zijn buik onder een weinig verhullend wielershirt, klost hij over de markt om een pintje te vatten. De Belg houdt van lekker eten en drinken, zeggen de Hulstenaren – stuk voor stuk Belgiëkenners. Bovendien: een Belg wil weg; hij gaat graag een dagje uit.

Dat komt de inwoners van Hulst goed uit. ‘Wij leven van de Belgen’, zegt wethouder Clen de Kraker. Al sinds jaar en dag. De kleine verschillen tussen beide landen lokken Belgen over de grens. Eerst om de boter, die in eigen land aanzienlijk duurder was. Later kwam daar banktoerisme bij: Belgen stalden hun geld liever in Nederland, omdat in hun eigen land een flinke belasting werd geheven op rente. Vijf jaar geleden werd echter afgesproken dat Nederland de zwartspaarders zou aangeven bij de Belgische fiscus. De banktoerist stierf uit.

Ook de seksshops vormden lang een trekpleister: die waren in België taboe, waardoor de Belgen hun heil over de grens zochten. Maar inmiddels voert de gemeente Hulst een ‘uitsterfbeleid’ uit, waardoor de ene na de andere seksshop wordt opgedoekt. De Belgische man die om seks verlegen zit, kan nu trouwens ook in eigen land terecht.

Zo verdween de ene na de andere handel waarmee de Hulstenaar de Belg zijn geld ontfutselde. Wat over is en in opkomst, is het supermarkttoerisme. Sommige artikelen zijn in Nederland goedkoper, andere zijn in België niet te krijgen. Afgelopen jaar gingen een Lidl en een Emté open, naast de C1000, Albert Heijn en Aldi die er al zaten. De filialen zijn groot, het aantal Belgische auto’s op de parkeerplaatsen in de meerderheid. De Belg slaat luiers, cola en paracetamol in.

Toch kan het supermarkttoerisme de leegte die met name de banken achterlaten in het centrum niet helemaal opvullen. Die leegte was tweeledig. Het stadsgezicht werd verpest door de leegstaande winkelpanden. ‘Het verpauperde’, zegt inwoonster Hanneke Stam. Om de stad weer een prettiger aanzien te geven, gaat een gedeelte van de stad op de schop. Wethouder De Kraker van Toerisme en Openbare werken vertelt niet zonder trots over het miljoenenproject dat de gemeente uitvoert om ‘de haven terug de stad in te krijgen’. Niet dat er boten in of uit kunnen – het water is bedoeld voor het oog, niet voor de scheepvaart. Maar dat geeft niet: de gemiddelde Hulstenaar is tevreden over de plannen, zegt ook Stam, die namens het streekmuseum De Vier Ambachten stadswandelingen verzorgt.

Aan de andere kant bleven ook de beurzen van de ondernemers uit Hulst leeg toen de Belgen wegbleven. ‘Vroeger kwamen de Belgen vanzelf, nu moesten we iets verzinnen’, zegt Monique de Bruijn, die door de gemeente en de VVV is aangesteld als bezoekersmanager. Zo werd de vesting het selling point van Hulst. De Bruijn: ‘We hebben de wallen die je kunt rondlopen, de basiliek, en bovendien is het hier gezellig: dat is het beeld dat we willen gebruiken om toeristen aan te trekken.’

Daar valt iets voor te zeggen, zegt Peter Brand, die een van de oudste huizen van Hulst bewoont. Hij denkt, als geboren en getogen Hulstenaar, dat de stadswallen voor een belangrijk deel het karakter van de stad bepalen. ‘De vesting bepaalt het binnenstadsgevoel. In andere steden komen er steeds meer wijken bij. Hier is het duidelijk: de stad begint bij de poort.’

Het leuke daarvan is dat de gemeenschap in Hulst klein is. ‘Iedereen kent elkaar en zegt goedendag. Buitenlanders die ik meeneem, denken dat ik de burgemeester ben, omdat iedereen mij kent. Als ik hier naar buiten ga, is de kans dat ik ergens blijf plakken groot. Dat zou ik in een grotere plaats missen.’

De eerste verdedigingswal verscheen rond Hulst in de 15de eeuw, vertelt stadsarchivaris Toine Prinsen. ‘Dat stelde weinig voor. Een ronde gracht, een wal erbinnen. En wat palissaden erbovenop, zodat je een borstwering had. De mensen van het platteland – turfstekers, zoutzieders, en monniken die werkten aan de inpoldering van het gebied – konden er in tijden van oorlog een veilig heenkomen zoeken.’

De vestingwerken kregen hun huidige verschijningsvorm in de Tachtigjarige Oorlog: een gracht in de vorm van een ster, en de negen bolwerken. In die roerige tijd slingerde Hulst heen en weer tussen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en Zuidelijke Nederlanden die het eigendom van de koning van Spanje waren. Prinsen: ‘De rest van Zeeuws-Vlaanderen werd vrij snel veroverd door het Nederlandse leger. Hulst vormde een lastigere hobbel. ’

Omliggende dorpen als Axel en Terneuzen bleven gedurende de hele oorlog in handen van de noorderlingen, doordat ter verdediging het omliggende land onder water werd gezet. De republiek liet een strenge calvinistische wind waaien door dat gedeelte van Zeeland; ondertussen merkte Hulst de invloed van de contrareformatie, de hervormingsbeweging van de de katholieke kerk als reactie op het protestantisme. Het gevolg: het karakter van Hulst is nog altijd heel anders dan dat van de rest van Zeeuws-Vlaanderen.

Hanneke Stam, die ook lid is van de oudheidkundige kring van Hulst: ‘Hier is het altijd gezellig op terrasjes. Dat wil in Terneuzen niet lukken. En in Axel is op zondag geen winkel open, omdat men daar te streng in de leer is. In Hulst is het Bourgondischer, en we vieren carnaval.’

In 1645 werd het lot van Hulst beslist: Frederik Hendrik wist de stad op de knieën te krijgen. Maar het scheelde niets: had hij dat niet gedaan, dan hadden in Hulst nu Belgen gewoond.

En nog steeds is het schipperen tussen Nederland en België. Dat bleek weer tijdens de discussie over het ontpolderen van de dichtbij gelegen Hedwigepolder. De Nederlandse regering had België beloofd de Westerschelde te verdiepen, en om het verlies aan natuur te compenseren moest een stuk polder onder water worden gezet. Een heel slecht idee, vonden de Zeeuwen. De Belgen beraamden ondertussen een boycotactie omdat de Nederlanders traag waren met het verdiepen van de Schelde. ‘We voelden ons een speelbal tussen twee landen’, zegt wethouder De Kraker.

Een land dat leeft van de Belgen en dat wordt dwarsgezeten door de Nederlandse regering, wil dat niet liever bij België horen? Het antwoord is unaniem: nee.

We noemen onszelf reservebelgen, zegt iedere Hulstenaar die je spreekt. En: ‘Het is hier geen Nederland, geen België, maar een landje apart.’

Hoe en wat in Hulst
Hulst ligt in het oosten van Zeeuws-Vlaanderen. De stad heeft 10.802 inwoners. Er zijn ruim tweeduizend bedrijven, vooral in de detailhandel en de gezondheids- en welzijnszorg. De stad wordt bestuurd door een college van PvdA, CDA, VVD en de lokale partij Groot Hontenisse.

Belangrijke jaartallen:

1180 Stadsrechten

1591 Hulst door Prins Maurits veroverd

1596 Heroverd voor de Spanjaarden door Albertus van Oostenrijk

1615-1621 Vestingwerken worden aangelegd

1645 Frederik Hendrik van Oranje verovert Hulst en lijft Hulst in bij Nederland

1795 De Westerschelde verzandt; Hulst is voorgoed geen havenplaats meer

De basiliek Sint Willibrord met zijn opvallende toren werd vorig jaar door het radioprogramma Plaza uitverkoren als mooiste kerk van Nederland. De kerk ‘toont sporen uit verschillende periodes’, aldus de jury. Te denken valt aan de moderne toren, en het hakenkruis dat de Duitsers in de kerk aanbrachten.

De schrijver van het middeleeuwse dierenepos Van den Vos Reynaerde had nauwe banden met Hulst. In het verhaal wordt verwezen naar Hulst. Tegenwoordig herinneren enkele monumenten aan Reynaert de Vos, en worden er activiteiten rond hem georganiseerd, zoals de vestingdagen die eens in de twee jaar in het teken staan van Reynaert.

Bekende Hulstenaar: Hugo Metsers (geboren 1943, acteur).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden