Hulpverlenen: weten wat de ander doet

Rijp en groen helpt de Pakistanen met de hulpoperatie in Kashmir: Rode Kruis, VN, ngo’s. De VN-noodhulpbrigade, OCHA, probeert alles in goede banen te leiden....

OCHA coördineert. Voor zover de chaos na de aardbeving het toelaat, wordt de hulpoperatie in de bergen van Kashmir geregisseerd door de noodhulpbrigade van de Verenigde Naties, onder leiding van de Noor Jan Egeland. Toverwoord: informatie.

‘Het eerste wat we doen, en dat gebeurde ook nu in Pakistan, is een post vestigen op het vliegveld van de hoofdstad’, zegt woordvoerster Stephanie Bunker van het Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA) in New York. ‘Dat team stelt vast: wie komt er binnen? Wat willen ze doen? Waar gaan ze heen? Dat stemmen we op elkaar af, zodat ze bijvoorbeeld niet allemaal naar Muzaffarabad gaan.’

Dat blijft gedurende de hele operatie de kern. OCHA vergaart en verspreidt informatie onder alle betrokkenen en probeert afspraken te maken. Probeert, want bevelen geven kan OCHA niet.

Het schrikbeeld is Atjeh. Na de tsunami kwamen honderden hulporganisaties op het Indonesische eiland aan, met zakken vol geld, en iedereen ging lukraak aan het werk. Niemand wist van de ander wat hij deed, men liep elkaar in de weg of deed dubbel werk.

Om een dergelijke chaos te voorkomen riepen de VN in 1998 OCHA in het leven. Het bureau heeft wereldwijd 860 stafleden. Het veldwerk gebeurt niet door hen, maar door de VN-lichamen, door de geoliede hulpmachine van het Internationale Rode Kruis, en door non-gouvernementele organisaties (ngo’s). Regeringen sturen spullen en materieel, en dan is er natuurlijk de overheid in het getroffen land zelf. Met de Pakistanen werkt OCHA nauw samen, zegt Bunker.

De coördinatie doet OCHA in het Inter Agency Standing Committee (IASC). Daarin zitten de VN-organisaties, het Rode Kruis en grote ngo’s als AzG en Oxfam. Op lokaal niveau gebeurt hetzelfde. In Islamabad vindt elke middag om 2 uur IASC-beraad plaats. ‘De grote ngo’s beseffen het belang van samenwerken’, zegt Bunker. ‘De kleine niet altijd. Die willen gewoon de handen uit de mouwen steken. Soms schept dat alleen maar problemen.’

‘Uit alle hoeken van de wereld komen ze, groot en klein, professioneel en onprofessioneel’, zegt Paul van Tongeren, in Islamabad als coördinator van Oxfam. Hij zag het al in het vliegtuig. ‘Voor driekwart vol met hulpvolk, van Artsen zonder Grenzen tot een voor mij onbekende club als B-Fast uit België. Ze zaten achter me te schreeuwen. ‘‘B-quite’’, zei ik.’

De hulpverleners teren in eerste instantie op wereldwijd verspreid liggende depots. Voor zover de voorraad strekt. ‘Of er genoeg is, hangt af van de aard en omvang van de ramp’, zegt Flemming Nielsen, hoofd operaties van het Internationale Rode Kruis. Als er in Pakistan inderdaad vier miljoen daklozen zijn, zoals ik al hoorde, red je dat lang niet met de bestaande voorraden. Dan moet je een productielijn opzetten voor tenten, dekens, kacheltjes.’

Oxfam is daar al mee begonnen. Van Tongeren heeft in Islamabad een tentenfabrikant aan het werk gezet. ‘Elke drie minuten een tent. Dat klinkt als heel wat. Maar omgerekend is het vijfhonderd per dag, terwijl we er 60 duizend willen verspreiden. Dan is het niks.’

Ook voor de logistiek zijn de hulpverleners afhankelijk van anderen. Vrachtwagens moeten worden gehuurd, net als vliegtuigen en helikopters. Is een permanente luchtvloot voor noodhulp een idee? ‘Nee. Zonde van het geld’, zegt Nielsen. ‘Zelfs twee helikopters paraat houden, met alle staf en onderhoud vandien, is al ontzettend duur. Alleen legers kunnen zich dat veroorloven.’

‘Dat was de theorie’, zegt Bunker, nadat ze het coördinatiesysteem heeft uitgelegd. ‘De praktijk is een ander verhaal.’ Haar grootste vijand, zegt ze: ‘De Wet van Murphy – wanneer alles wat fout kan gaan, inderdaad fout gaat.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.