nieuws

Hulporganisaties vrezen voor het lot van hun Afghaanse medewerkers vanwege aangescherpte evacuatiecriteria

Hulporganisaties maken zich zorgen over hun Afghaanse medewerkers die niet langer in aanmerking komen voor evacuatie naar Nederland. Het gros valt af door de aangescherpte criteria van het kabinet.

Afghaanse vluchtelingen keren terug naar huis. Beeld AFP
Afghaanse vluchtelingen keren terug naar huis.Beeld AFP

Hulporganisaties en kennisinstellingen vrezen dat zij elk tientallen Afghaanse medewerkers moeten teleurstellen nu Nederland de criteria voor een evacuatie flink heeft aangescherpt. Zo vallen ontwikkelingswerkers die met Nederlands geld projecten uitvoerden rondom de missies in Uruzgan en Kunduz buiten de boot, zelfs als ze door de Taliban zijn bedreigd.

Dit blijkt uit een rondgang langs Nederlandse hulporganisaties die deze week worden geïnformeerd door het ministerie van Buitenlandse Zaken.

‘We hebben verwachtingen gewekt die we nu niet meer kunnen waarmaken’, zegt programmamanager Willem Reussing van Healthnet TPO. Die organisatie verleent al bijna dertig jaar psychosociale hulp in Afghanistan. Tijdens de eerste evacuatieronde in augustus meldden zich volgens hem tachtig personen, medewerkers en hun gezinsleden, voor vertrek naar Nederland. Dit ging gepaard met het overhandigen van veel documentatie.

‘Ik beweer niet dat al die medewerkers in levensgevaar zijn – die afweging willen en kunnen wij niet zelf maken – maar sommigen van hen zijn inderdaad bedreigd door de Taliban’, zegt Reussing. Geen van de tachtig Afghanen komt volgens hem nog in aanmerking voor evacuatie. Healthnet TPO was vorige week dan ook niet uitgenodigd voor een informatiebijeenkomst van Buitenlandse Zaken.

Dat ministerie hanteert de aangescherpte criteria voor evacuatie van Afghaanse hulpverleners die het kabinet twee weken geleden formuleerde. Een woordvoerder wijst erop dat de nieuwe criteria door het parlement zijn overgenomen. Alleen Afghanen die na 1 januari 2018 minstens een jaar ontwikkelingswerk hebben verricht – op een zichtbare, publieke functie, met financiering door Buitenlandse Zaken – maken nog kans op evacuatie naar Nederland.

Veel kortere lijst

Hierdoor kromp het aantal potentiële evacuees van mogelijk enkele duizenden – in totaal kwamen vanaf 20 duizend unieke emailadressen verzoeken binnen voor evacuaties – tot naar verwachting 800 personen, hulpverleners inclusief gezinsleden.

Afgelopen week sprak Buitenlandse Zaken met zeven hulporganisaties over het verdere verloop van de evacuatieprocedure. Aanwezig waren: Cordaid, Oxfam Novib, CARE Nederland, Stichting Voice, Stichting Keihan, Civic, ZOA.

Niet uitgenodigd werden kennisinstellingen of hulporganisaties (ngo’s) die voor 2018 actief waren in Afghanistan, of die afgelopen drie jaar geld gebruikten van een ander ministerie, eigen donors of van de VN of Wereldbank.

Een voorbeeld van een niet-uitgenodigde kennisinstelling is de Universiteit Wageningen, die aan de wieg stond van de landbouwhogeschool NAEC in Kabul. ‘Circa vijftig personen hadden zich bij ons opgegeven voor evacuatie’, zegt projectmanager Hans van Otterloo. ‘Tijdens de eerste evacuatiegolf zijn zeven leraren en hun gezinnen geëvacueerd. Die zitten nu in Heumensoord.’

Vrouwenrechten

Van Otterloo hoopt het ministerie alsnog zover te krijgen meer leraren te helpen. ‘Sommigen van hen lopen gevaar omdat zij zich ook inspannen voor vrouwenrechten en persvrijheid.’ NAEC wordt weliswaar gefinancierd door het Nederlandse ministerie van Landbouw, stelt Van Otterloo, maar uit een potje van Buitenlandse Zaken. Desondanks krijgt Wageningen Universiteit geen hulp omdat ze een kennisinstelling zijn. ‘Een Afghaan die heeft gewerkt voor een Nederlandse hulporganisatie is welkom, maar als hij hetzelfde werk heeft verricht voor een universiteit niet. Ik zie dat verschil niet.’

Het Koninklijk Instituut voor de Tropen, dat onder meer het Afghaanse zorgsysteem evalueerde met geld van de Wereldbank, zag de evacuatielijst krimpen van 50 naar 13 personen. ‘Wij vinden dat deze groep ook voldoet aan de nieuwe criteria, maar daar is nog geen zekerheid over’, zegt zorgsysteemadviseur Elisabeth Kleipool. ‘We zijn hierover in gesprek met Buitenlandse Zaken.’

Hoogleraar en rector Inge Hutter van onderzoeksinstituut ISS (Erasmus Universiteit) spant zich nog in voor vijf (oud-)studenten en een onderzoekspartner in Afghanistan. ‘Die waren allemaal bezig met mensenrechten, dus ik hoop dat zij om die reden toch de kans krijgen naar Nederland te komen.’

Technisch overleg

Buitenlandse Zaken heeft volgens een woordvoerder ‘technisch overleg’ gevoerd met hulporganisaties ter voorbereiding van het overbrengen van een groep van hun werknemers naar Nederland. ‘Er komt een web based registratiesysteem, een helpdesk en een vast aanspreekpunt.’

Deze week spreekt het ministerie met de afvallers. De Afghaanse hulpverleners die in augustus door Nederland zijn opgeroepen naar de luchthaven van Kabul te komen voor evacuatie, maar daar niet in slaagden (120 personen), belanden automatisch op de nieuwe lijst. Buitenlandse Zaken toetst komende weken de rest. Voor mensenrechtenactivisten in een kwetsbare positie wil Nederland nog een ‘extra inspanning’ plegen in EU-verband.

Ahmed, Healthnet TPO

De veertiger Ahmed werkte jarenlang voor de Nederlandse zorgverlener Healthnet TPO in de Afghaanse provincie Uruzgan. De psychosociaal hulpverlener werd betaald met Nederlands ontwikkelingsgeld. In 2010 werd Ahmed volgens zijn werkgever meegenomen bij een checkpoint van de Taliban. Die vonden foto’s op zijn telefoon waarop Ahmed poseerde met westerse collega’s. De hulpverlener werd twee weken gegijzeld en mishandeld, totdat hij – na bemiddeling door lokale stamleiders – weer vrijkwam. Sindsdien is Ahmed volgens Healthnet TPO angstig en vraagt hij om hulp. Nu de Taliban weer aan de macht zijn, is Ahmed nog banger dan voorheen en verhuist hij voortdurend. Zijn geval valt niet binnen de criteria van Buitenlands Zaken.

Ghulam, NAEC/Wageningen Universiteit

De 41-jarige Ghulam geeft les in plantkunde op de landbouwhogeschool NAEC in Kabul. Die innovatieve opleiding is opgezet met hulp van de Universiteit Wageningen en draait bijna volledig op Nederlands ontwikkelingsgeld. Een deel van de staf is opgeleid in Nederland. Leraar Ghulam is tevens actief als journalist en mensenrechtenactivist. Daarom belandde hij in augustus op de Nederlandse evacuatielijst, maar op de luchthaven werd hij teruggestuurd door ambassademedewerkers die stelden dat de namen van zijn kinderen niet klopten met die op hun lijst. Sinds een paar weken ontvangt Ghulam naar eigen zeggen regelmatig bedreigingen van de Taliban. Onlangs nog werd een neef opgepakt en geslagen toen mannen hem zochten in zijn geboortedorp. Ghulam komt als bekende activist mogelijk toch in aanmerking voor evacuatie.

De namen van Afghaanse hulpverleners zijn voor hun veiligheid gefingeerd.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden