Hulporganisaties 'stalen' project

Ontwikkelingsorganisaties Hivos en SNV hebben volgens initiatiefnemers het intellectueel eigendom gestolen van een biogasproject in Afrika.

Amsterdam -De Nederlandse hulporganisaties Hivos en SNV worden ervan beschuldigd het intellectueel eigendom te hebben gestolen van een prestigieus biogasproject in Afrika. Volgens Afrikaanse bestuurders en adviseurs van de stichting Biogas for Better Life: an African Initiative hebben SNV en Hivos in 2009 het project 'gekaapt en vervolgens door de Nederlandse regering laten financieren'.


Van het ministerie van Buitenlandse Zaken kreeg Hivos vorig jaar 30 miljoen euro subsidie voor het zogeheten Africa Biogas Partnership Programme, dat loopt tot 2014.


'Treurig genoeg hebben ze onze methode afgepakt', zegt een van de bestuurders. 'Het is het intellectuele eigendom van de stichting. Ik had nooit gedacht dat instanties uit het Westen zich zo zouden gedragen.' SNV en Hivos waren op de hoogte van de klachten, blijkt uit interne communicatie, maar hebben geen stappen ondernomen om de Afrikaanse partners tegemoet te komen.


Met het Africa Biogas Partnership Programme willen Hivos en SNV in vier jaar tijd 70 duizend biogasinstallaties aanleggen in Ethiopië, Kenia, Tanzania, Oeganda, Senegal en Burkina Faso. Met één installatie en de mest van een paar koeien kan een gezin genoeg energie opwekken om te koken en een lamp te laten branden.


Het project komt voort uit het Africa Biogas Initiative, dat in mei 2007 gelanceerd werd tijdens een conferentie in Nairobi. Daarbij waren behalve SNV en Hivos onder anderen vertegenwoordigers uit 27 Afrikaanse landen aanwezig. Het initiatief, gevormd door een veertigtal Afrikaanse bestuurders en ontwikkelingsexperts, richtte begin 2008 de stichting Biogas for Better Life op.


De stichting schreef een voorstel om toepassing van biogastechnologie in Afrika van de grond te krijgen. In Azië hadden eerdere biogasprojecten van onder meer SNV wel succes gehad, maar in Afrika was het nooit gelukt biogas op substantiële schaal toe te passen.


'Hoe gebruik je biogas in Afrika, hoe zet je de installaties neer, hoe financieer je het, hoe loopt de marketing - dat is allemaal ontwikkeld door het initiatief', zegt ex-topambtenaar Paul Hassing. Hij was als plaatsvervangend directeur Milieu en Water van het ministerie van Buitenlandse Zaken betrokken bij het project. Hij zegt zich er intern hard voor gemaakt te hebben om het Afrikaanse karakter van het project te verzekeren, maar daarin niet geslaagd te zijn.


Toen het werk klaar was, zijn SNV en Hivos ermee aan de haal gegaan, zegt bestuurslid Néné Traoré, directrice voor de promotie van de vrouw bij de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten.


'Ik kan niet anders dan constateren dat, toen de contacten gelegd waren en alle documenten klaar waren, de Nederlandse overheid plots alle contact met de stichting verbrak. Ik vermoed dat het om een gezamenlijke actie ging, want vanaf dat moment werd het contact met Hivos en SNV moeilijk, ja zelfs onmogelijk. Daarna vernamen we dat de Nederlandse overheid 30 miljoen euro subsidie aan SNV en Hivos had gegeven om het biogas-programma in zes landen op te zetten. Ik betwijfel of deze manier van doen ethisch correct is.'


In strikt juridische zin is het moeilijk te bewijzen dat er sprake is geweest van diefstal van intellectueel eigendom, zegt Hassing. Het ministerie van Buitenlandse Zaken laat in een reactie weten dat de door Biogas for Better Life en haar voorgangers ontwikkelde studies, concepten en plannen met Nederlandse publieke middelen zijn gefinancierd en 'derhalve publiek eigendom' zijn.


'Maar in morele zin hebben de Afrikanen gelijk', zegt Hassing. 'Zoiets doe je niet. Het voorstel is het morele eigendom van het initiatief. Het is alleen even door SNV en Hivos opgepakt en bij de Nederlandse overheid ingediend.'


De gedachte achter het project was volgens Traoré dat 'het niet moest lijken op (weer) een idee dat door de blanken werd opgelegd aan de Afrikanen'. 'We wilden dat dit een Afrikaans project zou worden, geleid door Afrikanen en met hulp van SNV en Hivos', zegt ook Suresh Hurry, ex-adviseur van het United Nations Development Programme en het Biogas-initiatief.


Maar de uitkomst, zegt Hurry, staat haaks op het door SNV en Hivos gepropageerde concept van capacity development: niet alles van bovenaf opleggen, maar lokale organisaties zichzelf laten ontwikkelen, zodat ze in de toekomst geen hulp meer nodig hebben.


Hassing: 'Dit was bij uitstek een mogelijkheid om de Afrikaanse identiteit te ontwikkelen. Er is zo veel kennis aanwezig in Afrika, veranker die liever bij Afrikaanse instituten, bedrijven en universiteiten. SNV heeft op de website staan dat hun initiatief een logisch vervolg is van het African Biogas Initiative, terwijl dat niet waar is. Dat staat er alleen maar om het politiek af te dekken.'


Het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt de samenwerking met Biogas for Better Life te hebben gestaakt omdat de stichting 'niet over de gewenste beheercapaciteit beschikte om een multimiljoenen-project over meerdere landen te kunnen uitvoeren'. Biogas for Better Life zegt dit ook nooit ontkend te hebben en juist daarom de samenwerking met SNV en Hivos te hebben gezocht. SNV en Hivos beschikken dankzij subsidie van de Nederlandse overheid (90 miljoen euro per jaar voor SNV en 261 miljoen euro voor Hivos over de periode 2007-2010) over aanmerkelijk meer middelen.


SNVV en Hivos bestrijden dat er sprake is geweest van onethisch gedrag. 'SNV is al sinds 1989 actief met het opzetten van een biogassector in Nepal en heeft die formule vervolgens ook in andere Aziatische landen en sinds 2005 ook in Rwanda toegepast.' De twee hulporganisaties gaan niet in op het feit dat de stichting Biogas for Better Life juist de vertaalslag wilde maken naar Afrika.


SNV en Hivos zeggen dat de Afrikaanse stichting zelf de handdoek in de ring heeft gegooid en zich heeft teruggetrokken. Dat klopt, zegt Hassing, 'maar SNV en Hivos vertellen er niet bij wat daarvan de reden was'. 'Dat was omdat de Afrikanen alleen een marginale rol mochten spelen. Ze mochten opdraven om voor politiek draagvlak te zorgen. De stichting zat er voor de kleur bij.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden