Hulpoperatie Sri Lanka komt eerste chaos te boven

Na een week van chaos en gebrek aan informatie komt de hulpoperatie in Sri Lanka op gang. De burgeroorlog heeft daarbij, naast vele nadelen, één voordeel: men was al ter plekke....

De regie is in handen van de Srilankaanse regering. 'De internationale hulporganisaties doen werkelijk alles via overheidskanalen', aldus Izard. Ze gaan zorgvuldig af op wat het Centre for National Operations (CNO), dat 24 uur per dag draait en direct rapporteert aan president Chandrika Kumaratunga, zegt nodig te hebben. Ook het vervoer en de distributie regelt de overheid.

'De regering doet al het transport', zegt Mack Ramachandran van het Wereldvoedselprogramma (WFP). 'Zelf hebben we geen vrachtwagens.' Geen enkele Srilankaan die ook maar een fles mineraalwater ontvangt uit handen van een niet-Srilankaan. Het WFP-pakket voor vijftien dagen bevat het door de regering zelf vastgestelde rampenrantsoen voor Sri Lanka: 400 gram rijst per persoon per dag, 60 gram linzen p.p.p.d., 30 gram suiker p.p.p.d.

Elke ochtend om 11 uur komt in Colombo het brede hulpberaad bijeen: afgevaardigden van het CNO, ministeries, politie en leger, de VN en andere internationale ngo's stemmen daar de noodhulptaken op elkaar af. Ook de humanitaire tak van de Tamil Tijgers (LTTE) schuift daarbij aan.

Het feit dat Sri Lanka al twintig jaar in een gewapend conflict is verwikkeld, heeft merkwaardig genoeg één groot voordeel voor de hulpoperatie. Het land kende al een royale aanwezigheid van internationale hulporganisaties, vooral (maar niet alleen) in het oosten en noorden. Van dat bestaande netwerk wordt nu dankbaar gebruik gemaakt.

'Die structuur konden we mobiliseren', zegt Lubna Baqi, hoofd van het VN-bevolkingsfonds Unfpa, 'inclusief onze partners bij de overheid. Iedereen heeft zichzelf omgeschakeld naar het noodhulp-knopje.' Martin Dawes van Unicef: 'We hadden al kantoren in het oosten en noorden - Jaffna, Batticaloa, Kilinochchi, Trincomalee. Onze staf was er zondag binnen een paar minuten bij.'

De veldkantoren konden putten uit hun liggende voorraden, maar uiteraard waren die niet berekend op een catastrofe van zo'n omvang. Wat daarna kwam, vergde een logistieke mega-operatie die pas het afgelopen weekeinde enige zoden aan de dijk begon te zetten in de uithoeken van Sri Lanka. Het oosten, en vooral de gebieden in het noorden die in handen zijn van de Tamil Tijgers, staan achteraan de rij.

Op 6 januari denkt het WFP aan alle 770 duizend ontheemden in kampen, ook die in Tamil-gebied, een voedselpakket te hebben uitgereikt. Daarna komt de tweede ronde, voor opnieuw vijftien dagen. Vervolgens een vijf maanden durend hulpschema voor de ontheemden, wier aantal dan naar verwachting zal zijn gedaald tot 550 duizend.

Voedseltekort is dan ook niet de grootste zorg. Het gevaar van ziekten is veel groter. Diarree staat door gebrek aan hygiëne op uitbreken, zegt dr. Denham Pole van de Wereldgezondheidsorganisatie. Dreigende ziekten zijn vooral luchtweginfecties, malaria, knokkelkoorts, cholera en polio.

Woensdag kwam een eerste ICRC-vliegtuig met 105 m3 aan onder meer pleisters, gips, emmers en dekens aan uit Genève. Vrijdag volgde nog zo'n toestel. Izard: 'We hebben het nu in opslagplaatsen liggen. Het wordt zo snel mogelijk op vrachtwagens geladen en verspreid in het noorden en oosten.'

'Zo snel mogelijk' - een eufemisme voor een logistieke horror: een schreeuwend tekort aan trucks en chauffeurs, kustwegen die door de tsunami op vele plekken waren kapotgeslagen. Het herstel begon onder Colombo en daalde langzaam af zuidwaarts, maar vrijdag was er boven Galle nog steeds een omleiding die naar verstopte binnenweggetjes voerde. In het noorden en oosten verloopt het herstel van de kustweg nog veel trager. De VN houden een stafkaart bij met de toestand van de wegen.

Merkwaardig om te zien was de filevorming dinsdag en woensdag op de weg van Colombo naar Galle. Niet alleen van zuid naar noord (logisch, men ontvluchtte het getroffen gebied), maar erger nog van noord naar zuid. 'Veel rampentoerisme', zegt Izard. 'Je hebt altijd weer mensen die zich vergapen aan het leed van anderen.'

Ontstond een deel van de vertraging doordat de Srilankaanse autoriteiten de afgelopen week ernstig tekortschoten? Het is niet eenvoudig daar een exact beeld van te krijgen.

Wie praat met de slachtoffers, krijgt de indruk van een afwezige overheid. Alom luidt in de verwoeste dorpen en de opvangtempels de klacht: de regering laat zich niet zien. Chauffeurs en uitdelers van distributielorry's die - in een niet-representatieve steekproef - worden gepeild, beweren op eigen houtje te opereren.

Maar op de kantoren van internationale hulporganisaties in Colombo klinkt begrip voor de overheid. 'Ik neem ze helemaal niets kwalijk', zegt Mack Ramachandran van het VN-voedselprogramma WFP. 'Ze werken erg hard en wat ze moeten doen is erg treurig.' Zijn collega Virakha Tillekeratne in Galle, waar de VN-organisaties tijdelijk een bijkantoor hebben in het Hollandse fort, benadrukt dat de lokale autoriteiten 'op hun post' zijn.

Tweehonderd meter verderop zat donderdag zo'n lokale autoriteit in de openlucht tegenover het districtskantoor achter een lange tafel vol papieren, te midden van rondrennende mensen. Maar dr. Jayaratne zei op zijn beurt: 'Van de VN heb ik hier nog niemand gezien.' Voor zich lag een lijst met 150 opvangkampen in het district (heel Sri Lanka telt er 770), maar wie 30 kilometer verderop in een van die kampen rondvroeg, kreeg van vrijwilligers te horen dat zij het kamp runden.

Zo gaat het dezer dagen in Sri Lanka. Het is chaos, en de een weet van de ander niet wat hij doet. Vorige week kwamen in het zuidoosten drie internationale verkenningsteams elkaar tegen: jullie ook hier?

Om zulk dubbel werk te voorkomen zijn VN en CNO een website begonnen met alle informatie over de hulp, www.lk.undp.org/ndmc. Het ICRC werkt aan een website voor het opsporen van vermisten. 'Tracing'-expert Marjolein Bosch van het Nederlandse Rode Kruis is daarvoor vrijdag ingevlogen. 'Dankzij internet en mobiele telefoons is de coördinatie beter dan bij vorige rampen', zegt Marçal Izard. 'Het digitale tijdperk van de noodhulp!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden